Tergov sudyalari: ular kim va qanday vakolatlarga ega?

• qamoqqa oliş yoki uy qamoği tarzidagi ehtiyot çorasini qöllaş töğrisidagi iltimosnomalarni körib çiqiş;
• qamoqda saqlaş yoki uy qamoği muddatini uzaytiriş töğrisidagi iltimosnomani körib çiqiş;
• uşlab turiş muddatini 48 soatgaça uzaytiriş töğrisidagi iltimosnomani körib çiqiş;
• pasportning (harakatlaniş hujjatining) amal qilişini töxtatib turiş töğrisidagi iltimosnomani körib çiqiş;
• lavozimidan çetlaştiriş töğrisidagi iltimosnomani körib çiqiş;
• ayblanuvçi şaxsni tibbiy muassasaga joylaştiriş haqidagi iltimosnomani körib çiqiş;
• ayblanuvçining tibbiy muassasada böliş muddatini uzaytiriş töğrisidagi iltimosnomani körib çiqiş;
• murdani eksgumatsiya qiliş haqidagi iltimosnomani körib çiqiş;
• poçta-telegraf jönatmalarini xatlaşi töğrisidagi iltimosnomani körib çiqiş;
• prokurorning guvoh va jabrlanuvçilarning körsatuvlarini oldindan mustahkamlaşi töğrisidagi iltimosnomalarini körib çiqiş;
• tintuv ötkaziş töğrisidagi iltimosnomani körib çiqiş;
• telefonlar va boşqa telekommunikatsiya qurilmalari orqali olib boriladigan sözlaşuvlarni eşitib turiş, ular orqali uzatiladigan axborotni oliş töğrisida iltimosnomalarni körib çiqiş;
• mol-mulkni xatlaş töğrisidagi iltimosnomalarni körib çiqiş kiradi.

Şuningdek, Jinoyat protsessual kodeksi 158-1, 158-2 va 158-3-moddalar bilan töldirilmoqda. Uşbu moddalarda tintuv ötkaziş bilan boğliq iltimosnoma qözğatiş, ularni körib çiqiş va ajrim çiqariş nazarda tutilgan.

Uşbu qoidalarga köra, tintuv ötkaziş haqidagi iltimosnoma tergovçi yoki suriştiruvçi tomonidan dastlab prokurorga yuboriladi. Şundan söng prokuror tintuv ötkazişga rozi bölsa, zarur materiallar bilan işni tergov sudyasiga yuboradi. Tergov sudyasi işni 8 soatdan keçiktirmay, yopiq majlisda körib çiqadi. Agar tergov sudyasi tintuv ötkazişni rad qilsa, tintuv ötkazişni taqozo qiladigan yangi holatlar yuzaga kelsagina tintuv ötkaziş uçun yana iltimosnoma kiritiş mumkin böladi.

Lekin şu bilan birga qonunçilikka köra, keçiktirib bölmaydigan hollarda tintuv tergovçining yoki suriştiruvçining qaroriga asosan sudning roziligisiz ötkazilişi mumkin, biroq keyinçalik sud prokuror ötkazilgan tintuv haqida 24 soat içida xabardor qilinişi kerak. Tergov sudyasi tintuv ötkaziş haqidagi qarorning qonuniyligini tekşiradi, agar ötkazilgan tintuv qonunga xilof deb topilsa, tintuv ötkaziş çoğida olingan barça dalillar – nomaqbul deb topiladi. Şu bilan birga, öziga nisbatan tergov harakatlari olib borilayotgan şaxs tergov sudyasining qarori ustidan öşa sud orqali 24 soat içida apellyatsiya şikoyati berişi mumkin.

2025 yil 29 yanvargaça amalda bölgan qonunçilikka köra, yetarli darajada asoslarga ega bölsa suriştiruvçi yoki tergovçi telefonlar va boşqa telekommunikatsiya qurilmalari orqali sözlaşuvlarni eşitişi yoki axborotlarni olişi mumkin edi.

Mazkur qonun bilan JPKning 169-170-moddalari töldirildi hamda yangi 169-1 va 169-2-moddalar qöşildi. Unga köra, jinoyat işi doirasida sözlaşuvlarni eşitiş haqida dastlab tergovçi yoki suriştiruvçi iltimosnomani prokurorga yuboradi. Şundan söng prokuror bu harakatlarga rozi bölsa, zarur materiallar bilan işni tergov sudyasiga yuboradi. Tergov sudyasi işni 8 soatdan keçiktirmay körib çiqadi. Sözlaşuvlarni tinglaşga doir normalarda ajrim va boşqa protsessual harakatlar, nomaqbul dalil deb topiş – yuqoridagi tintuv bilan boğliq harakatlar bilan deyarli bir xil tusga ega.

Sözlaşuvlarni eşitiş bilan boğliq yana bir muhim jihat, tergov organi jabrlanuvçi yoki guvohlarga bosim bölişi yoki ularning öz arizasiga köra, ularning ham sözlaşuvlarini eşitib borişi mumkin. Umuman olganda, telefonlar va boşqa telekommunikatsiya qurilmalari orqali olib boriladigan sözlaşuvlarni eşitib turiş, ular orqali uzatiladigan axborotni oliş 6 oydan ortiq davom etişi mumkin emas.

Şu bilan birga JPKga kiritilgan özgarişlarga muvofiq, jinoyat tergovi davomida – qamoqqa oliş yoki uy qamoği tarzidagi ehtiyot çorasini qöllaş (muddatini uzaytiriş), pasportning amal qiliş muddatini töxtatib turiş, ayblanuvçini lavozimidan çetlaştiriş, şaxsni tibbiy muassasaga joylaştiriş, mol-mulkni xatlaşga doir iltimosnomalar tergov sudyalari tomonidan hal qilinadi. Keçiktirib bölmaydigan ayrim zarur hollarda tergovçilar sudning roziligisiz protsessual harakatlarni amalga oşira oladi, lekin bunda 24 soat içida prokuror va sud xabardor qilinadi. Tergov sudyasi uşbu harakatlar qonuniyligini 48 soat içida tekşiradi, agar tergovçi yoki suriştiruvçining uşbu harakatlari qonunga zid bölsa, ular qölga kiritgan dalillar nomaqbul, deb topiladi.

Şuningdek, JPKning 382-moddasidagi prokurorning öz vakolatlari doirasida tergovçining tintuv, sözlaşuvlarni eşitiş kabi harakatlariga rozilik berişi yoki sudga iltimosnoma kiritişi haqida alohida band kiritilmoqda.

Bundan taşqari, qonun bilan Ma’muriy javobgarlik töğrisidagi kodeksning 245-moddasi quyidagi mazmundagi törtinçi qism bilan töldirilmoqda: «Uşbu moddada nazarda tutilgan ma’muriy huquqbuzarliklar töğrisidagi işlar jinoyat işlari böyiça tuman (şahar) sudining tergov sudyasi tomondan körib çiqiladi».

Şuningdek, qonun bilan Fuqarolik protsessual kodeksi hamda «sudlar töğrisida»gi qonunlarga ham ayrim juz’iy özgartirişlar kiritilgan.

Qonun taşabbuskorlarining fikriça, uşbu özgarişlar tergov jarayonida şaxsning huquq va erkinliklarini işonçli himoya qiliş kafolatlarini kuçaytiradi. Qonun 2025 yil 29 yanvardan kuçga kirdi. Hujjatning töliq matni bilan uşbu havola (pdf) orqali tanişib çiqişingiz mumkin.