«AQŞda öqimaydigan talaba pul va vaqtdan yutqazadi» - 3 mln dollar grant yutgan özbek talabasi
|22:14 / 26.02.202332 25210 min
Dunyoning TOP universitetlariga kirib, tahsil olayotgan özbek talabalari qatorida namanganlik Javohir Ğaniboyev ham bor. Hozir u Florida ştatidagi universitetda öqimoqda. Intervyusida u xorijiy oliygohga kiriş uçun qanday tayyorgarlik köriş kerakligi, hujjatlarni töplaş jarayoni hamda AQŞda çetdan kelgan talabalar uçun qanday şaroit yaratilişi haqida sözlab berdi.
Javohir 17 yoşida IELTS va SAT imtihonlaridan yuqori ball yiğib, AQŞ, Yevropa hamda Şveytsariyadagi jami 50 ta OTMga kirişga muvaffaq bölgan va 3 mln dollarlik grant yutgan. Ayni vaqtda Janubiy Florida universitetining «Computer Science» yönalişida 1-bosqiçda tahsil olmoqda. Javohirning aytişiça, u gigant IT kompaniyalar: Google yoki Metaʼda dasturçi sifatida faoliyat yuritişni öz oldiga maqsad qilib olgan.
«Yoz oylarida IELTS imtihonini, bir oyça vaqtdan söng SAT imtihonini topşirdim. 11-sinfimning oktabr oyidan fevral oyigaça bölgan vaqtda Amerika va Yevropaning 70 ta universitetiga hujjat topşirdim va 50 tasiga qabul qilindim. Ijtimoiy tarmoqlarda 40 ta deb yozişdi, lekin unday emas. Umumiy miqdorda 3 mln dollar grant yutdim, ular orasida töliq şaklda grant bergan oliygohlar ham bor. Şular orasidan Janubiy Florida universitetini tanladim. Bu oliygoh juda tez rivojlanyapti. Topşirgan paytimda reytingda 300-örinda edi, hozir esa kuçli 100 talikdan joy olgan.
Bu universitet menga 24 ming dollar grant taklif qilgan. Olgan grantlarimning içida eng kami bölişiga qaramasdan, şu universitetni tanlaganman. Çunki bu oliygoh IT sohasi böyiça yuqori örinlarda turadi. Yiliga 6 ming dollar grant ajratiladi, unça katta summa emas. Bundan taşqari, universitetimizning yana boşqa grantlariga ham topşirdim. Injiniring bölimimizda «external scholarship»lar ham bor, şunda köproq grantlar berişadi, hozir şular uçun hujjatlarimni topşirganman.
Javohir Ğaniboyev
Eng yuqori grantim Nyu-Yorkdagi Ithaca college'dan bölgan. Bu universitet «full tuition» grantini taqdim qilgan. Amerika universitetlarida 2 xil grant turi mavjud. Bular: «full tuition» va «fulbright scholarship» hisoblanadi.
«Fulbright scholarship» universitet kontrakti, yotoqxonasi, yeb-içiş xarajatlarini qoplaydi. «Full tuition» esa faqatgina kontrakt summasi uçun böladi. Mana şu «full tuition» grantini Ithaca college taqdim qilgandi, yiliga 45 ming dollar bölardi. Tanlamaganimga sabab AQŞda kollej va universitet bir xil mavqeda bölgani bilan, universitet katta hisoblanadi, kollejlar esa kiçikroq böladi. Hozirda öqiyotgan universitetimda 200 ta soha bor, 6 ming 400 metr kvadrat maydonga ega. Juda katta hududni egallagan. Ithaca college esa kiçikroq, buning ustiga mening sohamda yuqori reytingga ega emas.
Bilsangiz, universitetning kattaligi uning qiymatini bildiradi. Ya’ni bu bilan siz unda qança köp sohaga öqitilişini hamda talabalarga qançalik köp şaroit yaratilganini bilib olasiz».
— Birinçi örinda IELTS yoki Duolingo sertifikatini oliş kerak. IELTSʼda 6,5 balldan, Duolingöda esa 120 balldan yuqorisini oliş kerak böladi. Undan keyin nima? Agarda siz SATʼga keç qolgan bölsangiz, şunda ham öqişga topşiriş mumkin. Lekin bu TOP universitetlarga topşiriş imkoniyatini bermaydi.
Keyin kerak böladigani narsa bu – maktab baholari böladi. Baholar körsatilgan hujjatni ingliz tiliga tarjima qilib, maktab direktoriga olib borasiz. Bu qoğozni direktor kerakli manzilga yuborişi kerak böladi.
Undan keyin «personal statement» yoziladi. «Personal statement» özingiz haqingizdagi inşo hisoblanadi, bunda 650 ta söz bilan kandidat özini reklama qilişi kerak. Qanday yoziş kişining öziga boğliq. Bundan taşqari, jarayonda maktabda nima maşğulotlar bilan şuğullanganligi haqida ham ma’lumot beriladi. Ya’ni abituriyent yillar davomida faqat maktab bilan çegaralanib qolmagan bölişi kerak. Maktabdan taşqari, kimgadir yordam berganmi yoki nimanidir örgatganmi, klublar oçganmi? Bu narsalar ham katta ahamiyatga ega. Çunki siz nimadir bilan band bölgan bölişingiz kerak. Bular bajarildi, profil tayyor bölgaç, universitetga yuboriş mumkin.
Keyin «recommendation letters», ya’ni tavsiyanomalar söraladi. Tavsiyanoma xatlari maktab direktori va öqituvçilar tomonidan yoziladi. Bizda köpçilik öqituvçilar ingliz tilini yaxşi bilmagani uçun tavsiyanomani özbek tilida yozib berişadi. Abituriyentning özi tarjima qilib olişi kerak böladi. Men ham özim tarjima qilib olganman.
Bakalavr yönalişi uçun Common app ilovasi orqali topşiriladi. Öşa yerga kerakli ma’lumotlar kiritiladi. Common app — eng maşhur ilovalardan biri. Bu platforma orqali faqat 20 tagaça universitetga hujjat topşiriş mumkin. Profilni töldirib, hujjatlarni yuklaganingizdan keyin hammasi bitta bölib 20 ta oliygohga jönatiladi.
Xöş, agar siz bundan ham köproq OTMga topşirmoqçi bölsangiz-çi? Buning uçun yana bir ilova bor – Coalition app. Buni köpçilik özbek yoşlari bilmaydi. Uşbu ilovada ham ma’lumotlar xuddi yuqorida aytilgandek töldiriladi. Bu ikki ilovaning ustun tomonidan biri bepul ekanida. Odatda AQŞ universitetlariga topşiriş uçun 50 dollardan 200 dollargaça pul tölanadi. Bu ilovalar orqali siz kamida 1000 dollarni tejab qolasiz.
Bundan taşqari, universitetlarning öz saytlari bor. Öşalar orqali ham hujjat topşiriş mumkin. Özim ham şu yöl bilan topşirganman. Bunda ham bepul bölgan. Çunki maktab direktoriga universitetlardan xat kelardi, ya’ni kandidatning moliyaviy holati haqida xabar berilsa, bepul topşiriş imkoniyati yaratiladi.
— Özbek talabalar AQŞda qanday yaşab, öqişadi? OTM bunda qandaydir şaroitlar yaratib beradimi? Şular haqida ham gapirib bersangiz.
— Hujjatlarni töğrilab, vizalarni olganingizdan söng bir oy oldin keliş imkoniyatingiz böladi. Bu yerda öqişlar avgust oyida boşlanadi. Men ham bir oy oldin kelib, Floridada emas, Çikagoda yaşaganman, aylanganman. Çunki Uçqörğonlik akalarimiz öşa yerda edi.
Bu yerda har xil taşkilotlar bor, ular talabalarning Amerikada yaxşi hayot keçirişi, universitetda yaxşi öqişiga yordam berib turadi. Masalan, «International student service» qanday ahvolda ekaningizni sörab turadi. Bundan taşqari «darslarda qiyinçilik bölmayaptimi, qaysi fanlardan qiynalyapsan», deb sörab turiladi. Bu jarayon uçun alohida kadrlar ajratilgan. Ya’ni talaba qiynalayotgan fani böyiça öqişdan taşqari bepul tögarakka ham taklif qilinadi. Bu juda ham katta foydali tomonlaridan biri hisoblanadi. Talaba harakat qilsa, heç qaçon ortda qolib ketmaydi.
Masalan, men dasturçi bölmoqçiman. Matematika va fizika fanlarini mukammal tarzda örganişim kerak böladi. Fizika darsiga qöşib fizika laboratoriya darslari ham beriladi. Ya’ni kerak bölgan barça fanlar mukammal tarzda öqitiladi. Yana eng yaxşi tomonlaridan biri: qaysi binoda dars bölişidan tortib, qaysi professor qaçon dars ötişigaça özingiz tanlaşingiz mumkin böladi. Birinçi kursligimdan bunday imkoniyat berişgan, lekin bu menda qandaydir noqulayliklar tuğdirgan, çunki universitet haqida heç narsani bilmasdim. Bunga ham alohida kadrlarni, maslahatçilarni yönaltirib, bizga barçasini tuşuntirib berişgan. Hatto talabalarning işlari, öqişi köpayib ketib, stressga tuşib qolgan bölsa, şunga ham psixologlarni biriktirib, ular bilan individual işlaşadi. Bu talabaga judayam katta yordam beradi.
Bundan taşqari, universitetimizda tibbiyot juda rivojlangan. Şu yerning özida saraton kasalliklarini davolovçi şifoxona bor. Talabalar çiqib, bemalol amaliy jihatlarini ham örganişi mumkin. Umuman olganda, universitetda hamma imkoniyat bor, uni bir kiçik şaharça deb olsa ham böladi.
— Hozir özingiz qayerda yaşayapsiz?
— Har bir universitetga xalqaro talabalar kelgaç, ularga yaşaş uçun joy va yeb-içişi uçun ovqat kerak böladi. Amerika oliygohlarining öz siyosati, talablari bor. Ba’zi universitetlar: «yöq, talabalar universitetdan taşqarida emas, özimizning yotoqxonada yaşaydi», deydi. Ba’zilari esa: «Xohlasa yotoqxonada, xohlasa taşqarida yaşayversin», deydi. Bizning universitet yaşaşimiz, nima qilişimizda ham erkinlik bergan. Xohişga köra, universitetdan taşqarida yoki içkarida turiş mumkin. Floridada universitetdan taşqarida turiş nisbatan arzon bölgani uçun şuni tanlaganmiz. Universitetdan uyga velosipedda boramiz, 5 daqiqalik masofada turamiz. Barça kerakli narsalar yaqinimizda joylaşgan. Yaşaş joyimizning atrofida dökonlar ham bor. Juda qulay hudud.
Şuningdek, Amerikada yana bir eng zör jihati şundaki, sizning qanday öqişingiz, darslarni qilasizmi yoki yöq, heç kimga qiziq emas. Agar yaxşi öqimasangiz pulingizga kuyib qolaverasiz, şuning uçun hamma yaxşi öqişga harakat qiladi. Ya’ni darsga bir marta bormasangiz, uyga vazifalarni bajarmasangiz, buni heç kim söramaydi ham. Bu narsalar faqat talabaning zarariga işlaydi. Professorlar heç narsa demaydi, «nima sababdan kelmading?» deb ham söramaydi. Oxirida imtihondan ötolmasangiz, yana qayta öqişga töğri keladi. Bu yerda esa bitta dars 2 ming dollar atrofida turadi. Eng muhimi vaqt, bu jarayonda vaqtdan yutqaziş mumkin.
