Картадан картага ўтказмалар назорати – Конституцияга зид

• “Банк операцияларининг, омонатларнинг ва ҳисобварақларнинг сир тутилиши, шунингдек мерос ҳуқуқи қонун билан кафолатланади”. (41-модда)

Картадан картага ўтказмалар банк операцияларини ташкил этади. Банклар карталарни эмиссия қилишда уларни мижознинг ҳисобварағига боғлайди. Шу тариқа, банк операциялари, омонатлар ва ҳисобварақлар (уларнинг бор-йўқлиги ҳақидаги ахборот ҳам шу жумладан) сир тутилиши шарт.

Бундан ташқари, янгиланган конституцияда бир қатор бошқа янгиликлар ҳам борки, улар ҳам картадан картага ўтказмалар кейсига бевосита тааллуқли:

• Ҳар бир инсон шахсий ва оилавий сирга эга бўлиш ҳуқуқига эга. (31-модда)
• Инсоннинг Конституция ва қонунларда мустаҳкамлаб қўйилган ҳуқуқ ва эркинликлари дахлсиздир ҳамда улардан суд қарорисиз маҳрум этишга ёки уларни чеклаб қўйишга ҳеч ким ҳақли эмас. Инсоннинг ҳуқуқ ва эркинликлари бевосита амал қилади. (20-модда)
• Ҳар ким ўзи тўғрисида қонунга хилоф йўл билан тўпланган маълумотларнинг йўқ қилинишини талаб қилиш ҳуқуқига эга. (31-модда)
• Конституция олий юридик кучга эга бўлиб, тўғридан тўғри амал қилади. (15-модда)

Юқоридагиларга кўра, агар у ёки бу фуқаро янги конституцияда белгилаб қўйилган ҳуқуқларидан фойдаланган ҳолда, солиқ органларидан унинг пул ўтказмалари ҳақида маълумот тўплашни бас қилишни, шу пайтгача тўпланган маълумотларни йўқ қилишни талаб қилиб судга мурожаат қилса, бу борада суд прецеденти вужудга келиши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳамда унинг ҳузуридаги Солиқ қўмитаси картадан картага ўтказмалар назоратидан мақсад нима экани, нима сабабдан бу ҳақдаги банк президент фармонига ҳуқуқий экспертизасиз қўшиб юборилгани бўйича шу пайтгача изоҳ бермай келмоқда.

Вазирлик ва қўмита раҳбарияти 13 апрел куни банклар ва тўлов ташкилотлари вакиллари билан учрашиб, ўтказмалар ҳақидаги маълумотларни солиқ органларига узатиб туриш қандай ташкил этилишини муҳокама қилган.

Солиқ қўмитаси вакиллари Kun.uz'нинг айни мавзудаги иқтисодчилар билан суҳбатига таклифини рад этди.

Kun.uz суҳбатлашган иқтисодчи Шуҳрат Қурбоновнинг сўзларига кўра, ҳисобварақ-фактурада пул қабул қилувчининг эмас, фақат пул жўнатувчининг маълумотлари акс этади. Бу эса солиқчилар P2P орқали савдо қилиб, солиқдан қочаётганларни таъқиб қилишни мақсад қилган, деган тахминга соя солади. Қурбонов шунга ўхшаш тартибни аввалроқ Қозоғистон ҳам жорий қилмоқчи бўлгани, лекин танқидлар ва эътирозлардан кейин қўшни мамлакатда бу фикрдан қайтилганини ҳам эслайди.

“[Қозоғистон] молия вазири ўринбосари ҳисоб-китоб натижаларига таяниб, нақдсиз тўловларнинг 10 фоизга ошиши реал ЯИМнинг 1 фоизга ошишига олиб келишини айтган”, – дейди у.

Интервюда иштирок этган яна бир иқтисодчи Отабек Бакиров негадир қонун чиқарувчи органлар ва Марказий банк бу масалада сукут сақлаётганига эътибор қаратган эди. У 2 май куни Telegram-каналида янги конституция қабул қилиниши муносабати билан банкларни P2P ўтказмалар ҳақидаги маълумотларни солиқ органларига тақдим этишни зудлик билан тўхтатишга, солиқ органларини эса бу маълумотларни олишдан воз кечишга чақирди.

Солиқ маслаҳатчиси Мурод Муҳаммаджоновнинг биз билан суҳбатда айтишича, P2P ўтказмалар назоратидан мақсад – ҳисобварақ-фактурадан пул қилиш бўлиши мумкин. У солиқ органлари айрим жисмоний шахсларга маблағ ўтказишни блоклаб қўйишидан хавотир билдирди.

Kun.uz бугун, 2 май куни ўтказмалар бўйича ҳисобварақ-фактура расмийлаштириш ва солиқ органларига узатиш бошландими, деган савол билан қатор банклар ва тўлов ташкилотларининг матбуот хизматларига мурожаат қилди. Жавоблар олингач, бу ҳақда қўшимча хабар берилади.