Қачонки аёл ҳарбийлар ҳақида эшитиб қолсак, мияда кўплаб саволлар ғужғон ўйнайди: улар азалдан эркакларники деб ҳисобланиб келинган ушбу касбни нега танлашган; уларнинг қурол-яроғ олиб юриш ва ҳарбий ҳаракатлар олиб боришда тажрибаси қанақа ва ҳ.к.
Илгари аёлларга сиёсий ва ҳарбий фаолиятда иштирок этиш ман қилинар эди, лекин конституцион тақиқлар ва жамоатчилик удумларига терс ўлароқ, улар аёллар армиясига бирлашар эдилар. Тарихчиларнинг эслашича, АҚШда 1861–1865 йилларда бўлиб ўтган фуқаролар урушида 400 дан 750 гача аёл иштирок этган. Уларнинг барчаси ўзини эркак, дея таништирган. Фақатгина шу йўл билан улар урушда иштирок эта олишарди, бироқ уларнинг баъзилари фош қилиниб, қамоққа жўнатилган.
Сўнгги пайтларда Ғарб давлатларида армияга эркаклар қатори аёлларни ҳам чақириш одатий ҳолга айланиб бормоқда. Аёллар профессионал ҳарбий бўлиш учун тўлиқ ва ҳар томонлама тайёргарликдан ўтишмоқда.
Бироқ бундай ёндашув анъанавий ҳаёт тарзини асрлар оша сақлаб келаётган араблар учун ёт. Аммо, шунга қарамасдан, баъзи бир араб давлатлари ўз аёлларига ҳарбий бўлиш ва ватан олдидаги бурчларини бажариш имкониятини тақдим этишган.
Аёллар энг қонли урушларда ватанга бўлган муҳаббати ва ўз ишига содиқлиги учун иштирок этишади; улардан баъзилари ўз оғалари ёки эрлари ёнида туриб, айримлари хизматдаги моддий рағбатлантириш туфайли хизмат қилишади.
АҚШ
Фуқаролар уруши фахрийлари ташкилоти аъзоси бўлган ягона аёл
Сара Эдмондс Силье Канададан АҚШга ўн беш ёшида мажбурий никоҳдан қочиб келган. Аввалига у бироз саёҳат қилган, кейин Инжил сотиб кун кўрган. Сўнгра йигитча кўринишини олиб, Америка армиясида хизмат қилишга қарор қилган.
Америка аскарлари сафига кирганидан сўнг кўплаб жанг ва ҳарбий операцияларда иштирок этган: душман кетидан жосуслик қилган ва яраланган аскарларни ҳоспиталга келтиришда кўмаклашган. Сара безгак касалига чалингач армиядан қочган, аёллигини билиб қолишмасликлари учун. Дезертирлиги учун судга берилган. Кейин у эркакча кўринишидан воз кечган, бироқ уни аёлча кўринишида таниб бўлмаслиги туфайли ҳамшира бўлиб ишлай бошлаган. Уруш тугагач Сара «Иттифоқ армиясининг ҳамшираси ва жосуси» китобини ёзган.
Дезертирлик айблови олиб ташланган ва Сара расман ҳурмат билан истеъфога кузатилган. Шунингдек, у фақатгина эркаклардан иборат фуқаролар уруши фахрийлари ташкилотига қабул қилинган ягона аёл бўлди.
Лоретта Веласкес ўз севгилиси туфайли эркак қиёфасини олган
Мавзуга оид
Лоретта ўз севгилиси — АҚШ ҳарбий зобити билан доимо бирга бўлиш учун армияда хизмат қилишга қарор қилганида лейтенант унвонини олган. У сохта мўйлов ёпиштирган ва лейтенент Гарри Буфордга айланган. Лоретта душман ортидан жосуслик қилган ва топшириқлардан бирида фош қилиниб, жазо сифатида армиядан ҳайдалган.
Веласкес АҚШнинг бошқа штатига ўтиб, яна эркак қиёфасига кириб, армияга қўшилган. Бироқ, жанглардан бирида жароҳатлангач, ҳарбий врач унга жангларда қатнашишни тақиқлаб қўйган. Веласкеснинг армиядаги саргузаштлари ана шундай тугаган.
Араб дунёси
Жаҳоннинг шарқий қисмида аёллар кўпроқ ярадорларни даволаш, маъмурий масалалар ва ёзишмалар билан шуғулланишган, бироқ сўнгги вақтларда баъзи бир араб давлатлари ўз аёлларига ҳарбий тайёргарликддан ўтиб, жанг майдонида ватан душманларига қарши эркаклар билан баб-баравар жанг қилиш имконини тақдим этишмоқда.
Иордания
1962 йилда Малика Муна ҳамширалар коллежига асос солинганидан сўнг дастлабки битирувчилар Қироллик тиббий хизмати бошқармасида ишлай бошлашган. Саккиз нафар янги чақирилган аёллар бошқармада иккинчи лейтенант унвонини олиш учун етарли таълим олишган. Ўшандан бери кўплаб аёллар ҳарбий хизматга полиция зобити, ҳарбий, разведка ва қироллик гвардияси аъзолари сифатида қўшила бошлаган.
Иордания аёллари мамлакатнинг ҳарбий ҳаётида иштирок этишлари учун мамлакат қуролли кучларида аёллар масалалари бўйича бошқарма ташкил этилди. Шундай қилиб, қуролли кучларда хизмат қилаётган аёлларнинг ҳуқуқлари таъминланди. Асосий урғу эркаклар ва аёллар тенглигига, шунингдек, уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларидаги тенгликка қаратилган. Буларнинг бариси ҳарбий кўникмаларни профессионал даражада олиш учун маълум бир муҳит яратишда ёрдам беради.
Иорданияда аёл полициячилар давлат хавфсизлик органларида ишловчи аёлларнинг 7 фоизини ташкил этади, тинчликни таъминлаш учун операцияларда иштирок этувчи аёллар сони эса 64 нафар.
Шуниси қизиқки, иорданиялик аскар аёллар Афғонистонда толибларга қарши 2005 йилда кураш олиб боришган. Бу уларнинг хориждаги илк миссияси эди. Иорданиялик полковник Ориф аз-Зайн шундай деганди: «Биз афғон аёллари экстремистик ғоялардан узоқроқ ушлаш учун, мўътадил ислом ҳақида гапиришга мажбурмиз. Афғонистондаги баъзи аёллар эркак аскарлар билан гаплашишни хоҳламаслиги туфайли, улар билан мулоқот учун аёлларни танладиқ. Бу иорданиялик аёлларнинг Ҳошимийлар қироллигидан ташқаридаги биринчи вазифаси».
Тунис
Тунис мудофаа вазири Фарҳод Хуршоний тунислик аёлларни ҳарбий соҳага жалб қилиш фурсати етиб келганини айтиб ўтган, айниқса ҳозир Тунис оғир аҳволда бўлиб турган, террорчилар ва уларнинг ҳужумлари боис жиддий муаммолар юзага чиқаётган бир пайтда. Тунис конституцияси ҳарбий хизмат ҳар бир фуқаронинг бурчи эканлигини таъкидлаб турганда, бу қонун ҳар бир инсонга, хоҳ у эркак бўлсин, хоҳ аёл бўлсин, қўлланилади.
Энг машҳур тунислик аёл ҳарбий учувчилар Ад-Дара ва Алифа ҳисобланишади ва улар Тунис ҳарбий-ҳаво кучларнинг 40 нафар аёл учувчилари сафидан ўрин олишган.
Лейтенант Алифа Тунис армиясинингучувчиси. Унинг вазифаси операцияларни ҳаводан туриб қўллаб-қувватлаш, қўмондонлик марказининг бўйруғига кўра доимо учишга тайёр бўлиб туриш. Самолётда албатта қурол, ўқ-дори ва ускуналар, шунингдек, ҳар қандай фавқулодда ҳолатда асқотадиган биринчи ёрдам буюмлари бўлиши шарт.
Алифа ва Ад-Дара шундай дейишади: «Бизнинг қуролли кучларда хизмат қилаётган бошқа инсонлар олдида бирор устунлигимиз йўқ, чунки баримиз шу ватан равнақи учун хизмат қилаяпмиз».
Кувайт
Жамиятда турли қараш ва ихтилофларга қарамасдан, Кувайт аёлларига полицияда ишлаш, зобитлик унвонига эга бўлиш учун рухсат берилган.
Ўтган йилнинг март ойида Кувайтда жинсидан қатъи назар барча фуқароларнинг мажбурий ҳарбий хизматга жалб қилиниши эълон қилинган эди. Сўнгги 16 йил ичида фойдаланилмаган армияга мажбурий чақирув ҳақидаги қонун тўхтатиб қўйилгач, бу қарор ўзининг анъанавий урф-одатлари ва қарашлари билан машҳур Кувайтда катта резонанс келтириб чиқарди. Бироқ кувайтлик аёллар ҳукуматнинг уларни ҳам ватан олдида мажбурият ва масъулият ҳис қилишга қодир фуқаролар сифатида тан олувчи бу қарорини маъқуллашди ва қўллаб-қувватлашди.
Кувайт университети педагогика ва психология профессори Нурия ал-Ҳарафийнинг айтишича, кувайтлик аёллар жаҳондаги бошқа аёллардан мутлақо фарқ қилмайди. Бироқ анъаналар ва қатъий муҳит уларнинг юриш-туриши, хулқи ва турмуш шароитларини белгилаб беради.
Қайд этиш жоизки, Кувайт ҳам бутун дунёда дучор бўлаётган тартибсиз террорчилик ҳужумларидан таҳдидни сезмоқда. Шу сабабли бу давлат ҳам ўз хавфсизлиги ва фуқароларининг тинчлиги йўлида ҳар қандай таҳдидга қарши тайёр бўлишни истамоқда.
Кувайт полицияси мулозими Нада ал-Ажмийнинг таъкидлашича, кувайтлик аёлларнинг армияда хизмат қилишига имкон берилиши Кувайт жамиятида юз бераётган ривожланишдан дарак беради.
Бирлашган Араб Амирликлари
БААда Ҳавла бинт ал-Азварий ҳарбий мактаби барпо этилгач, қизлар учун барча йўллар очилди. Марям ал-Мансурий Яманда ўтказилган «Қатъий пўртана» операциясида иштирок этиш учун бу имкониятдан фойдаланди. Бу операциянинг мақсади ИШИД террорчилик ташкилотининг позицияларини йўқ қилиш эди. Ал-Мансурий БААда ҳарбий ҳаво кучлари майори унвонини қўлга киритган илк араб аёли бўлди.
Шайх Зайд ибн Султан Ол Наҳайён 18 ёшдан 30 ёшгача бўлган қизларни ота-онасининг розилиги билан армияда 9 ой хизмат қилишига изн берувчи қонунни имзолаган.
Ал-Мансурий БАА қуролли кучлари сафига учувчи сифатида ёллангач, ўз оиласининг қўлловига қарамасдан доим қийинчилик ва муаммоларга дучор бўлмоқда. Бироқ ал-Мансурий бу борада эркаклардан рақобатда ортда қолмаслигига ишонади ва келгусида F-16 Block 60 самолётини бошқариш учун профессионалликка эришмоқчи.
Ал-Мансурий аёллар ва эркакларнинг ҳарбий тайёргарлиги орасида фарқ йўқлигини таъкидлайди. Барча тайёргарлик ишлари юқори профессионаллик даражасида ташкиллаштирилади. «Ишлашни бошлаганингда, аёллар учун ҳеч қандай истиснолар йўқлигини англай бошлайсан ва ҳар қандай фарқ йўққа чиқади», дейди у.
Бундан ташқари, ал-Мансурий қўшимчасига шундай дейди: «Мен бу соҳада ишлаётганим учун катта фахр ва ифтихор тўйғусини туюман. Айниқса, қирувчи самолётларда парвоз қилишдек танловни амалга оширганим учун».
Ал-Мансурий ўз хизматлари учун Дубай амирлиги раиси Муҳаммад ибн Рашид ал-Мактумдан мукофот олган, бу эса БААда катта фахр-ифтихор белгиси ҳисобланади.
Аёллар аллақачон ўзларини кўп йиллардан бери эркаклар томонидан монополлаштирилган ҳарбий соҳада тавсия қилиб бўлишган. Кутилишича, ҳарбий аёллар сони нафақат улар эришган ютуқларга қараб ўсади, бу ҳол жаҳонда ҳукмрон бўлиб турган, кўп миқдорда ҳимоячиларга талаб туғдираётган таҳликали сиёсий вазият туфайли ҳам юз беради.
