Ливандаги инқироз: оч қолган армия, ҳокимиятдаги бўшлиқ ва генералнинг илтимоси. Европа эса ислоҳот талаб қилмоқда

«Биз қаёққа кетяпмиз? Сиз нима қилишни режалаштиряпсиз?», - дея ҳаракатсиз қолаётган сиёсий етакчиларни сўроққа тутади генерал Аун. Сешанба куни у Ғарбдаги дўстона давлатларга ёрдам сўраб мурожаат қилишга мажбур бўлгани, «армия оёқда туриб қолиши учун барча нарсага тайёрлиги» ҳақида маълум қилди.

«90 доллардан ошмайдиган маоши билан аскар қандай қилиб оиласини боқиши мумкин?», дейди у армиянинг твиттердаги саҳифасида эълон қилинган видеомурожаатида.

«Агар чора кўрилмаса, иқтисодий ва молиявий инқироз туфайли давлат институтлари, шу жумладан, қуролли кучлар, мамлакат таянчи ҳам ҳалокатга юз тутади», дея қўшимча қилган генерал Аун.

2020 йил августида Байрут портида селитра сақланаётган омборда портлаш рўй бергач, қарийб 200 киши ҳалок бўлган, шусиз ҳам қийин иқтисодий шароитда яшаётган мамлакат чуқур инқирозга тушиб қолганди.

Ўшанда Ливанни иқтисодий ва сиёсий инқироздан олиб чиқиш вазифасини ушбу мамлакат билан Яқин Шарқдаги собиқ мустамлакалари туфайли алоқаларни сақлаб қолган Франция ўз зиммасига олганди.

Ливан армиясининг асосий ҳомийси - АҚШ, яқинда америкаликлар мамлакат армиясини молиялаштиришни йиллик 105 миллион доллардан 120 миллион долларга оширишни ваъда қилганди.

Аммо улкан инфляция ва ноқулай валюта курслари туфайли бу пулнинг қиймати пасайишда давом этмоқда, шу туфайли генерал Аун халқаро ҳамжамиятни ҳарбийларга пул эмас,  конкрет предметларни инсонпарварлик ёрдами сифатида юборишга чақирмоқда.

Ҳукумат йўқ - ёрдам ҳам йўқ
Шанба куни ЕИ дипломатияси раҳбари Жозеп Боррель Ливан президенти Мишель Аун билан «очиқ мулоқот» қилиб, унга Ливан молиявий коллапс ёқасида қолгани, сиёсатчилар бир дақиқани ҳам бой бермасдан сиёсий бошбошдоқликка чек қўйиб, ҳукуматни шакллантиришлари кераклигини билдирган.

«Ливан бошдан кечираётган инқироз - ички масала. Бунга маҳаллий ҳукуматнинг ўзи сабаб бўлган», деган Борелль.

Унинг сўзларига кўра, ЕИ йирик миқдорда молиявий ёрдам кўрсатиши мумкин, фақат бир шарт билан - ҳукумат тузилиши, ислоҳотлар дастури келишилиши ва Халқаро валюта жамғармаси билан келишувга эришилиши керак.

Боррель Ливан президентини янги ҳукумат шакллантирилиши яна кечикадиган бўлса, молиявий санкциялар кўриб чиқилиши эҳтимоли ҳақида огоҳлантирган.

Тарихий инқироз
Жаҳон банки яқинда Ливан оғир ва узоқ вақтга чўзилган иқтисодий таназзулга учраганини маълум қилиб, бу инқироз XIX аср ўрталаридан кейинги даврда жаҳон иқтисодиётига салбий таъсир кўрсатган энг жиддий инқироз бўлишини таъкидлаганди.

Банк баҳоларига кўра, 2020 йилда мамлакат ЯИМи 20,3 фоизга пасайган, 2019 йилда қисқариш 6,7 фоизга тенг бўлганди. Жорий йил учун прогнозлар пасайиш давом этиши ва 9,5 фоизни ташкил этишини кўрсатмоқда.

Ливан фунти қадрсизланиши инфляция даражаси ортишига олиб келди, халқаро ташкилот ҳисоботига кўра, ўтган йили бу кўрсаткич 84 фоизга етган.

Мамлакат аҳолисининг ярмидан ортиғи ҳаддан ташқари қашшоқлик шароитида яшайди, маҳаллий валютанинг харид қобилияти кескин пасайиши ишчилар ва хизматчилар синфига оғриқли зарба берди. Асосий хизматлар, шу жумладан, соғлиқни сақлаш соҳаси хизматларидан фойдаланиш имконидан маҳрум бўлган оилалар сони янада кўпайди.

Ливан армиясидаги оддий аскар ойига 1,25 миллион Ливан фунти миқдорида маош олади. Бу расмий алмашув курси бўйича тахминан 800 долларга тенг, аммо кўчадаги курс бўйича 80 доллар бўлиб қолади. Шу туфайли йил бошидан буён уч мингга яқин ҳарбий хизматчи армияни тарк этган. Карнеги марказининг Яқин Шарқ бўлими маълумотига кўра, ҳозирда армияда 81 мингдан камроқ аскар қолган.