Россиянинг икки аэродромида портлашлар: Қурбонлар бор, мудофаа вазирлиги Украинани айблади

«5 декабр куни эрталаб Киев режими Россиянинг узоқ масофага учувчи самолётларини ишдан чиқариш учун Рязан областидаги Дягилево ва Саратов областидаги Энгелс ҳарбий аэродромларига совет иттифоқида ишлаб чиқарилган реактив дронлар билан зарба беришга уринди», деб баёнот берди Россия Мудофаа вазирлиги.

Бу дронлар Россия ҳаво мудофааси томонидан уриб туширилган, аммо бўлаклари қулаб тушиши оқибатида уч нафар ҳарбий ҳалок бўлган, икки самолётнинг корпуси ҳам шикастланган.

Аввалроқ матбуотда маҳаллий вақт билан эрталаб соат 6 ларда дрон Саратов областидаги «Энгелс-2» авиабазасининг учиш-қўниш йўлагига қулаб тушгани, иккита Ту-95 бомбардимончи самолёти шикастлангани, икки ҳарбий хизматчи яралангани ҳақида хабар тарқалган эди.

Телеграмдаги каналлардан бири тармоққа ташқи кузатув камераси орқали ёзиб олинган видеолавҳани жойлади. Унда ёрқин чақнашни кўриш ва гумбурлаган овозни эшитиш мумкин. Кейинроқ расмийлар бу лавҳа текширилаётганини айтишди.

The New York Times нашрининг ёзишича, АҚШ Мудофаа вазирлигининг анонимлик шарти билан сўзлаган вакили Пентагон Энгелс базасидаги портлашга гувоҳ бўлганини айтди.

Энгелсдаги аэродромга қилинган ҳужумдан ташқари, эрталаб Рязан яқинидаги Дягилево ҳарбий аэродромида ҳам портлаш юз берди. «РИА Новости» хабарига кўра, аэродромда ёқилғи ташувчи автомобил ёниб кетган ва портлаган, оқибатда уч киши ҳалок бўлган, яна олти киши жароҳатланган. Техникалар шикастлангани ҳақида хабар берилмади.

Россиянинг милитаристик телеграм каналлари портлашлар деярли бир вақтда содир бўлганини таъкидлаб, бу Украинанинг қўпорувчилик ҳаракати бўлиши мумкинлигини тахмин қилди.

Украина ҳодисага алоқадорлигини расман тасдиқламади. Бироқ, Украина президенти девони раҳбари маслаҳатчиси Михайло Подоляк шундай ёзди: «Кремлдагилар ер думалоқ эканини билмайди шекилли. Агар сиз бошқа мамлакатлар ҳаво ҳудудига тез-тез бирор нарса учирсангиз, эртами-кечми номаълум учувчи объектлар учиб кетган жойига қайтади».

«Шу йил охиригача ваъда қилишган»

Энгелсдан Украинадаги фронт чизиғигача тахминан 700 километр, Дягилеводан тахминан 500 км. Расмий маълумотларга кўра, Украина қуролли кучларида бундай масофага зарба берувчи қуроллар йўқ.

Бироқ октябр ойида «Укроборонпром» 1000 км масофага учувчи ва 75 кг оғирликдаги жанговар каллакка эга бўлган ҳужумчи дронни ишлаб чиқаришни якунлаётганини эълон қилган эди.

4 декабр куни «Укроборонпром» матбуот котиби Наталя Сад дронлар синови якуний босқчида эканини маълум қилди.

«Биз дронни радиоэлектрон уруш воситалари таъсирида синовдан ўтказганимиздан сўнг, жанг майдонида ундан фойдаланишга умид қилмоқдамиз. Биз шу йил охиригача (уни тайёрлашни) ваъда қилган эдик, ваъдамиз устидан чиқишга ҳаракат қиляпмиз», - деганди у.

Стратегик авиабазалар

«Энгелс-2» – Саратовдан 14 километр шарқда жойлашган Россия стратегик бомбардимончи самолётлари учун ҳарбий ҳаво базаси. Аэродромда 3500 метр узунликдаги учиш-қўниш йўлаги бор.

Базада иккита оғир бомбардимончи авиация полки бўлиб, улар ядро қуролини олиб юришга қодир Ту-160М ва Ту-95МС стратегик ракета ташувчи самолётлари билан қуролланган.

Энгелс авиабазасида жойлашган самолётлар мунтазам равишда Украинага қанотли ракета зарбаларини бериб, асосан энергетика объектларини нишонга оляпти.

«Энгелс-2» аэродромининг сунъий йўлдош орқали олинган суратлари Украинага янги, кенг кўламли ракета ҳужумига тайёргарлик кўраётганидан далолат беради», деб ёзган эди 30 ноябр куни Der Spiegel. Суратларда 20 тага яқин Ту-95 ва Ту-160 бомбардимончи самолётлари акс этган.

Рязан яқинидаги Дягилево аэродроми ҳам Россия бомбардимончилари учун катта база ҳисобланади. У ерда стратегик Ту-95МС ва Ту-22М3 самолётлари бор. Аэродром яқинида самолётларни таъмирлаш заводи жойлашган.

ББС мухбири Павел Аксенов:

Энгелсдаги стратегик авиация базасига Украина дрони ҳужум қилгани тасдиқланса, бу биринчи бундай ҳужум бўлмайди.

2018 йил 6 январда Россиянинг Суриядаги Хумаймим авиабазасига дронлар ҳужум қилган эди. Бундан сал олдин, 31 декабр куни ҳам базага ҳужум қилинган, бунда ё миномётлардан ўққа тутилган, ё дронлардан фойдаланилган ёки барчасидан биргаликда бўлиши мумкин.

«Коммерсант» нашри ҳужумлар оқибатида тўртта Су-24 бомбардимончи самолёти, иккита Су-35С қирувчи самолёти, битта Ан-72 транспорт самолёти ва ўқ-дорилар омбори йўқ қилингани ҳақида ёзди. Мудофаа вазирлиги бу хабарни сохта деб атади.

2022 йил 7 октябр куни Калуга областидаги Шайковка аэродромида портлаш содир бўлди. Ҳудуд раҳбари Владислав Шапша аэродром ҳудудига учувчисиз самолёт қулаганини маълум қилди. Унинг сўзларидан келиб чиқадики, дрон эҳтимол, Украина чегарасидан учиб келган.

9 август куни Қримдаги Саки ҳарбий аэродромида портлашлар содир бўлди, оқибатда камида еттита самолёт йўқ қилинди. Портлашнинг аниқ сабаблари эълон қилинмади. Бу ҳужумда ҳам дронлардан фойдаланилган бўлиши мумкин.

Бу ҳолатларнинг барчаси бошқа стратегик объектлар каби аэродромлар ҳам дрон ҳужумлари олдида қанчалик заиф эканини кўрсатади.

1990-йиллар бошида пайдо бўлган камикадзе дронлари сўнгги ўн йилликда сунъий йўлдош навигацияси ва алоқа технологиялари ривожланиши билан ҳақиқий стратегик қуролга айланди. Дронлар нафақат самарали, балки арзон ҳам. Уларни замонавий ҳарбий технологиялардан фойдаланиши чекланган Эрон ҳам, Суриядаги исёнчилар ҳам ишлаб чиқариши мумкин.

Дронлар паст баландликда уча олади, бу уларни радиолокация воситалари ёрдамида аниқлашни қийинлаштиради. Дрон ҳужумларига қарши туриш учун биринчи навбатда, уларни тезкор аниқлаш имконига эга бўлиш лозим.

Россиянинг ўзи Украинадаги нишонларга зарба бериш учун Эронда ишлаб чиқарилган дронлардан оммавий равишда фойдаланади. Украина қуролли кучлари «Шоҳид» дронларига қарши курашиш учун астойдил ҳаракат қилмоқда ва ҳарбийлар баёнотига кўра, бу борада муваффақиятга ҳам эришган.

Украиналиклар дронларга қарши кичик калибрли зенит-артиллерия, портатив зенит-ракета тизимларидан фойдаланмоқда. Аммо энг муҳими, Украина қуролли кучлари, шубҳасиз, дрон ҳужумлари ҳақида олдиндан огоҳлантириш тизимини ўрнатишга муваффақ бўлди. Бундай тизимнинг таркибий қисмларидан бири, масалан, фуқароларнинг телефонига ўрнатилган мобил илова бўлиб, улар осмонда «Шоҳид»лар пайдо бўлгани ҳақида тезкор хабар бериши мумкин.

Россияда дронларга қарши кураша оладиган ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари бор. Масалан, «Панцир С1» ракета ва артиллерия тизими ёки «Тор-М2У» ҳаво мудофаа тизими. Бироқ, ҳар қандай объектни ҳаво ҳужумидан мудофаа қилиш – комплекс чора-тадбирлар мажмуаси бўлиб, уни ишга тушириш мосламаси ёки артиллерия қурилмаси фақат кичик бир қисмидир.

Аниқлаш, маълумотлар алмашиш, уларни таҳлил қилиш, қуролларни жанговар шай ҳолатга келтириш – буларнинг барчаси катта куч ва тайёргарликни талаб этади. Бундан ташқари, бундай комплекслар одатда нисбатан кичик майдонни қамраб олади. Шунинг учун қайси нишонлар душманни қизиқтириши мумкинлигини ва қайси томондан ҳужум қилиш эҳтимоли кўпроқ эканини олдиндан аниқлаш яхши самара беради.

Россияда ҳаво ҳужумидан мудофаа тизими кўп йиллардан бери мавжуд, аммо у бошқа нишонларга – ҳарбий самолётлар, ракеталарга қарши курашишга қаратилганди. Паст баландликда, секин учаётган кичик самолётлар уни четлаб ўтиш имкониятига кўпроқ эга эди (Маттиас Руст билан боғлиқ воқеани эслаш кифоя).

Украина қуролли кучлари дронларга қарши тактикаларни нолдан ихтиро қилишга мажбур бўлди, чунки уларнинг таҳдидига биринчи марта дуч келди. Бироқ, бу таҳдид шунчалик фавқулодда ва катта бўлиб чиқдики, уни бартараф қилиш учун нафақат Украина, балки ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларини етказиб берувчи ҳамкорлар ҳам жиддий ҳаракат қилишди.

Халқаро санкциялар остида бўлган Эрон эркин бозорда сотилаётган компонентлар – навигация ва дронларни бошқариш тизимларидан фойдаланган ҳолда ўзининг «Шоҳид»ларини ишлаб чиқаришга эришди. Агар кўплаб Ғарб давлатлари билан ҳарбий-техника ҳамкорлигини йўлга қўйган Украина шундай узоқ масофага учувчи дронларни ишлаб чиқара олса, бу Россия ҳаво мудофааси учун жиддий муаммо туғдириши мумкин.

Агар Россия барча заиф объектларда ҳаво мудофаасини кучайтириши керак бўлса, бу мудофаа саноати учун қўшимча юк бўлади. Россия кенг кўламли уруш олиб бормоқда ва ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари унга нафақат орқада, балки фронтда ҳам керак.

Тўғри, украиналикларнинг зарба берувчи стратегик дронлардан оммавий фойдаланиши ҳақида ҳали гап кетмаяпти. Эҳтимол, бу ҳолат Энгелсдаги авиабазага қарши дронлардан фойдаланишга имкон бергандир – бу зарба тўсатдан содир бўлди, бу дронлардан фойдаланишда муваффақиятнинг муҳим таркибий қисми ҳисобланади.

Энгелсга берилган зарба билан боғлиқ ҳолатда кузатувчилар эътиборини тортган яна бир ҳолат бор – аэродромдаги йирик самолётлар очиқ майдонда, бир-бирига жуда яқин ва бир қаторда турибди. Бу уларни бундай зарбалар учун жуда қулай нишонга айлантиради. Ҳатто фақат навигация тизими билан жиҳозланган ва аниқлиги жуда паст бўлган дронлар ҳам уларга самарали зарба бериши мумкин. Шу сабабли, Россия армияси катта стационар нишонларга қарши Эрон «Шоҳид»ларидан фойдаланади – уларни кичик мобил нишонга қаратиб бўлмайди. Агар катта самолётлар аэродромнинг турли бурчакларида, тарқоқ ҳолда сақланганида эди, уларга дронлар орқали зарба бериш мураккаб бўларди.

Онлайн хизматлардан олинган сунъий йўлдош тасвирларига кўра, Энгелс авиабазасида самолётлар учун хавфсиз тураргоҳлар бор. Уларни П-шаклидаги тупроқ уюмлари орқали аниқлаш мумкин. Бу уюмлар самолётларни бомба бўлакларидан ҳимоя қилиши керак. Бироқ, улар қачон ишлатилганини аниқлаш қийин, баъзиларини ўт-ўлан босиб кетган.