Saudiyada AQŞning Rossiya va Ukraina bilan muzokaralari. Bu haqda nimalar ma’lum?
|20:14 / 24.03.202514 85412 min
Ar-Riyodda Amerika delegatsiyasining Ukrainadagi sulh böyiça Rossiya guruhi bilan uçraşuvi boşlandi. Amerikaliklarning Kiyev delegatsiyasi bilan muzokaralari yakşanba kuni bölib ötgandi. Oldindan anons qilinganidek, uçala delegatsiya bir stol atrofida yiğilmadi.
Foto: Ukraina prezidenti ofisiFoto: Ukraina prezidenti ofisi
Muzokaralarning bu raundidan qandaydir kuçli bayonotlar kutiş qiyin: Volodimir Zelenskiy uçraşuv «texnik» xarakterda ekani haqida gapirgan, Rossiya tomoni esa Saudiya Arabistoniga kiçik darajadagi mulozimlarini yuborgan.
Muzokaralar yakşanba kuni start olgandi: Amerika delegatsiyasi Ukraina delegatsiyasi bilan uçraşdi. Bugun ertalab ikkinçi bosqiç – Rossiya-Amerika uçraşuvi boşlandi.
Donald Trampning Ukraina böyiça maxsus vakili Kit Kellog ötgan hafta bölajak muzokaralar formati haqida ança batafsil ma’lumot bergandi.
«Töğridan töğri bölmagan muhokamalar ötkaziladi. Bir guruh bu xonada, boşqasi esa narigi xonada böladi. Va ular muzokaralar olib borişadi – bu xuddi bitta mehmonxonadagi mokisimon diplomatiyaga öxşaydi. Şunday böladi ham. Biz barçaning pozitsiyasi qandayligini aniqlaymiz», – degandi Kellog.
Bu formatni Ukraina prezidenti ham tasdiqlagan. Zelenskiy Tramp bilan telefon orqali muloqotdan söng Rossiya tomoni bilan heç qanday töğridan töğri aloqalar rejalaştirilmaganini aytgandi.
«Bizning texnik jamoalarimiz böladi, mening tuşunişimça, format şundayki, Ukraina va Amerika örtasida uçraşuv böladi. Keyin Amerika bilan Rossiya örtasida. Yoki bu bir mamlakatda bir xil mavzudagi parallel uçraşuvlar böladi», – dedi Zelenskiy.
Yakşanba kungi muzokaralar Ukraina uçun bu bosqiçdagi sönggisi bölmaydi: Ukraina delegatsiyasi şundan keyin Saudiya Arabistonini tark etmagan va Moskva va Vaşington uçraşuvi natijalarini kutmoqda, deb yozadi TASS Ukrainaning «Rada» telekanaliga tayanib.
Nimalar muhokama qilinmoqda?
AQŞ ham, Ukraina ham muzokaralar texnik xarakterga egaligini ta’kidlamoqda. AQŞ prezidentining milliy xavfsizlik böyiça maslahatçisi Mayk Uolsning aytişiça, asosiy mavzu avvalgidek – öt oçişni töxtatişdir.
«Biz texnik guruhlarimiz yaqin kunlarda Ar-Riyodda prezident Trampning Rossiya bilan erişgan sulhni amalga oşiriş va kengaytirişga e’tibor qaratiş uçun uçraşişga kelişib oldik», – deb yozdi Uols X ijtimoiy tarmoğida Putinning taşqi siyosat böyiça maslahatçisi Yuriy Uşakov bilan telefon suhbati natijalari haqida gapirarkan.
Bir kun avval Ukraina delegatsiyasi rahbari, mudofaa vaziri Rustem Umerov muzokaralar haqida faqat umumiy jihatlar böyiça xabar qoldirgandi. «Muloqot konstruktiv va mazmunli böldi – asosiy masalalar, xususan, energetika sohasidagi masalalar muhokama qilindi», – degandi Umerov X ijtimoiy tarmoği orqali.
Mavzuga oid
«Muloqot ança foydali böldi. Delegatsiyalar işi davom etmoqda», – dedi Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy.
Kiyevdagilar ötgan haftada ham muzokaralarning texnik xarakterini ta’kidlaşgandi. Ukraina TIV spikeri Georgiy Tixiy delegatsiyalar «öt oçişni töxtatiş modalligi»ni muhokama qilişini tasdiqladi. AQŞ bilan uçraşuv çoğida Ukraina vakillari energetika va muhim infratuzilma obektlarini öqqa tutmaslik böyiça kelişuvni muhokama qiladi, deya aniqlik kiritdi Tixiy.
AQŞ prezidentining yana bir maxsus vakili Stiven Uitkoff Rossiya bilan muzokaralar vaqtida «haqiqiy progress» kutilayotganini aytgan. U Donald Tramp ta’kidlab kelgan pozitsiyani takrorlab, RF prezidenti Vladimir Putin «tinçlikni xohlaşi»ni ta’kidladi.
Uitkoff Fox News telekanaliga bergan intervyusida energetika infratuzilmasidan taşqari Qora dengizdagi nişonlar daxlsizligi masalasini ham tilga oldi. «Öylaymanki, bu ikki masala ham allaqaçon rossiyaliklar bilan kelişildi. Albatta, umid qilamanki, ukrainaliklar bunga rozi böladi».
Bu haqda Oq uyning milliy xavfsizlik böyiça maslahatçisi Mayk Uols ham CBS telekanaliga bergan intervyusida aytib ötdi. Uning sözlariga köra, AQŞ Rossiya va Ukraina ğalla va yoqilği savdosini normallaştirişi uçun Qora dengizda öt oçişni töxtatiş böyiça kelişuvga erişişni kutmoqda.
Ikkinçi muhim masala, Uolsning sözlariga köra, front çiziqlarini «hozirgi holatda» muzlatişdir. «Va keyin, albatta, ukrainaliklar xavfsizlik kafolatlari deb ataydigan doimiy va mustahkam tinçlik tafsilotlari kengroq muhokama qilinadi», – dedi Uols CBS efirida.
Nihoyat, Volodimir Zelenskiy Tramp bilan suhbatdan söng Kiyev zarba berilmasligi kerak bölgan obektlar röyxatini tuzayotganini aytdi. Uşbu röyxatga nafaqat energetika infratuzilmasi obektlari, balki portlar va temiryöl tarmoği ham kiritilişi mumkin.
Rossiya tomoni, öz navbatida, AQŞ va Rossiya örtasidagi muzokaralarda, jumladan, Ukraina ğallasini Qora dengiz orqali yetkazib berişni nazarda tutuvçi «Qora dengiz taşabbusi»ni qayta tiklaş masalasi muhokama qilinişini bildirgan. Bu haqda Rossiya prezidenti matbuot kotibi Dmitriy Peskov ma’lum qildi.
Muzokaralarni kimlar olib bormoqda?
Delegatsiya tarkibida AQŞ tomonidan alohida syurprizlar yöq. Stiven Uitkoff Fox News telekanali bilan suhbatda Saudiya Arabistoniga davlat kotibi Marko Rubio va Trampning milliy xavfsizlik böyiça maslahatçisi Mayk Uols borişini aytgandi. Bundan taşqari, Kit Kellog uşbu format uçun yana bir yangi nomni oçiqladi – maxsus vakilning sözlariga köra, muzokaralarga AQŞ siyosatini rejalaştiriş böyiça direktor Maykl Anton ham yöl olgandi.
U.S. Department of State
Maykl Anton – Amerika siyosatida maşhur şaxs. U Nyu Yorkning sobiq meri Rudolf Julianining spiçrayteri bölgan, keyin AQŞ Milliy xavfsizlik kengaşiga ötgan – Anton 2005 yilgaça kengaşni boşqargan Kondoliza Raysning matbuot kotibi bölib işlagan. Şundan söng, Maykl Anton köp yillar davomida avstraliyalik mediamagnat Rupert Merdokning spiçrayteri bölgan. 2017 yilda, Trampning birinçi prezidentlik muddati paytida, u qisqa muddatga davlat xizmatiga qaytgandi. 2025 yilda esa u Trampning yangi ma’muriyatida siyosatni rejalaştiriş böyiça direktor böldi.
Şuningdek, u siyosat bilan boğliq bölmagan turli qiziqişlari bilan maşhur. 2000-yillar boşlarida Anton (Nikolas Antonjovanni taxallusi ostida) «Kostyum: erkaklar uslubiga makiavelliça yondaşuv» kitobini yozgan.
2018 yilda esa u bir kunga davlat xizmatiga qaytgandi – boş oşpaz sifatida Oq uyda Tramp va Makron uçun keçki ovqat tayyorlaş uçun.
Ukraina delegatsiyasiga mudofaa vaziri Rustem Umerov rahbarlik qilmoqda
Ukraina delegatsiyasi energetika sohasi mutaxassislari va harbiylardan iborat, deb xabar bergan BBC muxbiriga Ukraina TIV spikeri Georgiy Tixiy. Muzokaralarda mamlakatlarning siyosiy rahbariyati iştirok etmaydi, degan u. Yakşanba kuni, Saudiya Arabistonidagi birinçi uçraşuvlardan söng, Volodimir Zelenskiy ham muzokaralar guruhida harbiylar, diplomatlar va energetika vazirligi vakillari borligini aytdi.
Ukraina mudofaa vaziri Rustem Umerovdan taşqari, delegatsiya tarkibiga prezident devoni rahbari maslahatçisi Pavel Palisa ham kiritilgan, deb xabar berdi Sky News.
Ularning ikkisi ham Saudiya Arabistonida AQŞ vakillari bilan bölib ötgan avvalgi uçraşuvda iştirok etgandi.
Rossiya ham delegatsiya tarkibini e’lon qildi. Saudiya Arabistoniga unçalik taniqli bölmagan ikki muzokaraçi bordi: Saxalinskiy oblastidan senator Grigoriy Karasin va FXX (FSB) direktori maslahatçisi Sergey Beseda.
Grigoriy Karasin / TASS
75 yoşli Grigoriy Karasin – eski diplomat. U TIVda 1970-yillardayoq iş boşlagan, sovetlar davrida Buyuk Britaniyadagi elçixona maslahatçisi lavozimigaça kötarilgan. Keyin Karasin rahbarlik lavozimlarini egallay boşlaydi. 1993 yildan 1996 yilgaça u TIV matbuot kotibi bölgan, ön yillikning ikkinçi yarmida esa vazir örinbosariga aylangan – avval Yevgeniy Primakov, keyin Igor Ivanov davrida. Şundan söng u beş yil Londonda elçi bölib işlaydi, 2005 yildan 2019 yilgaça davlat kotibi – taşqi işlar vaziri örinbosari lavozimida işlagan. Nihoyat, 2019 yilda u diplomatik xizmatni tark etgan va Federatsiya Kengaşi a’zosi bölgandi.
Karasin Ukrainaga keng kölamli bosqinni va Ukraina hududlarini anneksiya qilişni ratifikatsiya qilişni ma’qullagani uçun 2022 yildan beri AQŞ, Yevropa Ittifoqi, Buyuk Britaniya va Ukraina sanksiyalari ostida. Karasin özining sönggi intervyularida muntazam ravişda Ğarbga qarşi pozitsiyani qöllab-quvvatlagan: masalan, u AQŞni SSSR parçalanişida ayblagan, Rossiyaning birinçi taşqi işlar vaziri Andrey Kozirevni esa «amerikaliklarga sodiq figura» deb atagan.
Biroq, Tramp va Putinning telefon suhbatidan söng Karasin Oq uyni Rossiya pozitsiyasini tuşungani uçun maqtadi. Karasinning fikriça, Vaşington Yevropadan farqli ölaroq, «Moskvaning Ukrainadagi majburiy safarbarlikni va yaraşuvga erişiş uçun Kiyevga harbiy yordamni töxtatiş talablarini töğri tuşunadi».
Sergey Beseda / TASS
FXX direktori maslahatçisi Sergey Besedaning Ukrainaga qiziqişi haqida 2014 yildayoq yozilgan edi. Öşanda u Federal xavfsizlik xizmatining xorijiy yönalişdagi faoliyatini nazorat qiluvçi Beşinçi xizmatini boşqargan. 2014 yil aprel oyida Ukraina Taşqi işlar vazirligi FXXga murojaat qilib, Sergey Beseda 20-21 fevral kunlari Kiyevda nima qilganini tuşuntirişni söragandi. Aynan şu kunlarda Ukraina xavfsizlik kuçlari Kiyev markazidagi namoyişçilarga qarşi ommaviy ravişda öqotar qurollardan foydalana boşlagandi.
2014 yil aprel oyida, sobiq prezident Viktor Yanukoviç hokimiyatdan ağdarilib, qoçib ketganidan söng, Ukraina Taşqi işlar vazirligi Kiyevdagi tartibsizliklarni tergov qiliş va FXX generali Besedani söroq qilişda yordam sörab Rossiya Taşqi işlar vazirligiga murojaat qiladi. «Interfaks» FXXdagi manbasiga tayanib xabar berişiça, Beseda haqiqatan ham 20-21 fevral kunlari Yanukoviç hokimiyatdan ağdarilişiga olib kelgan tartibsizliklar avjiga çiqqan paytda Kiyevda bölgan, u yerda elçixona va Rossiyaning boşqa muassasalari xavfsizligini taşkil etiş bilan şuğullangan. Şuningdek, «Interfaks» manbasi ma’lum qilişiça, general-polkovnik Beseda «bu masalada Viktor Yanukoviç bilan uçraşuv söragan, biroq qabul qilinmagan». «Kiyevga safari davomida S. Besedaga boşqa topşiriqlar berilmagan», deya qayd etgan FXXdagilar.
Aynan FXXning Beşinçi xizmati va uning rahbari Sergey Beseda 2022 yilda Ukrainaga keng kölamli bosqin oldidan Putinga taqdim etilgan ma’lumotlar uçun mas’ul bölgan, deb yozgan «Vajniye istorii». Naşrning maxsus xizmatlardagi manbalari idora içkarisidagilar va Rossiya rahbariyati Ukraina haqida notöğri ma’lumot bergan xizmat işidan noroziligini yaşirmagani, bu esa Moskvaning öz imkoniyatlarini qayta baholaşiga olib kelganini aytgan.
2022 yilda jurnalist Andrey Soldatov hatto öz manbalariga tayanib, Beseda uy qamoğiga olingani va keyinçalik FXX generali «Lefortovo» tergov izolyatoriga ötkazilgani haqida xabar bergan edi. Keyinçalik bu ma’lumot tasdiqlanmadi.
2023 yilda Ukraina Boş razvedka boşqarmasi (GUR) rahbari Kirill Budanov Sergey Besedani «Ukrainaga doimo muammo keltirgan» odam sifatida tilga olgandi. Budanov Beseda aynan nimasi bilan xavfli ekaniga aniqlik kiritmagan va faqat u «Ukraina hududida faol operatsiyalar» bilan şuğullanganini aytgan.
Sergey Beseda FXX Beşinçi xizmati rahbari lavozimini faqat 2024 yilga kelib tark etgan va hozirda FXX direktori maslahatçisi lavozimida işlamoqda.
