Kun tartibidagi maişiy korrupsiya va zararni qoplaganga ozodlik - hafta dayjesti
|04:30 / 03.08.202516 71115 min
Toşkentga uçinçi aeroport, Çorvoqqa uçinçi yöl quriladi. Özbekiston Yevropadagi davlatning vizasiz rejim taklifini javobsiz qoldirgani aytilmoqda. Xorijdan kelganlar OIVga majburiy test topşiradi. Muhokamada – maişiy korrupsiya; deklaratsiyalaş qonunidan esa hamon darak yöq. Kun.uz'da – hafta dayjesti.
Toşkent uçun uçinçi aeroport
Toşkent şahri janubida yangi xalqaro aeroport quriladi. Bu haqdagi rejalar juma kuni prezidentga taqdimot qilindi. Ma’lum qilinişiça, Toşkentga aviayölovçilar oqimi 2030 yilga borib 15 millionga yetişi kutilyapti, lekin bunga hozirgi aeroportning quvvati yetmaydi. Şahar içida joylaşgani sababli, uni kengaytirişning ham iloji yöq. Şu sabab Toşkent viloyatida yangi xalqaro aeroport qurişga qaror qilingan.
“Boy tajribaga ega kompaniyalar bilan, davlat-xususiy şerikçilik asosida amalga oşiriladi. Tanlangan yer maydoni Toşkent şahridagi mavjud aeroportdan 17 km uzoqlikda, Toşkent şahriga nisbatan janubda. Toşkentni Samarqand bilan boğlaydigan mavjud avtomobil yöliga uzoq bölmagan joyda qurilişi rejalaştirilgan”, – dedi transport vaziri Ilhom Mahkamov.
Ma’lumot uçun, Toşkent şahri bilan Yangi Toşkent oraliğida “Toşkent-Şarqiy” aeroporti ham qurilyapti. Iyun oyida davlat rahbari quriliş işlarini borib körgan, öşanda Uzbekistan Airways raisi Şuhrat Xudoyqulov yangi aeroport tez orada oçilişini aytgandi. Şundan keyin barça charter reyslar şu aeroportga köçirilişi rejalaştirilgan.
Transport vaziri Ilhom Mahkamov juma kungi taqdimotdan keyin pulli yöllar haqida ham ma’lumot berdi. Uning aytişiça, Toşkent–Samarqand pulli yölini quriş böyiça xalqaro tanlov ğolibi aniqlangan, quriliş işlari şu yilning özida boşlanadi. Bundan taşqari, Toşkent–Çorvoq yönalişidagi hozirgi avtomobil yöliga tegmagan holda, xususiy şerik bilan birga yangi yöl qurilişi ham közda tutilgan. Eslatib ötamiz, ötgan yili bu boradagi rejalar boşqaça edi: Toşkentdan Çorvoqqa olib boruvçi hozirgi mavjud ikkita yöldan bittasini asfalt-beton qoplama bilan qaytadan qurib, pulli yölga aylantiriş masalasi
Özbekiston Taşqi işlar vazirligi vizasiz rejim joriy qiliş haqida Albaniya kiritgan taklifni javobsiz qoldirgan. Ijtimoiy tarmoqlarda bu haqda Albaniya sobiq taşqi işlar vaziriga iqtibos keltirilgan xabar tarqaldi. Xabarda aytilişiça, Albaniya rasmiylari vizasiz rejim taklifi bilan Özbekiston va Qozoğiston Taşqi işlar vazirliklariga xat yöllagan, şundan keyin Ostonadan ertasi kuniyoq javob kelgan, rasmiy Toşkent esa bu maktubni javobsiz qoldirgan. Ma’lumot uçun, qozoğistonliklar 2022 yildan beri Albaniyaga vizasiz boriş huquqiga ega.
Özbekiston TIV şunday voqea röy berganini inkor qilmadi. Vazirlik Albaniya nomi tilga olinmagan bayonot çiqarib, hozirda önlab davlatlar bilan vatandoşlarning xorijga çiqişini osonlaştiriş böyiça faol muzokara olib borilayotganini ma’lum qildi. Bayonotda asosiy urğu bu borada erişilgan yutuqlarga qaratilgan. Unga köra, bugungi kunda Özbekiston fuqarolari 34 ta davlatga vizasiz, yana 42 ta davlatga esa soddalaştirilgan tartibda viza oliş imkoniyatiga ega.
Albaniya haqidagi xabar muallifi, iqtisodçi Behzod Hoşimov TIV vakili bilan muloqotda bölganini aytib, öz tvitini öçirib yubordi. Uning sözlariga köra, vazirlikdagilar “Albaniya böyiça jarayon allaqaçon boşlangani”ni aytişgan.
Departament rahbariyatida iste’folar
Boş prokuratura huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarşi kuraşiş departamenti rahbariyati işdan ketdi. Departament boşliği Şamsiddin Sohibnazarovning iste’fosi e’lon qilinmay, uning örniga prezident farmoni bilan boş prokurorning boşqa bir örinbosari Jahongir Hotamov tayinlandi. Departament boşliğining birinçi örinbosari Inoyat Şukurov va departamentning Toşkent şahar boşqarmasi boşliği Muhammadjon Rözmatov ham işdan ketdi. Ularning böşatilişi “öz xohişiga köra” deb rasmiylaştirilgan va ikkalasi ham departament organlaridan böşatilgan. Ma’lumot uçun, ötgan hafta Boş prokuratura Kadrlar boşqarmasi boşliği Alijon Abdullayev ham “öz xohişiga köra” işdan olingan edi.
Departamentdagi iste’folar – korrupsiyaga qarşi kuraşiş böyiça prezident huzurida ötgan yiğilişdan keyin röy berdi. Yiğilişda maişiy korrupsiyaga qarşi kuraşiş masalalari muhokama qilinib, boş prokurorga tegişli topşiriqlar berildi.
“Yil boşidan buyon 2431 ta korrupsiya holati aniqlandi. Mana şundan 12 tasi respublika, 171 tasi viloyat, 2156 tasi tuman, yana 92 tasi mahalla darajasida bölgan. Odamlar hokimiyatdan, bankdan, kadastrdan norozi bölyapti. Byurokratiya, korrupsiya tuynuklari töliq yöqolgani yöq. [...] Oxirgi 2 yilda noqonuniy yer sotiş böyiça 2700 ta holatda 5000 gektar yer talon-toroj bölgan; açinarlisi, bunga hokimlik, kadastr va quriliş xodimlari özi boş bölyapti”, – dedi Şavkat Mirziyoyev.
Korrupsiyaga qarşi kuraşiş mavzusidagi yiğilişda Korrupsiyaga qarşi kuraşiş agentligi direktori Akmal Burhonov ham, uning örinbosarlari ham iştirok etmagani – e’tiborga molik. Eslatib ötamiz, aprel oyida uşbu agentlik, Adliya vazirligi va Boş prokuraturaga davlat xizmatçilarining mol-mulki va daromadlarini deklaratsiyalaş böyiça qonun loyihasini may oyida tayyorlab tugatiş topşiriği berilgan edi. Şundan keyin bu borada yangilik bölmadi.
Zararni qoplaganga – ozodlik
“Toşşahartransxizmat”ning 7,5 yilga qamalgan sobiq rahbari Anvar Jörayev yarim yil ötib ozodlikka çiqdi. Bu yangilikni eşitgan odam, agar yaxşi gumonda bölsa, “avvalgi sudlarda notöğri ayblov qöyilgan ekan-da” deb öylaşi mumkin. Lekin unday emas: amaldorga qöyilgan ayblov özgarmagan. Unda nega qöyib yuborildi? Bu savolga javoban Oliy sudning ma’lum qilişiça, Anvar Jörayevning ozod qilinişiga Jinoyat kodeksining 167-moddasi asos bölgan. Bu moddaga köra, Özbekistonda davlat mulkini talon-toroj qilganlar, agar öğrilagan pullarini joyiga qaytarib qöysa, qamalmaydi.
“Toşşahartransxizmat”ni 4 yildan köproq boşqargan Anvar Jörayev 2024 yil boşida işdan olinib, tergovga tortilgandi. Keyinçalik sud uni Jinoyat kodeksining talon-toroj qiliş va boşqa moddalari bilan aybdor deb topib, 7,5 yilga ozodlikdan mahrum qildi. Jörayev sudda öziga qöyilgan ayblovlarni töliq rad etgan. Kun.uz'ning aniqlaşiça, ikki oy oldin Toşkent şahar sudi apellyatsiya instansiyasi unga berilgan jazoni 4,5 yilga ozodlikni çeklaşga almaştirgan. Oliy sud izohiga köra, jazoning yengilroğiga almaştirilişiga yetkazilgan zararlar qoplangani sabab bölgan.
Energetika va budjet
Özbekistonda iste’molçilar sifatli va barqaror elektr energiyasini oliş huquqiga ega. Har holda, qonunda şunday yozilgan. Senator Sayyora Abdukarimova energetika vaziri Jörabek Mirzamahmudovga ana şu qonunni eslatib qöyişga qaror qildi. Senator Toşkent şahrida tinmay svet öçayotganiga izoh berişni talab qilib, vazirga sörov yuborgan. 3-4 soatlab davom etayotgan uzilişlar aholi hayotiga salbiy ta’sir qilyapti, bizneslar katta moliyaviy zarar köryapti, svetoforlarning öçişi esa xavfsizlikka tahdid solmoqda, deyiladi senatorning vazirga yuborgan xatida.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi şu hafta e’lon qilgan fiskal strategiyadan ma’lum bölişiça, hukumat kelasi yildan boşlab elektr energiyasi uçun subsidiya ajratişni töxtatmoqçi. Tabiiy gaz va issiqlik ta’minoti uçun esa, sönggi ikki yilda tariflar bir neça barobar oşganiga qaramay, subsidiya ajratiş davom etadi. Avvalroq boş vazir örinbosari – iqtisodiyot va moliya vaziri Jamşid Qöçqorov energetika sohasiga 2028 yildan boşlab subsidiya ajratiş töxtalişini aytgandi. Endi esa bu gap eng kamida çala aytilgani ma’lum bölyapti. Fiskal strategiyada gaz va issiqlik ta’minotini 2028 yilda ham subsidiyalaş (bu ikki yönalişga jami 9 trln söm) közda tutilgan.
Hujjatdan köriş mumkinki, bir tomondan, energetikani subsidiyalaş qisqaradi, lekin boşqa tomondan, ayni şu soha asosiy örin tutadigan davlat-xususiy şeriklik loyihalari böyiça fiskal majburiyatlar ortadi. DXŞ bitimlari böyiça töğridan töğri davlat budjetining gardaniga tuşadigan xarajatlar 2025 yilda 9,3 trln söm, 2027 yilda esa 11,7 trln sömni taşkil etişi kutilyapti. Bu trillionlardan taşqari, davlat kompaniyalarining majburiyatlari ham bor. Bu majburiyatlar uç yil içida 2,5 barobarga oşib, 2027 yilda 27,6 trln sömga yetişi mumkin. Bunday keskin ösiş – işlab çiqarilgan elektr energiyasi kafolatli tarzda sotib olinadigan yangi elektr stansiyalarining işga tuşişi bilan boğliq. Bu örinda, kafolatli xarid narxi köpinça jamoatçilikdan sir tutilayotganini ham ta’kidlaşga majburmiz. Eslatib ötamiz, oxirgi paytlarda xalqaro moliya taşkilotlari Özbekiston haqidagi hisobotlarida aynan DXŞ majburiyatlari bilan boğliq risklarga alohida e’tibor qaratyapti.
Dayjyestimizning energetikaga oid qismini issiqxonaçilar uzoq kutgan katta yangilik bilan yakunlaymiz. Xabaringiz bölsa, butun Özbekiston böylab katta mablağ evaziga qurilgan issiqxonalar nurab, xaroba bölib yotgani haqida Kun.uz bir oy oldin ikkita körsatuv e’lon qilgan edi. Qişloq xöjaligi sohasi böyiça ötkazilgan çorşanba kungi selektorda bu muammoga ham e’tibor qaratilib, issiqxonalarga qişki mavsumda gaz kafolatli hajmda berilişi, gaz uçun oldindan tölov oktyabrdan martgaça 50 foizga tuşirilişi e’lon qilindi. Bundan taşqari, minglab issiqxonalarning soliq tölovlari 1 yanvargaça uzaytirildi. 2028 yilgaça issiqxona işçilari uçun ijtimoiy soliq 12 foizdan 1 foizga tuşiriladigan böldi.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Maktabgaça va maktab ta’limi vazirligiga yangi rahbar tayinlandi. E’zozxon Karimova vazir örinbosari – Nizomiy nomidagi pedagogika universiteti rektori sifatida iş boşlaganidan uç oy ötib, vazir lavozimiga kötarildi. U tayinlovdan oldin parlamentda özining islohotlar dasturini taqdim etgani, şundan keyin deputatlar uning nomzodini ma’qullab bergani aytildi. Lekin doimgidek, bunday yiğiliş efirga uzatilgani yöq, ya’ni jamoatçilik yangi vazirning dasturidan bexabar qoldi. Eslatib ötamiz, avvalgi vazir Hilola Umarova Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyevaning ta’limni isloh qiliş böyiça örinbosari etib tayinlangan edi.
Qonunçilik palatasida jonli efirga uzatilmasdan qabul qilingan yana bir qaror bor. 31 iyul kuni imzolangan qonunga asosan, içki işlar va milliy gvardiya xodimlarining qonuniy talablarini bajarmaganlik uçun jarimaning minimal miqdori 5 barobarga oşirildi. Avval bu modda böyiça fuqarolar BHMning 1 baravaridan 12 baravarigaça jarimaga tortilgan bölsa, endilikda organ xodimlariga böysunmaganlarni BHMning 5 baravaridan 12 baravarigaça jarima kutadi. Bir yil içida takror sodir etilganda, jarima avvalgidek BHMning 15 baravarigaça emas, 30 baravarigaça böladi. Eslatib ötamiz, organ xodimining qonuniy talabini bajarmaslik deganda – huquqbuzarlikni töxtatmaslik, hujjatini taqdim etmaslik, idoraga çaqirilganda vaqtida bormaslik va boşqa holatlar tuşuniladi.
Xorijdan qaytganlarni OIV tekşiruvidan ötkaziş haqidagi qonun Senat tasdiğidan ötdi. Prezidentga yuborilgan qonunga köra, uzluksiz 90 kun va undan köproq vaqt xorijda bölib qaytgan, 18 yoşdan 60 yoşgaça bölgan barça şaxslardan majburiy ravişda OIVga test olinadi. Ma’lumotlarga köra, dunyoning heç qaysi davlatida bunaqa tartib yöq. Soğliqni saqlaş sohasidagi xalqaro taşkilotlar ham bunday amaliyotlarni qöllab-quvvatlamaydi. Qonun imzolangan taqdirda, u aynan qanday işlaşi hukumat qarorida belgilanadi. Bunda, xorijga çiqib kelgan vatandoşning uyiga tibbiy xodim va profilaktika inspektori kelib, oila bilan suhbat ötkazişi va 3 kun içida OIVga test topşirişi haqida ogohlantirib ketişi közda tutilgan. Agar vatandoş tekşiruvdan ötişni rad etsa, oqibati nima böladi, bunisi ma’lum emas.
Toşkentda noqonuniy ketayotgan önlab qurilişlar töxtatildi. Poytaxt hokimligi bu qurilişlarni amalga oşirayotgan kompaniyalarning ayrimlarini “vijdonsiz” deb atadi, çunki ular tegişli hujjatlarni olmay turib, qurilişni ham, kvartira sotişni ham boşlab yuborgan. Reydlar davomida şahar böylab 59 ta obektdagi işlar töxtatilib, elektr ta’minotidan uzib qöyildi. Tabiiyki, odamlardan: “Aynan qaysi obektlar noqonuniy ekan?” degan savollar yoğildi. Bunga javoban hokimlik şunçaki röyxatni e’lon qilib qöya qolmasdan, öz saytida taşkilotning nomini kiritiş orqali, uning qurilişi töxtatilganmi-yöqmi, tekşiriş imkonini yaratdi. Kun.uz 30 iyul holatiga röyxatdagi 55 ta sub’yektni aniqladi. Rasmiylarga köra, ular hujjatlarini olganidan keyin, qonuniy ravişda qurilişini davom ettirişi mumkin.
Samarqandda noqonuniy qurilgan 12 qavatli maşhur binoni buziş boşlandi. Bu haqdagi sud qarorini ijro etişga kirişilgan. Obekt egasi Furqat Xalilov ijtimoiy tarmoqlarda közyoşi bilan çiqiş qilib, 10 yillik mehnati havoga uçayotganidan şikoyat qildi. U avvalroq Kun.uz'ga bergan intervyusida orzusidagi imorat uçun 3 mln dollardan ortiq puli ketganini aytgandi. Eslatib ötamiz, 12 qavatli mehmonxona noqonuniy qurilgan bölib, ekspertlar uni seysmik xavfli deb xulosa bergan. Antiqa inşoot ötgan yillar davomida turistik obektga ham aylanib qolgandi.
Dayjyestimizga sanoat korxonalaridagi ekologik hodisalar bilan yakun yasaymiz. Andijonning Buloqboşi tumanida “Sanoat-energetika guruhi”ga qaraşli neft zavodida avariya röy berib, kanalga neft oqib ketdi. Şu tumanning boşqa bir nuqtasida tekstil fabrikasi oqava suvi bilan kanalni oppoq köpikka töldirdi. Qoraqalpoğistonning Möynoq tumanida esa pudratçisi oçiqlanmagan kondan gaz sizib çiqdi. Energetika vazirligiga köra, gaz quduği aholi punktlaridan uzoqda bölib, u yerdan oltingugursiz, toza metan gaz çiqyapti. Jarohatlanganlar yöqligi aytildi. Şuningdek, Navoiy şahri havosini ifloslantirişda gumonlangan 20 dan ortiq korxona faoliyati vaqtinça töxtatildi, “Navoiyazot” ham jarima va kompensatsiya tölaşi belgilandi. Böstonliqda esa yana örmon yonğini röy berdi: Burçmulla örmon xöjaligida çiqqan yonğinni öçirişda yana harbiy vertolyotlardan foydalanişga töğri keldi.
Muallif – Komron Çegaboyev Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova
Tasvirçi – Şohruz Abdurayimov
