Sayyoramiz atmosferasi evolyutsiyasini modellaştirgan olimlarning fikriça, Yer taxminan 1 milliard yildan söng kislorodga boy atmosferani yöqotadi. Bu haqda BBC Sky at Night xabar berdi.
Nature Geoscience jurnalida çop etilgan tadqiqotga köra, Yerning yaşaş uçun yaroqsiz bölib qolişiga eng ehtimoliy sabab – kislorodning yöqolişi. Bunday xulosaga Kazumi Ozaki (Toxo universiteti) va Kristofer Reynxard (Jorjiya texnologiya instituti) keldi, ular sayyoramizning iqlimi va biokimyosi evolyutsiyasini 400 ming martadan köproq modellaştirişdi.
«Köp yillar davomida Yer biosferasining umr köriş davomiyligi Quyoş yoruğligining barqaror ösişi va global karbonat-silikat geokimyoviy sikli haqidagi ilmiy ma’lumotlarga asoslangan holda muhokama qilinmoqda. Uşbu nazariy asosning oqibatlaridan biri atmosferadagi SO2 darajasining doimiy pasayişi va geologik vaqt şkalasi böyiça global isişdir», dedi Ozaki.
Olimlarning ta’kidlaşiça, Yer biosferasi 2 milliard yil içida haddan taşqari qizib ketiş va fotosintez uçun SO2 yetişmasligi kombinatsiyasi tufayli yöq bölib ketadi. Bu hammaga ma’lum fakt.
«Agar bu töğri bölsa, biz uzoq kelajakda atmosferadagi kislorod miqdori ham pasayişini kutgan bölardik. Biroq, bu qaçon va qanday sodir bölişi noma’lumligiça qolmoqda», deb ta’kidladi tadqiqotçilar.
Model taxminan bir milliard yildan söng atmosferaning «tezkor kislorodsizlanişi» boşlanişini körsatdi. Şundan söng, u Buyuk Oksidlaniş hodisasidan oldingi atmosferaga öxşaş böladi - ya’ni 2,5 milliard yil oldingi.
«Katta kislorodsizlanişdan söng atmosfera metanning köpayişi, SO2 past darajasi va ozon qatlamining yöqligi bilan tavsiflanadi. Yer tizimi, ehtimol, anaerob hayot şakllari dunyosi böladi», dedi Ozaki.
Tadqiqotçilar fikriga köra, kislorodga boy atmosfera sayyora tarixidagi vaqtinçalik bosqiçdir. Yer mavjudligining bor-yöği 20-30 foiz davrida şunday atmosferaga ega böladi, şuning uçun sayyorani «hayot fazasida» köriş imkoniyati – biznikiga öxşab – juda çeklangan.
