Sovuq mavsumida nega bosh yuvib, ko‘chaga chiqmaslik kerak? U meningitga sabab bo‘ladimi?

Qish faslida shamollash, quloq va burun yon bo‘shliqlari bilan bog‘liq kasalliklar ko‘payishi kuzatiladi. Mutaxassislar bu holatni faqat sovuq ob-havo bilan emas, kundalik hayotda odatga aylangan ayrim noto‘g‘ri xatti-harakatlar bilan ham izohlaydi. Shulardan biri boshni yuvib, soch va bosh terisi to‘liq qurimasidan tashqariga chiqishdir.

Tibbiy kuzatuvlarga ko‘ra, soch va bosh terisining qurish vaqti sochning uzunligi, qalinligi hamda xona sharoitiga bog‘liq. Odatiy harorat va o‘rtacha namlikda qisqa sochlar taxminan 20-30 daqiqada, o‘rtacha uzunlikdagilar 30-45 daqiqada, uzun va qalin sochlar esa 45-60 daqiqa, ayrim hollarda 1-1,5 soatgacha bo‘lgan vaqtda quriydi. Bosh terisi ko‘pincha sochdan oldin qurigandek tuyuladi, ammo ildizlar orasida namlik uzoqroq saqlanib qoladi. Aynan shu yashirin namlik sovuq havoda asosiy xavf omillaridan biriga aylanadi.

Qanday asoratlar kuzatilishi mumkin?

Sovuq va namlik birgalikda organizm uchun ikki karra stress hisoblanadi. Nam soch sovuq havoda issiqlikni tez yo‘qotadi, natijada bosh terisidagi qon tomirlari keskin torayib, qon aylanishi vaqtincha buzilishi mumkin. Bu holat bosh og‘rig‘i, ensa va bo‘yin sohasida og‘riq, umumiy holsizlik kabi alomatlar bilan namoyon bo‘ladi. Shamolli ob-havoda bu ta’sir yanada kuchayadi.

Ko‘pchilik shamollashni faqat tomoq yoki burun bilan bog‘laydi. Aslida esa nam bosh bilan sovuq havoga chiqish quloq yallig‘lanishi (otit), sinusit, burun bitishi va yuz sohasida og‘riq paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin.

Qishki sovuq soch va bosh terisi holatiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Nam soch sovuqda mo‘rtlashib, tez sinuvchan bo‘ladi, uchlari ajraladi. Bosh terisi qurib, qichishish va keyepek kuchayishi mumkin. Bu jarayonlar uzoq davom etsa, soch to‘kilishi ham ortishi ehtimoldan xoli emas. Dermatologlar bunday holatlarni mavsumiy soch muammolarining asosiy omillaridan biri sifatida qayd etadi.

Soch quritgich yordam beradimi?

Soch quritgich (fen) ishlatilganda soch to‘liq qurigandek tuyuladi. Ammo bu har doim ham bosh terisida namlik qolmaganini anglatmaydi. Sochning to‘liq qurishi quritgich qanday va qancha vaqt ishlatilgani, shuningdek, soch tolalarining turi hamda qalinligiga bog‘liq.

Agar soch quritgich to‘g‘ri qo‘llansa, ya’ni quritish ildiz qismidan boshlanib, soch qatlamlarga ajratilgan holda iliq havo rejimida 5-20 daqiqa davom ettirilsa, soch bilan birga bosh terisi ham to‘liq quriydi. Bunday holda namlik deyarli saqlanib qolmaydi va qishda ko‘chaga chiqish nisbatan xavfsiz bo‘ladi.

Biroq quritgich noto‘g‘ri ishlatilsa, bosh terisida yashirin namlik qolishi mumkin. Ko‘pincha faqat soch uchlari quritilib, ildiz qismi e’tiborga olinmaydi. Qalin yoki jingalak sochlarda havo ildizlargacha yetib bormasligi ehtimoli yuqori. Shuningdek, quritishdan so‘ng darhol bosh kiyim kiyish ham namlikni ushlab qoladi: teri yuzasi quruqdek tuyulsa-da, ildizlar orasida namlik saqlanib turadi.

Buni oddiy belgilar orqali ham aniqlash mumkin: soch quritgich o‘chirilganidan so‘ng bosh terisi sovuq yoki biroz namdek sezilsa, soch hali to‘liq qurimagan bo‘ladi. Agar teri iliq va quruq bo‘lsa, quritish yetarli darajada bajarilgan hisoblanadi.

Nam soch meningitga sabab bo‘ladimi?

Odamlar orasida nam soch bilan sovuq havoga chiqish meningitga olib keladi, degan tushuncha keng tarqalgan. Aslida meningit miya va orqa miya pardalarining yallig‘lanishi bo‘lib, u sovuq yoki namlik ta’sirida emas, asosan viruslar, bakteriyalar va kam hollarda zamburug‘lar sabab yuzaga keladi. Shu bois nam soch bilan sovuq havoga chiqish meningitni bevosita keltirib chiqaradi, degan fikr ilmiy jihatdan noto‘g‘ri.

Biroq nam soch bilan sovuq havoda yurish quloq va sinus infeksiyalariga olib kelishi mumkin. Agar bu infeksiyalar o‘z vaqtida davolanmasa, immunitet past bo‘lsa yoki kasallik og‘ir bakteriyali shaklda kechsa, juda kam hollarda infeksiya kuchayib, turli asoratlar kuzatilishi mumkin. Tibbiy amaliyotda quloq yoki sinus infeksiyalarining miya pardalariga tarqalib, meningitga sabab bo‘lgan holatlar uchraydi. Bunday vaziyatlarga asosiy sabab nam soch emas, davolanmagan infeksiya hisoblanadi.

Shu sababli, shifokorlar sovuq mavsumda boshni yuvgandan so‘ng uni to‘liq quritishni tavsiya qiladi. Bu maslahat meningitdan qo‘rqitish uchun emas, quloq, burun va bosh sohasida infeksiyalar rivojlanishining oldini olishga qaratilgan. Oddiy ehtiyot choralariga amal qilish, yani sochni yuvgandan so‘ng darhol ko‘chaga chiqmaslik, sovuqda bosh kiyim kiyish va shamollash alomatlari paydo bo‘lsa, shifokorga murojaat qilish jiddiy asoratlar xavfini sezilarli darajada kamaytiradi.