Millionlab fransuzlar köçaga çiqdi, ular nima xohlayapti?

Mamlakatdagi tozalaş xizmatlari iş taşlaşlar ötkazayotgani sabab Fransiya köçalari, xususan, Parij çiqindiga töldi. Fransuzlar çiqindilarni şahar köçalariga taşlaşmoqda va bu namoyişlarning öziga xos ramziga aylandi.

Siyosatşunos Kamolliddin Rabbimov pensiya islohoti Makron davridan boşlanmagani, ungaça bir qança prezidentlar bu masalani jiddiy ravişda kötarib kelganini aytadi.

Siyosatşunos Fransiyadagi namoyişlarni tahlil qilarkan katta qadamlarni prezident Nikolas Sarkozi boşlagani, undan keyin Fransua Olland davom ettirgani va navbat Makronga kelganini ta’kidlaydi.

Ular bosqiçma-bosqiç ma’lum bir davr içida pensiya yoşini 60 yoşdan 65 yoşga kötariş islohotini amalga oşirişga kirişgan. Xöş, bunda muammo nimada?

“Pensiya yoşi (60 yoş) 2 jahon uruşidan keyin, 1945-1955 yillarda belgilangan edi. U paytda fransuzlarning umr köriş maksimal bir davri 70 yoş atrofida edi. Ya’ni odamlar 60 yoşda pensiyaga çiqadi va taxminan 10 yil pensiya olardi. Lekin ötgan 70 yilda umr köriş davri ançagina çözildi. Men Fransiyada yaşaganimda şunday qöşnilarim bor edi: 60 yoşda pensiyaga çiqqan, hozir ular 85-90 yoşda. Ya’ni 35-40 yildan beri pensiya oladi. Bu yerda ikkita katta haqiqat bor: davlatning haqiqati şundaki, 60 yoşda pensiyaga çiqqanidan keyin, odamlarni pensiya bilan ta’minlaş uçun pensiya fondlari davlatdan juda katta qarz oladi. Ya’ni odamlarning fondga tölayotgan pullari pensiyaga çiqqanlarni ta’minlay olmayapti.

Jamiyatning haqiqati şundaki, 60 yoşdan keyin işlaş nihoyatda oğir. [Pensiya yoşini Sarkozi 60dan 62 yoşga kötardi. Makron esa 64 yoki 65ga kötarmoqçi] Çunki Fransiyada odamlar har xil sektorlarda işlaydi – oğir işlar bor. Masalan, 62 yoşga kirgan odam haftasiga 37, ba’zan 40 soatlab işlaşi oson emas. Insonning vaqtini sotib olayotgan kompaniyalar uni maksimal darajada eksplutatsiya qilişga harakat qiladi. Şu sababli bir tomondan kasaba uyuşmalari, jamiyat hamda davlat va iş beruvçilar örtasida qattiq kuraş ketyapti”, – deydi Rabbimov.

Emmanuel Makronning saylovoldi dasturida keltirgan bu qonun loyihasi prezident uçun nihoyatda muhim va hukumat uni qaytarib olmoqçi emas. Avvalroq Makron pensiya yoşini 65 gaça oşirmoqçi edi, ammo muhokamalar vaqtida 64 yoş tanlandi. Fransiya hukumati pensiya islohoti natijasida minimal pensiya miqdorini 1200 yevroga oşirişni ham va’da qilgan.

Fransiya pensiya yoşini 64 ga oşirsa ham, Yevropadagi eng past körsatkiçlardan biri bölib qoladi. Taqqoslaş uçun, Italiya va Germaniyada pensiya yoşi 67, Buyuk Britaniyada 66, Ispaniyada 65 yoşni taşkil qiladi. AQŞda ham 1960 yildan keyin tuğilganlar faqat 67 yoşda pensiyaga çiqişi mumkin.

Kamolliddin Rabbimov Fransiyadagi namoyişlarni keltirib çiqargan pensiya islohotini qilişdan oldin siyosat oldindan modellaştirilişi hamda prezidentlar xalqning köçaga çiqişini bilişini ta’kidlaydi.

“Ijtimoiy masalalarda nihoyat kuçli ijtimoiy namoyişlar köp böladi. Taşqi dunyodagi uruşlar, immigratsiya, migratsiya masalalari fransuzlarni ança keyingi darajada bezovta qiladi. Birinçi örinda ijtimoiy masalalar: oyliklar, pensiya, minimal iş haqi kabilar turadi. Öylaymanki, Makron bu loyihani qaytarib olmaydi. Namoyişlarning qizğin pallasi ötadi. Öylaşimça va köpgina ekspertlarning fikriga köra, kuzga borib bu loyiha baribir tasdiqlanadi. Çunki Fransiyada muxolif partiyalar va siyosatçilardan köra kasaba uyuşmalari juda kuçli. Ular millionlab insonlarni köçaga olib çiqa oladi. Fransuz prezidentlari uçun eng katta muammo yaratadigan siyosiy kuç ham kasaba uyuşmalaridir. Ular bunga yöl qöymaslikka harakat qilyapti, lekin hukumat bunday islohotlarni boşlaşdan oldin yaxşilab hisob-kitob qiladi.

Makron bu islohotlarni özining birinçi beş yillik muddatida qilmadi. Agar öşanda boşlaganda edi, u ikkinçi muddatga öta olmasdi. Bugun Makronning reytingi ötgan davrdagi eng past darajaga tuşib ketdi. Sarkozi bu islohotlarni birinçi muddatda boşlagandi, şu sababli ikkinçi muddatga öta olmadi. Makron bu narsani birinçi muddatda qilmadi, öylaymanki, u bu narsaning oxirigaça olib boradi”, – deydi siyosatşunos.

23 martdagi umummilliy norozilik namoyişlari yanvar oyidan beri kasaba uyuşmalari tomonidan uyuştirilgan töqqizinçisi böldi. Öşanda ham muxoliflar parlament Makronning pensiya yoşini oşiriş rejasidan voz keçişga umid qilgandi.  

Madina Oçilova
Abdusalim Abduvohidov, Kun.uz