Tayvan - Xitoy biqinidagi «porox bochkasi»

Tayvan bo‘g‘ozi esa Xitoy, Yaponiya, AQSh va Yevropa o‘rtasidagi asosiy yuk tashish yo‘li hisoblanadi. Shanxay, Ningbo, Shenchjyen va Guanchjou kabi dunyodagi eng katta va gavjum portlarning barchasi Tayvan bo‘g‘ozining to‘g‘ridan to‘g‘ri qarshisidagi qirg‘oqda joylashgan. Dunyodagi eng yirik savdo kemalarining juda katta qismi ushbu bo‘g‘oz orqali o‘tadi. Umuman olganda, Tayvan ustidan nazorat o‘rnatish Xitoyga o‘zining asosiy strategik markazlari uchun ham iqtisodiy, ham harbiy jihatdan qalqon yaratadi.

Ikkinchidan, Tayvan mikrochip sanoatidagi asosiy o‘yinchi hisoblanadi. Bir necha yildan beri Xitoy va AQSh o‘rtasida davom etayotgan texnologik dominantlik uchun raqobatda bu juda muhim omil sifatida ko‘riladi. Shu nuqtayi nazardan, smartfonlar, kompyuterlar, transport vositalari, sun’iy intellektga tayanadigan qurol tizimlari va boshqa yuqori texnologiyali sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish uchun muhim quvvatlar jamlangan hudud bo‘lgan Tayvan ustidan nazorat Pekin va Vashington uchun juda muhimdir.

Tayvanda joylashgan UMC, TSMC va boshqa kompaniyalar tomonidan jahon yarimo‘tkazgichlarining 60 foizidan ko‘proq qismi ishlab chiqariladi.

Uchinchidan, Tayvan aholisining katta qismi Xitoy bilan qayta birlashish va kommunistik rejim bilan siyosiy jihatdan bog‘lanishni xohlamaydi. Yetmish yildan ortiq vaqt davomida rasmiy Pekin tayvanliklarga jozibador birlashish modelini taqdim etolmadi. Xitoyning Gonkongda amalga oshirgan harakatlari esa “bir davlat, ikki tizim” modelini amalda tugatdi.

Tayvanning to‘la mustaqillikka yoki mavjud status-quo’ni saqlab qolishga urinishi Xitoy kommunistik «imorati»ning to‘la shakllanishiga imkon bermaydi. Aksincha, Tayvan demokratiyasi Xitoy xalqiga «noto‘g‘ri» g‘oyalarni singdirishi mumkin.

O‘z navbatida, AQShning eng yaqin hamkorlari doimo demokratik davlatlar bo‘lib kelgan. Tayvanni yo‘qotish esa Amerikaning demokratiyani yoyishni nazarda tutuvchi global qadriyatlarga asoslangan siyosatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi va AQSh-XXR o‘rtasidagi mafkuraviy raqobatning asosiga zarba beradi.

To‘rtinchidan, agar AQSh Xitoyga Tayvanni egallashga ruxsat bersa va javob harakati amalga oshirmasa, Yaponiya, Avstraliya, Hindiston hamda dunyoning shu qismidagi barcha boshqa davlatlar, jumladan, Janubiy Koreya ham AQSh bilan munosabatlarini qayta ko‘rib chiqadi. Bu esa Xitoyga qo‘shnilariga bosim o‘tkazish uchun ulkan geografik va strategik afzalliklar beradi hamda AQShning mintaqadagi ta’sirini keskin ravishda cheklab qo‘yadi.