Tadqiqot: Davlat xizmatçilarining yarmidan köpi iş vaqtidan taşqari işga jalb etiladi

Sabablar

Davlat xizmati xodimlarining iş vaqtidan taşqari işlaşiga nima sabab bölayotganligi haqida tabiiy savol tuğiladi. Iş vaqtidan taşqari qöşimça işlovçilarning 47,7 foizi bunga iş hajmining ortib ketgani, 22,8 foizi turli xildagi ortiqça topşiriqlarning haddan ziyod köpligi, 17,6 foizi öz vazifasidan taşqari işlarning yuklatilişi va majlis va yiğilişlarning çözilib ketişi tufayli, 12 foizi rahbari ketmagunça iş joyidan ketmasligini bildirdi.

Majlisbozliklar

“Yuksaliş” tadqiqotida, davlat xizmatida qöşimça işlanişining sabablaridan biri – majlis va yiğilişlarning köpligi hamda majlislar vaqti çözilib ketişi omili alohida örganilgan.

Unga köra, respondentlarning 31,6 foizi yiğilişlarda iştirok etmaydi, 41,3 foizi bir haftada 4 soatgaça, 11,4 foizi 5-7 soat, 15,8 foizi 8 soatdan köp vaqtini majlis va yiğilişlarga sarflaydi. Tadqiqotga köra, ortiqça majlisbozlik Buxoro, Qaşqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida kuzatiladi.

Şanba va yakşanba

Qayd etilişiça, davlat fuqarolik xizmati xodimlari asosan 5 kunlik iş haftasida mehnat qiladi. Şunga qaramay, ba’zida haftaning dam oliş kunlari (şanba va yakşanba) xodimlarning iş joyida bölişi, şuningdek, dam olinadigan bayram kunlari ham işga çaqiriş holatlari bor.

Bu borada sörovnoma iştirokçilarining 35,2 foizi dam oliş kunlari ham işga çiqişi, 29,5 foizi ba’zida işga çiqişi va 35,4 foizi dam oliş kunlarida işga çiqmasligi ma’lum bölgan.

Mehnat ta’tili

Sörovnoma iştirokçilarining 299 nafari (53,4%) belgilangan muddatlarda mehnat ta’tiliga çiqib, töliq dam olişini ma’lum qilgan. Biroq 26,2 foiz respondent mehnat ta’tiliga töliq çiqa olmasligi, ta’tildan çaqirib olişlari va 20,4 foizi ta’tilga çiqiş hujjatlari rasmiylaştirilişi, ammo umuman dam olmasdan işlaşini ma’lum qilgan.

“Yuqoridagi raqamlar butun mamlakat hududidagi holatni töliq aks ettirişga yetarli bölmasa-da, davlat xizmatida mehnat qonunçiligiga rioya etmaslik holatlari mavjudligini tasdiqlaydi”, – deya qayd etgan “Yuksaliş” umummilliy harakati.

Xalqaro tadqiqotlar

Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti va Xalqaro mehnat taşkiloti hamkorlikda ötkazgan tadqiqotga köra, iş vaqtidan taşqari iş inson salomatligiga salbiy oqibatlarga ega ekani isbotlangan.

2016 yilda dunyo böylab haftasiga 55 soatdan köp işlovçi 745 ming nafar odam insult va yurakning işemik kasalligidan vafot etgani qayd etilgan. Bu körsatkiç 2000 yilga nisbatan 29 foizga köp hamda bu kabi ölim holatlarining qariyb 72 foizi erkaklar xissasiga töğri kelgan.

Tadqiqot natijalariga köra, haftasiga 55 soat va undan köp işlaş odamda insult bilan kasallaniş xavfini 35 foizga, yurak işemik kassaligi bilan xastalaniş xavfini 17 foizga ortişiga sabab böladi degan xulosaga kelingan.

Mutaxassislarning fikriça, xodimlarning dam olişsiz işlaşi ularda stressni keltirib çiqaradi. Qolaversa, işxonada köp vaqtini ötkazuvçi insonlar bola tarbiyasiga yetarliça vaqt ajrata olmasligi ham salbiy baholanadi. Buning natijasida oiladagi barqarorlikka putur yetadi. Bu kabi omillarning jamiyat uçun zarari hali baholanmagan bölib, buning salbiy ta’siri yanada kengroq bölişi ham mumkin.

JSST va XMT hukumatlarga iş vaqtidan taşqari işlaşni taqiqlaş böyiça qat’iy çoralar körişni, iş beruvçilar va kasaba uyuşmalariga esa jamoaviy bitimlarda iş haftasi 55 soatdan oşmasligi kerak bölgan moslaşuvçan iş vaqtini körsatişni tavsiya qiladi.

Bu borada rivojlangan mamlakatlarda xodimlarning salomatligini asraş, ular samarali mehnat qilişda davom etişlari uçun iş vaqtidan taşqari işlaş bir qator qonunlar bilan tartibga solinadi. Misol uçun, Şvetsiyada xodim bir oyda 50 soatdan ortiq yoki kalendar yilida 200 soatdan ortiq iş vaqtidan taşqari işlaşi mumkin emas. Bu borada Vengriyada iş yuklamasi nisbatan köproqligini kuzatiş mumkin. Mamlakat qonunçiligiga köra, maksimal qöşimça iş çegarasi yillik 250 soatni taşkil etadi. Agar jamoa şartnomasida nazarda tutilgan bölsa, bu 300 soatgaça oşirilişi mumkin.

Özbekistonda Mehnat kodeksiga muvofiq iş vaqtidan taşqari iş soatlari yiliga 120 soatdan oşmasligi lozim.

“Yuksaliş” e’lon qilgan reliz yakunida Özbekistonning bu boradagi kiçik ijobiy tajribasi yöq emasligi eslab ötilgan: 2021 yilda Adliya vazirligi barça xodimlarnining iş vaqti tugaşi bilan iş kompyuterlarini avtomatik ravişda öçiriş amaliyotini kiritgan edi.