Ortayotgan tengsizlik, xandaqqa qulagan uy va Töqayevning bayonoti - hafta dayjesti

XVJ: Qaçon özbek amaldorlari mol-mulkini oçiqlaydi?

Bu hafta Xalqaro valuta jamğarmasi ham Özbekistondagi iqtisodiy holat böyiça öz şarhini e’lon qildi. Jamğarma rasmiylarining Toşkentga 2024 yilgi taşrifi xulosalarida aytilişiça, Özbekiston iqtisodiyoti uçun istiqbollar “umuman olganda ijobiy, lekin içki va taşqi xatarlar saqlanib qolyapti”. Taşqi xatarlar sifatida Ukrainadagi uruşning avj olişi, tovarlar narxining özgaruvçanligi va jahon iqtisodiyotida stagnatsiya boşlanişi bilan boğliq ehtimollar sanab ötilgan. Davlatning ortiqça xarajatlarni qisqartirişni paysalga solişi, davlat iştirokidagi korxonalar va davlat-xususiy şeriklik bitimlari böyiça majburiyatlar yuzaga kelişi mumkinligi esa içki xatarlarni taşkil etadi.

Xalqaro valuta jamğarmasi Özbekiston hukumati uçun öz tavsiyalarini ham bergan. Monetar omillar qatorida qattiq pul-kredit siyosatini saqlaş qoliş, energiya narxlari tufayli kerak bölsa asosiy stavkani kötariş, Markaziy bankning mustaqilligini oşiriş, tijorat banklarini xususiylaştiriş, direktiv kreditlaşni qisqartiriş zarurati körsatilgan. Şuningdek, almaşuv kursini boşqarişdan voz keçiş tavsiya etilyapti. Kursning egiluvçan bölişi ehtimoliy şoklarni yengilroq qabul qilişga va zaxiralarni saqlaşga yordam beradi, degan iqtisodçilar. Oxirgi ma’lumotlarga köra, Özbekiston fevral va mart oylarida jahonda eng köp oltin sotgan davlat bölgan.

Yuqoridagilardan taşqari, XVJ Özbekiston rasmiylarini ançadan beri va’da qilinayotgan tarkibiy islohotlarni ortiq çözmaslikka çaqirdi. Rasmiy bayonotda Jahon savdo taşkilotiga a’zo böliş, sud tizimining mustaqilligini oşiriş, davlat xizmatçilarining aktivlarini deklaratsiyalaş va manfaatlar töqnaşuvi töğrisidagi qonunlarni tezroq qabul qiliş tavsiya etilgan. Eslatib ötamiz, davlat amaldorlarining mol-mulki va daromadlarini deklaratsiyalaş tizimi 2022 yil 1 yanvardan işga tuşişi kerak edi. “Manfaatlar töqnaşuvi töğrisida”gi qonun esa Senat tomonidan ma’qullanganiga 1 iyun kuni roppa-rosa bir yil böladi.

Sobiq boş prokurorning öğli – Dubayda millioner

Özbekiston sobiq boş prokurorining öğli Dubayda millionlab dollarlik köçmas mulklarga egalik qiladi. Xalqaro suriştiruvçi jurnalistlar tarmoğiga köra, bu yerda gap Raşid Qodirovning öğli Alişer Qodirov haqida ketyapti. Suriştiruv xulosalarida aytilişiça, Dubaydagi Marina Plaza nomli osmonöpar binoda Alişer Qodirovning törtta ofisi bor. Har birining qiymati qariyb 2 mln dollarga baholangan.

Özbekiston Boş prokuraturasini 15 yil boşqargan Raşid Qodirov 2018 yilda qamoqqa olinganidan köp ötmay, uning öğli Alişer Qodirov qidiruvga berilgan edi. U juda köp miqdordagi tovlamaçilik va firibgarlik moddalari bilan ayblangan. Qidiruvning hozirgi holati ma’lum emas – Içki işlar vazirligi saytidan qidiruvdagi şaxslar haqida ançadan beri ma’lumot olib bölmay qolgan.

Eslatib ötamiz, 2000-2015 yillarda Özbekiston boş prokurori bölgan Raşid Qodirov 2019 yilda bir qator oğir va öta oğir jinoyatlarni sodir qilişda aybli deb topilib, 69 yoşida 10 yilga ozodlikdan mahrum etilgan edi. 2023 yil yanvarida u muddatidan avval şartli ozodlikka çiqarilgani ma’lum bölgandi.

Samarqandlik tadbirkor xandaq qazib, qöşnisining uyini qulatdi

14 may kuni Samarqand viloyatida Juma şahrida röy bergan voqea butun Özbekistonga ovoz böldi. Bu yerda quriliş qiliş uçun xandaq notöğri qazilgani oqibatida, qöşni uy qulab tuşdi. Internetda tarqalgan videoda ikki qavatli uyning qulaşi tasodifan emas, kutilgan holda röy bergani, holatni köçada odamlar tomoşa qilib turganini köriş mumkin. Uydagi odamlar qasir-qusur ovozlardan keyin uyni tark etişga ulgurgan. Heç kim jabrlanmagan.

Voqea joyida bölgan Kun.uz muxbirining xabar berişiça, qulab tuşgan uyning oldida avval eski uy bölgan. Uni tadbirkorlar sotib olib, örniga kattaroq dökon qurişni maqsadida xandaq qazigan. Kerakli hujjatlar rasmiylaştirilib, quriliş qilişga ruxsat olingani, lekin texnologik jarayon notöğri bölgani aytilyapti.

Qulagan uy egasining aytişiça, u quruvçilardan bir neça marta qaziş işlarini töxtatişni talab qilgan, aks holda uyi qulab tuşişini aytgan, lekin quruvçilar qaziş işlarini davom ettiravergan. Mulkdor öziga yetkazilgan moddiy zararni 300 ming dollarga baholagan, şuningdek, qöşnisiga nisbatan qonuniy çora körişni sörab ariza bergan. Holat yuzasidan jinoyat işi qözğatilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.

Markaziy Osiyodagi hamjihatlikni körolmayotganlar bor

Ayrim taşqi kuçlar Markaziy Osiyo davlatlari örtasida tarqoqlikni keltirib çiqarişga urinyapti. Bu haqda Qozoğiston prezidenti Qosim-Jömart Töqayev bayonot berdi. U beşta respublikani bir-biriga qarama-qarşi qöyiş va mintaqada tarqoqlikni yuzaga keltirişga urinayotgan taşqi kuçlar borligini aytib, mintaqa davlatlarini bunday kuçlarga bahamjihat qarşi turişga çaqirdi.

“Biz bunday yondaşuvlar va urinişlarni qat’iyan rad etamiz. Umuman olganda, mamlakatlarimiz örtasida biz özaro maqbul yeçim topa olmaydigan masalalar yöq va bölmasligi ham kerak”, – dedi Töqayev Markaziy Osiyo davlatlari xavfsizlik kengaşlari kotiblari bilan uçraşuvda.

Qöşimça qilib ötamiz, Rossiya prezidenti Vladimir Putinning şu hafta Xitoyga taşrifi vaqtida odatga köra Markaziy Osiyo haqida ham muhokamalar bölgan. Putin va Si Jinping özaro muzokaralardan keyin e’lon qilgan qöşma bayonotida Rossiya va Xitoy Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan özaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirişi qayd etib ötilgan. Şuningdek, bayonotda AQŞ nafaqat Afğonistonga, balki unga qöşni bölgan mintaqaga ham öz harbiy infratuzilmasini joylaştirişga urinmasligi kerakligi ta’kidlangan.

Rossiyada huquqbuzarlik qilganlar Qozoğistonda qölga olinmoqda

Qozoğistondagi huquq organlari Rossiyada huquqbuzarlik sodir etişda gumonlanayotgan çet el fuqarolari, xususan özbekistonliklarni ham hibsga ola boşladi. Bu – Qozoğiston va Rossiya örtasida ma’muriy va jinoiy işlar böyiça hamkorlikni kengaytirişga oid bitim kuçga kirgani bilan boğliq. Şunga asosan, oxirgi paytlarda Rossiya hududida huquqbuzarlik sodir etgan Özbekiston fuqarolari Qozoğiston çegarasini kesib ötiş vaqtida hibsga olinayotgan holatlar kuzatilyapti.

Bu haqda xabar bergan Migratsiya agentligiga köra, hibsga olingan şaxslar Rossiya tomoni mazkur huquqbuzarliklar böyiça yakuniy qaror qabul qilguniga qadar jazoni ijro etiş muassasalarida saqlanyapti. Şu sababli Rossiya hududida huquqbuzarlik sodir etib, Özbekistonga kelgan fuqarolarga Qozoğistonga bormaslik tavsiya etilyapti.

Migratsiya agentligi, şuningdek, boşqa bir bayonoti bilan Rossiyada işlayotgan özbekistonliklarni ogohlikka çaqirdi. Ogohlantiriş sönggi vaqtlarda köpayib qolgan norasmiy kur’yerlik xizmatlari bilan boğliq. Bunday xizmatlarga yollanib, narkotik yoki boşqa taqiqlangan moddalar solingan buyurtmalarni yetkazib berayotganlar qölga olinib, jinoiy javobgarlikka tortilyapti. Bu holda migrantning qamoqdan keyingi manzili uruş maydoni bölişi mumkin.

Özbekistonliklar uçun Koreya qişloq xöjaligida mavsumiy işlaş imkoniyati tiklanmoqda

Özbekiston fuqarolari yana Janubiy Koreyaga qişloq xöjaligidagi mavsumiy işlar uçun borişi mumkin böladi. Bundan taşqari, kollej yo texnikumni tugatgan yoşlar ham oliy ma’lumotga ega bölmay turib Koreyada işlaşi mumkin böladi. Bandlik vazirligining xabar berişiça, vazir Behzod Musayevning Seulga safari davomida koreys tomoni bilan şunday kelişuvga erişilgan.

Ma’lumot uçun, pandemiyadan keyin, 2021 yilda Koreya özbekistonliklarni mavsumiy işlarga yana jalb qila boşlagan, lekin işlaşga borgan özbeklarning köpi mehnat şartnomasini buzib, belgilangan vaqtda ortga qaytmagani uçun jarayon töxtab qolgandi. Endilikda, Bandlik vazirligidan ma’lum qilişlariça, Koreya Adliya vazirligi bilan olib borilgan muzokaralar natijasida Koreya tomoni özbekistonliklarga işçi vizalar berişni kengaytirişga rozi bölgan, lekin buning uçun özbekistonlik işçilar Koreyaning mehnat qonunçiligini buzmasligi, nolegal faoliyatga ötmasligi, öz iş joyini asossiz taşlab ketmasligi kerak böladi.

Zöravonlar reyestri tuzilmoqda

Özbekistonda xotin-qizlarni tazyiq va zöravonlikdan himoya qiliş böyiça qonunçilik bazasini takomillaştiriş işlari davom etyapti. Ötgan yili oiladagi zöravonlik rasman jinoyat deb e’tirof etilib, zöravonlarga qöl kelgan qonunlardagi ayrim “lazeyka”lar yopilgandi. Kuni keça imzolangan prezident qarori bilan bu boradagi qöşimça çoralar belgilandi.

Muhim çoralardan biri – 2025 yil 1 yanvardan boşlab zöravonlar reyestri yuritiladi. Içki işlar organlari bu reyestrga biror-bir şaxsga tazyiq ötkazgan, zöravonlik qilgan yoki zöravonlik qilişga moyilligi bor şaxslarni kiritadi. Reyestrga kiritilgan şaxslarning xulq-atvorini tuzatiş işlariga Milliy gvardiyaning inspektor-psixologlari va “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlari ham jalb etiladi.

Qaror bilan, 1 iyundan boşlab zöravonlikka uçraganlarga “Inson” markazlarida ijtimoiy, psixologik va yuridik yordamlar körsatiladi. Agar jabrlanuvçilar ança oğir ruhiy holatga tuşib qolgan bölsa, tez yordam bölimlarida yangi taşkil etilayotgan, tun-u kun işlaydigan birlamçi kömak xonalarida 3 kungaça olib qolinib, psixoterapevtik yordam körsatiladi. Bundan taşqari, Ayollarni reabilitatsiya qiliş va moslaştiriş respublika markazining hududiy markazlarida vaqtinçalik boşpana – şelterlar faoliyati yölga qöyiladi. Jabrlanuvçilar tez yordam bölimida bir neça kun psixoterapevt nazoratida bölganidan keyin, zarurat bölsa ana şu şelterlarga ötkaziladi.

Şuningdek, Mehnat kodeksiga kiritilişi kutilayotgan özgarişlarga köra, iş joyida boşqa xodimga tazyiq yo zöravonlik qiliş xodimni işdan böşatiş uçun asos böladi. Himoya orderi berilgan xodimlar özining ruhiy-emotsional holatini tiklaşi uçun asosiy mehnat ta’tilidan taşqari iş haqi saqlangan holda 10 kunlik qöşimça ta’til olişi mumkin böladi.

Bu hafta yana nimalar röy berdi?

Prezident Şavkat Mirziyoyev Osiyo kubogi finalida Yaponiya bilan keçgan öyindan taassurotlari bilan örtoqlaşdi. “11 metrni urolmaganidan keyin uç kun uxlamay çiqdim (kuladi). Uning örnida özim bölsam deyman-da, bittagina töp-a... Mahorat körsatişdi, ularning köpi bilan gaplaşdim, telegramma yubordim. Biz ham darrov çempion bölamiz deymiz-da. Birinçi marta jamoaviy komandamiz Olimpiadaga çiqdi, buyam katta yutuq”, dedi davlat rahbari kino sohasi vakillari bilan muloqotda.

Avtomobillar bozorida faollik ketma-ket uç oydan beri pasayyapti. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi tahlillariga köra, aprel oyida avtomobillar savdosidagi pasayiş sur’ati tezlaşib, avtotransport vositalarining umumiy savdosi 19 foizga kamaygan. Bu avtokreditlaş qisqargani bilan boğliq bölişi mumkin. Ayni paytda, bozordagi bunday pasayiş elektromobillar segmentiga taalluqli emas. Aprel oyida oldi-sotdi qilingan elektrokarlar soni 2900 taga yetgan, bu mart oyidagi körsatkiçdan 23 foizga köp.

Buxoro neftni qayta işlaş zavodi AI-80 benzinini işlab çiqarişni töliq töxtatadi. “Özbekneftgaz” raisi örinbosari Odil Temirovning ma’lum qilişiça, hozir zavodda işlab çiqarilayotgan mahsulotning 85 foizini AI-80 benzini taşkil etadi. Şu yil noyabrdan boşlab AI-91 va undan yuqori oktanli benzin işlab çiqarişni köpaytiriş, 2025 yil boşidan esa AI-80 işlab çiqarişni butunlay töxtatiş rejalaştirilgan.

Surxondaryoning Sariosiyo tumanidagi qişloqlardan biriga ayiq bostirib keldi. Jannatmakon mahallasida kutilmaganda paydo bölib qolgan yirtqiç hayvon odamlarning hovlilariga va maktab hududiga ham kirib, öquvçilar hayotiga xavf tuğdirgan, natijada uni otib öldirişga majbur bölingan. Bu jarayonda içki işlar xodimi jarohatlanib, tibbiy tekşiruvdan ötkazilgan. Şunga öxşaş holat ötgan oyda Jizzaxdagi Çakan qişloğida ham röy bergan, toğdan tuşgan ayiq heç kimga hujum qilmay, örmonga kirib ketgandi.

Hukumat tadbirkorlarning eksportdan tuşumlarni yaşirişiga qarşi kuraş boşladi. Bunda hukumat qarori bilan töqimaçilik, çarm-poyabzal mahsulotlari, elektr jihozlari va meva-sabzavotlarga minimal eksport narxlari joriy etilyapti. Minimal narxlar rejimi buzilgan taqdirda, tadbirkor foyda soliği böyiça imtiyozdan mahrum böladi, uning faoliyatini Soliq qömitasi va prokuratura departamenti tekşira boşlaydi. Ma’lumot uçun, mahsulot narxini hujjatlarda pasaytirib körsatiş tadbirkorga eksportdan tuşumning bir qismini çet elda qoldiriş imkonini beradi.

Muallif – Komron Çegaboyev
Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruzbek Abdurayimov