Gladkov - u namunali gubernator bölişni orzu qilgandi, ammo uruş örtasiga tuşib qoldi

«U özgaça bölişni, uni yaxşi körişlarini xohlaydi. RKK bilan ham körişgan bölardi, bunga işonaman», degan Gladkovning uzoq yillik dösti bölgan manba.

Bu jihatdan kelib çiqiladigan bölsa, oxirgi vaqtlarda Gladkovda özini körsatiş uçun «yetarliça imkon bölmoqda», çunki oblast Ukraina tomondan köp öqqa tutilmoqda, «Rossiya köngillilar korpusi» vakillari ham Belgorodda tez-tez köriniş beryapti. May oyining özida Belgorod rahbariyati 130 ta otişmani qayd etgan. Gladkov bu voqealarga tezda munosabat bildirib, jabrlanganlar bilan uçraşmoqda.

«Slava (Vladislav ismi ruslarga şunday qisqartiriladi - tarj.) juda çarçagani körinmoqda, ammo aftidan, unda boşqa yöl qolmagan. Har qança ğalati eşitilmasin, u [uruş sabab] yuzaga kelgan kareraviy ösiş imkonini ham yodidan çiqarmayotgani aniq», degan Gladkov bilan gaplaşgan va Kremlga yaqin boşqa bir suhbatdoş. Uning aytişiça, Gladkov iyun oyida oblastdagi vaziyat haqida Putinga şaxsan özi telefon orqali hisobot bergan. Gubernator esa prezidentga töğridan töğri doklad qilganini yutuq deb hisoblagan. Axir hozirda uruşga aloqador odamlar Putin uçun ayniqsa muhim hisoblanadi-da!

Atomli şaharçaning «gulçi meri»

Gladkov Penza oblastidagi Kuçki deb atalgan kiçik qişloqda tuğilgan. Maktabni Zareçniy deb ataluvçi yopiq atom şaharçasida tugatgan. Peterburgda iqtisodçilikka öqigan Vyaçeslav öqişni tugatiboq ona yurtiga qaytadi. 2000 yilda 31 yoşli Gladkov mansabdor şaxs sifatida faoliyatini boşlaydi. Avvaliga Zareçniy şahar administratsiyasida iqtisodiy bölim boşliği örinbosari, keyinroq öşa bölimga rahbar böladi. 2009 yilda esa siti-menejyer lavozimiga kötariladi.

Aslida şahar rahbari mahalliy deputatlar kengaşi raisi bölsa-da, mahalliy OAV amalda Zareyniy meri aynan Gladkov ekanini yozadi. U obodonlaştiriş masalasiga köp e’tibor bergani uçun çiroyligina laqab ham orttirib oladi – «gulçi mer». Bunga yetarliça sabablar bor, masalan, 2012 yilda Gladkov köp qavatli uylar hovlilarini kökalamzorlaştiriş böyiça musobaqa ötkazişni yölga qöyadi. Bunday öziga xos konkurs hozirgaça ötkazib kelinadi.

Gladkovning özi şahardagi faoliyatini öşa vaqtda özi tanlagan uşbu şior bilan ta’riflaydi: «Zareçniy – odamlar şahri». Gladkov odamlar şahar obodonlaşişiga hissa qöşişi muhim ekani haqida şunday degandi: «Mahalliy administratsiya faoliyatining maqsadi – Zareçniyda amalga oşayotgan va amalga oşajak muhim ijtimoiy loyihalar ustida birga işlaşga har bir fuqaroni jalb qilişdan iborat. Biz uçun har bir odam muhim».

Gladkov öz faoliyati orqali yaxşi işlarni amalga oşira boşlaydi. Masalan, uning taşabbusi bilan uysiz hayvonlarni himoya qiliş böyiça maxsus şahar fondi va ularni saqlaş uçun punkt taşkil qilinadi. Gladkov Zareçniy şahri rasman «Ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan jadal rivojlanayotgan hudud» deb atalişiga erişadi. Bu status şahar rezidentlariga turli soliq imtiyozlari taqdim etardi.

Gladkov vaqtida yana bir qiziq voqea sodir böladi. Uning taşabbusi bilan Zareçniyni «Z şahar» deb atay boşlaşadi. Yöq, Gladkov bugungi kelajakni başorat qilmagan, şunçaki mana şu jarangdor nom bilan mahalliy köngiloçar sayt taşkil qilingandi.

Öşa vaqtdayoq Gladkovning siyosiy ambitsiyalari qadrdon Zareçniy şahri sarhadlaridan yuqoriroqqa çiqişga ulgurgandi. 2013 yil uning taşabbusi bilan Rossiyada Innovatsion şaharlar uyuşmasi taşkil qilinadi. Bu uyuşmaga Zareçniydan taşqari Obninsk va boşqa «Rosamtom» korxonalari mavjud bölgan yopiq boşqaruvdagi şaharlar kiradi. Gladkov özi taşkil qilgan uyuşmani boşqarib, «innovatsion şaharlar» rahbarlari örtasida tajriba almaşişni yölga qöyadi.

Gladkovning favqulodda faolligi sabab Zareçniyga federal darajadagi mansabdorlar taşrifi köpayadi. «Meduza»ning «Rosatom»ga yaqin manbasiga köra, Zareçniyga tez-tez boradigan mehmonlar orasida Rossiyadagi eng maşhur polittexnologlardan biri, hozirgi prezident administratsiyasi rahbari örinbosari Sergey Kiriyenkoning eski qadrdoni Aleksandr Xariçev ham bölgan. 2010-yillarda Xariçev aynan Kiriyenko boşqaruvidagi «Rosatom»da faoliyati yuritgan.

«Zareçniy juda yaxşi holatda, çindan boşqa şaharlarga örnak qilib körsatgulik edi. Slava mehmonlarni döndirib kutib olişini ham unutmaslik kerak. U Xariçev bilan döstlaşib, faoliyatini «Rosatom» yönalişi böylab yuksaltiriş haqida öylaydi», degan suhbatdoş.

Köp ötmay Gladkov faoliyatida «siyosiy ösiş» baribir sodir böladi. Ammo kutilgan yönaliş böyiça emas. 2016 yil Gladkovga kutilmaganda Sevastopol gubernatori örinbosari bölişni taklif qilişadi. Uning vazifasi haqiqiy siyosiy vazifalarni bajarişdan iborat edi. Gladkovning yanada kötarilişiga aynan Xariçev «javobgar böladi». Öşa vaqtda u Kiriyenkoning ortidan Rossiya prezidenti adminstratsiyasida iş boşlagandi.

U vaqtda anneksiya qilingan Qrimda vaziyat juda keskin, Moskva Sevastopolga admiral Sergey Menyayloni gubernator etib tayinlagandi. U esa mahalliy konunçilik kengaşi spikeri Aleksey Çaliy bilan kelişmovçilikka boradi. 2014 yil bahorida Çaliy Qrim Rossiyaga qöşilişini talab qilgan 20 ming kişilik namoyiş taşkil qilib, unda özini «şaharning xalqçil meri» deb e’lon qiladi. Sergey Menyaylo esa bu vaqtda boşqa yönalişdan turib Qrim anneksiyasiga tayyorlanayotgandi. Uning vazifasi «mudofaa otryadlari» taşkil qiliş va uning Qora dengiz floti bilan muvofiqlaşgan faoliyatini ta’minlaşdan iborat edi.

Çaliy avvaliga bir muddat Sevastopol gubernatori böladi ham. Ammo keyinçalik bu lavozimni tark etib, «Yedinaya Rossiya»dan mahalliy kengaşga saylanadi va uni boşqaradi. Şu tariqa, gubernator Menyaylo va kengaş raisi Çaliyning munosabati keskinlaşadi. Çaliy Kreml tomonidan tayinlangan Menyayloni «Sevastopolni rivojlantiriş böyiça strategik reja»ga sovuqqonlik bilan qaraşda ayblab, uning iste’fosini talab qiladi. Mahalliy elita örtasida ham böliniş kuzatiladi. Ba’zilar Kreml qöygan Menyayloni qöllaşda davom etsa, ba’zilar Çaliy ta’sirida qoladi.

Oxir-oqibat Kreml admiral Menyayloni siyosiy tajribaga ega bölmagan va mudofaa sanoatida işlab yurgan Dmitriy Ovsyannikov bilan almaştiradi. «Kommersant»ning yozişiça, öşanda Ovsyannikovning özi Xariçevdan uni örinbosar lavozimiga tavsiya qilişni söraydi. Ammo Xariçev bölajak gubernatorlik va prezidentlik saylovi oldidan kerakli natijalarni ta’minlaşga javobgar örinbosarlik lavozimiga Gladkovni taklif qiladi.

Gladkov Sevastopol gubernatoriga örinbosar bölganidan keyin şaharda vaziyat murakkab ekani, odamlar Rossiyaga qöşilganidan keyin qaçon hayoti yaxşilanişini kutayotganini aytadi. «Meduza»ning Gladkovga yaqin manbasi uning Sevastopoldagi faoliyati qiyin boşlanganini aytadi. Gladkov gubernator Ovsyannikov bilan kelişa olmay, bir neça marta işdan böşaş haqida ariza ham yozadi. Ovsyannikov esa prezident administratsiyasidagi muhim lavozimda ötirgan Kiriyenkoning odami Gladkovni ranjitişdan qörqib, uni qolişga köndiradi.

Bu ma’lumotlarni «Meduza»ning Kremlga yaqin manbasi ham tasdiqlaydi. Uning fikriça, mojaroning sababi şaxsiy masalada bölgan. «Ikkisi ham noodatiy odamlar, ammo Gladkov özini juda yaxşi köradi, yöq joydan intriga yaratişni yaxşi köradi. Buning ustiga, u özini gubernatordan balandroq hisoblagan», deydi suhbatdoş.

Gladkovning Sevastopoldagi faoliyatiga e’tibor qaratilsa, u çindan mustaqil siyosatçi sifatida namoyon bölgan. Masalan, mahalliy namoyişlarni tinçitiş uçun özi odamlar bilan uçraşgan. Namoyişlarda qatnaşgan faollar esa tayinlovga qadar Sevastopolga heç qanday aloqasi bölmagan Gladkovni «köçmançi mansabdor» deb ataşadi.

«Men özimni köçmançi deya olmayman. Qolganlar kabi bu yerga oilam bilan kelganman. Kelgaç birinçi qilgan işimiz bolalarni maktabga, boğçaga joylaştiriş, kasalxonaga olib boriş böldi. Şu sabab köçmançi degan sözga qöşilmayman. Meni köproq kelgindi deb ataşadi va bu menga yoqdi», degandi bunga javoban Gladkov sözamollik bilan.

Tanqidlarga qaramay, «köçmançi» Kreml tomonidan qöyilgan asosiy vazifani bajaradi – Dmitriy Ovsyannikov 2017 yilgi gubernatorlik saylovida 71 foiz ovoz oladi. Vladimir Putin esa prezidentlik saylovida Sevastopol böyiça 90,1 foiz qöllovga erişadi. Manbalardan birining aytişiça, Gladkov bu natijaga erişiş uçun noodatiy nimadir qilmagan, şunçaki saylovda hukumatni qöllovçi budjet taşkilotlari xodimlari iştirokini ta’minlagan, xolos.

Rossiya prezidenti administratsiyasi bilan ançadan buyon hamkorlik qilayotgan polittexnolog esa jurnalistlar bilan suhbatda Sevastopoldagi saylov natijalarida aynan Gladkovning qandaydir ta’siri bölmaganini aytadi.

Nima bölganda ham, Gladkov 2018 yilda topşiriqni bajarib, vazifasini tark etadi. Gladkov ketişidan avval şaharda yana bir mojaro avj oladi. U vaqtda mahalliy kengaş spikerligidan ketgan, lekin deputat bölib qolgan Aleksey Çaliy Ovsyannikovning iste’fosini talab qilib, uni korrupsiyada ayblaydi. U vaqtda Çaliy şahar siyosiy hayotiga avvalgi kabi ta’sir qilişni istar, Ovsyannikov esa boşqaruvni u bilan bölişmoqçi emasdi.

Çaliy hatto Ovsyannikovning iste’fosi böyiça referendum ötkazişga harakat qiladi. 2019 yilgi saylovda esa mahalliy parlamentga ğolib bölgan taqdirda Ovsyannikovni «ağdariş» taklifi bilan boradi. Ammo vaziyat keskinlaşmaydi: Ovsyannikov işdan ketadi, Çaliy esa saylovda öz nomzodini qaytib oladi.

Ovsyannikovning keyingi taqdiri noodatiy bölgan. Avvaliga u Rossiya işlab çiqariş va savdo vazirligiga qaytadi. Keyin umuman Rossiyadan çiqib ketadi. Hatto Sevastopoldagi faoliyati uçun öziga qarşi qöllangan Ğarb sanksiyalarini bekor qilişga ham erişadi. Masalan, Rossiya Ukrainaga bostirib kirganidan keyin Gladkovga qarşi qöllangan sanksiyalar hamon amalda bölib turibdi.

Sevastopoldagi lavozimidan ketgan bölsa-da, Gladkov mansab pillapoyalaridan asta-sekin kötarila boşlaydi. U Sevastopoldagi işidan keyin biror hududga gubernator böliş haqida öylay boşlaydi. Ammo uni Stavropol ölkasi hukumat raisi örinbosari lavozimiga yuborişadi. «Meduza»ning bu hududda işlagan manbasining aytişiça, hudud rahbari Vladimir Vladimirov bu lavozimda öz odamini körişni istaydi, lekin Gladkovning puştipanohi bölmiş Xariçev aynan uning nomzodini ilgari suradi. Jurnalistlar bilan gaplaşgan boşqa bir suhbatdoşning aytişiça, Gladkov işlagan lavozimning aytarli muhim vazifasi ham bölmagan.

Şu sabab Gladkov tezroq tilga tuşişga imkon beradigan işlar bilan şuğullanadi. Masalan, mahalliy administratsiya tasarrufidagi telekanal faoliyatini yölga qöyadi, mahalliy boşqaruv organidagi ta’siridagi polittexnologlar töplanib fikr almaşadigan «Janubiy polittexnologlar klubi»ga asos soladi. «Bu uçraşuvlarda hamma gubernator Vladimirovni maqtar, uning şarafiga banket uyuştirilardi. Ora-orada esa Gladkovni ham maqtab qöyişardi», deydi suhbatdoş.

Gladkovni taniganlarning aytişiça, Qrim va Sevastopoldagi faoliyati davomida ham Gladkov özi tuğilib ösgan Penza oblastini boşqariş orzusini unutmagan. Ba’zi suhbatdoşlarga köra, u tanişlari bilan suhbatlarda «hammasi hal bölgani, tez orada uyga – Penzaga qaytişi»ni ham oçiq aytib turgan.

Ammo taqdir yana u öylamagan narsalarni tayyorlab qöygandi: 2020 yilda Belgorod oblasti gubernatori vazifasini bajaruvçi etib tayinlanadi. «Köçmançi mulozim» bu lavozimda Rossiyadagi eng uzoq işlagan gubernatorlardan biri Yevgeniy Savçenkoning örnini egallaydi. Belgorodni 30 yil davomida boşqargan Savçenko keyinçalik senatorlikka ötib ketadi.

Gladkov borgan vaqtda Belgoroddagi barça muhim lavozimlarni Savçenkoning odamlari egallagandi. Hudud iqtisodiyotining 30 foizini qişloq xöjaligi sektori taşkil qilgan, Belgoroddagi yirik agrar korxonalar ham Savçenko bilan qalin munosabatda edi. Kremlga yaqin bölgan manba Gladkov tayinlanganidan keyin Belgoroddagi holatni şunday tasvirlaydi: «Hudud nazoratining bir qismi Savçenkoda qolaverdi. U hatto gubernatorlik kabinetini ham Gladkovga topşirmay, u yerda işlayveradi. Gladkov boşqa kabinetda turib işlar, mahalliy elita esa muammoni hal qiliş uçun özi odatlangan avvalgi kabinetga kirişda davom etardi».

«U rahbariyatga nima kerakligini biladi»

Belgorodda Gladkov «xalqparvar gubernator» obrazini yaratişga harakat qiladi: tonggi yugurişlaridan video e’lon qiladi, ijtimoiy tarmoqlarda jonli efir qilib, mahalliy aholi vakillarining savollariga erinmay javob beradi. Öz imijini yaxşilaş uçun özi bilan Stavropolda birga işlagan polittexnologlarni ham işga soladi. Gladkov Belgorodda «Sirius» ta’lim markazining mahalliy analogini va hatto «kinoklaster»ni yölga qöyişi haqida gapira boşlaşadi.

«Uning faoliyatini şaxsan Xariçevning özi kuzatib boradi. Polittexnologlar yordami ham şu bilan boğliq, axir Xariçevning odami örnaşib olişiga yordam beriş kerak edi-da. Ammo bunday yordamni ğalati deyiş mumkin, çunki ijtimoiy tarmoqlardagi Belgorod haqida postlarni Moskvada sanoqli odamlar öqiydi, xolos», deydi «Yedinaya Rossiya» partiyasiga yaqin manba.

Gladkov borganidan keyin Belgorodga unga taniş piarçilar va mediamenejyerlar ham borişadi. Mahalliy jurnalistlardan birining aytişiça, Gladkov olib borgan «stavropol desantlari» mahalliy administratsiya va rasmiy media naşrlarda muhim lavozimlarni egallaydi. Ular asosan Gladkovning maşhurligi ortişi uçun xizmat qiladi.

2021 yilgi gubernatorlik saylovlarida Gladkov 78,1 ovoz olib osongina ğalaba qozonadi. «Savçenkodan çarçagan mahalliy aholi uçun u çindan juda yaxşi nomzod edi – yoş, juda faol», deydi naşr suhbatdoşi. Uning sözlariga köra, Rossiya prezidenti administratsiyasida ham Gladkovga moyillik körsatişadi. Ular hududda hal qiluvçi şaxslar bölmiş Savçenkoning odamlari bilan munosabatlarni önglaşga yordam berişadi, kerakli natijani qölga kiritiş uçun esa ba’zi saylov qutilariga ovozlarni «qöşib ham qöyişadi».

Gladkovning döstlaridan biri esa u oblast hayotini çindan yaxşilaşga harakat qilgan, hududga yangi investorlarni jalb qilganini aytadi. Töğri, suhbatdoş Gladkov bu işlarni maşhurlikka erişiş uçun ham qilganini istisno qilmagan. «Meduza» bilan suhbatda bölgan tört manba Gladkovni «karera qilişni va rahbariyatga nima yoqişini biladigan» odam deb ta’riflagan. Bir suhbatdoşning aytişiça, Gladkovda noodatiy heç narsa yöq, oddiy mulozim xolos.

Uzoq yildan buyon özi tuğilib ösgan Penzani boşqarişni orzu qiladigan Gladkovda Belgorodga borgaç, yangi orzu – «namunali rus gubernatori» böliş istagi paydo böladi. Ammo bu hozirça orzuligiça qolib ketmoqda. Çunki Rossiya Ukrainaga bostirib kirişidan avvalroq Gladkov hududning eski elitasi vakillari bilan tortişib qolgandi. Uruş esa uning rejalarini butunlay özgartirib yubordi. Çunki çegaradagi oblastni uruş boşlanişidan köp ötmay öqqa tutiş boşlanadi. 2023 yil yoziga kelib esa oblastdagi vaziyat keskinlaşdi.

Otişmalar ostida qolgan Şebekino şahrini ta’mirlaşning öziga allaqaçon 13 milliard rubl pul talab qilinadi. Mahalliy hokimlik tiklaş işlarini hozir boşlamoqçi bölsa ham, ularda bunça pul yöq. Axir uruş vaqtida oblastda kutilmagan xarajatlar paydo böldi. Masalan, Gladkovning ta’biri bilan aytganda çegaradagi «tirqişlarni yopiş»ga, ya’ni çegara hududlarini mustahkamlaşga 10 milliard rubl sarfladi. «Vagner» asosçisi Yevgeniy Prigojinga tegişli OAV buni «Vagner çiziği» deb ataydi. Belgoroddagi medialar esa qöşimça çegara çiziğini Prigojinga aloqador quruvçilar qurayotgani haqida yozdi.

Yevgeniy Prigojin bilan tortişuv esa Vyaçeslav Gladkov uçun navbatdagi boşoğriq böldi. «Vagner» asosçisi mahalliy hokimlik «tirqişlarni yopiş» işlarini kim amalga oşirgani haqida ma’lumot bermaganini iddao qildi. Bundan taşqari, bu yangi mudofaa çiziği oblastni «Rossiya köngillilar korpusi» hujumidan himoya qilolmaganini ham unutmaslik kerak.

Prigojin Belgorod mahalliy administratsiyasini mahalliy mudofaa guruhlari taşkil qilişda sovuqqonlik qilgani, bundan mulozimlar pul işlab olganini iddao qiladi. «Aynan Belgorod oblasti haqida aytadigan bölsam, odamlarni heç kim normal tayyorlamagan, heç qanaqa taşkilotçilik yöq. Tayyorgarlik haqidagi barça gaplar safsata. Rossiya Qahramoni bölgan belgorodlik xodimlarimdan biri oblastdagi tayyorgarlik markaziga borib, heç qanday tartib yöqligini körib keldi. Kuniga atigi 3 soat tayyorgarlik böladi, qolgan vaqt çoy va boşqa içimliklar içib ötirişadi», dedi Prigojin.

U Gladkovni haqorat qilişga ham ulgurdi – Gladkovni «la’nati», «savodsiz» va «qörqoq» gubernator deb atagan. Prigojin uni «Rossiya köngillilar korpusi» vakillari bilan uçraşuvga bormaganidan keyin ham qoralagan. Vaholanki, Gladkov ular bilan uçraşişga tayyorligini e’lon qilgandi.

«Meduza»ning Rossiya prezidenti administratsiyasidagi ikki manbasi Prigojin Gladkovni oçiqçasiga kamsitiş orqali Rossiyaning çegara qismlarida öz mavqeyini oşirib olişni maqsad qilgan deb hisoblaşini aytgan. Ularning taxmin qilişiça, Prigojin bu çiqişlari orqali Belgoroddagi mudofaa guruhlarini tayyorlaş va tabiiyki ular uçun ajratiladigan pullarga ham ega çiqmoqçi. «Balki uruş xavfi bölgani uçun u yerlarda gubernatorlardan ham ustunroq turişni istayotgandir», degan suhbatdoşlardan biri. Ammo uning fikriça, Prigojin bunday reja qilgan bölsa, u amalga oşmaydi. Çunki «Vagner» rahbarining Rossiya hukumatidagi yuqori mansabdorlar bilan munosabatlari tobora yomonlaşib bormoqda.

Kremlga yaqin manbalar Gladkovning öz taqdiri ham mavhum bölib turganini aytgan. Öz navbatida, ular uruş vaqtida Gladkovning maşhurligi juda oşganini rad etişmagan. Putin doimiy diqqat markazida bölib turgan bu hududga otişmalarda gubernatorning aloqasi yöqligini, çegara nazorat FSB gardanida ekanini tuşunib turibdi. Bir qaraşda mana şunday holatda Gladkov yuqoriroq lavozimga ham umid qilişi mumkindek.

Ammo boşqa tomondan Belgorodda vaziyat keskinlaşib ketsa, hamma ayb Gladkovga tönkalişi ham heç gap emas. «Kuç işlatar tizimlar bosimi orqali uni mudofaa taşkil qilinişida aybdor deb topib, işdan haydaşlari mumkin», degan naşr suhbatdoşlaridan biri.

Vaziyatdan xabardor manbaga köra, Gladkov uning sa’y-harakatlari Kreml tomonidan inobatga olinişiga umid bildirayotganini aytgan. Vaholanki Gladkovga uruş bilan boğliq konkret reja yöq. «Öziga qolsa, bularning hammasini çekkaga surib qöygan bölardi», degan suhbatdoş.