Космосда 1 йилдан кўпроқ – бу муддатда фазогирларнинг суяклари емирила бошлайдими?

Худди шундай, астронавтлар космосда Ернинг тортитиш кучини ҳис қилмаганлари учун уларнинг суяклари ҳам деминерализацияланади ва кучини йўқотиб боради. Космонавтлар ҳар ой 1-2 фоиз суяк массасини йўқотиб боради, 6 ойлик муддатда эса улар 10 фоизгача суяк ҳажмини йўқотиши мумкин. Солиштириш учун: Ерда кекса аёл ва эркаклар йилига 0,5-1 фоиз ҳажмда суяк массасини йўқотади. Бу эса уларнинг суяклари синиш хавфини оширади ва тузалиш муддатини ҳам узайтиради. Бундай ҳолатдан кейин уларнинг суяклари олдинги ҳолатга қайтиши учун 4 йилгача вақт керак бўлади.

Суяклар қисқаришига қарши курашиш учун Халқаро Космик станцияда турли машқ мосламалари ўрнатилган. Астронавтлар улар билан кунига 2,5 соат шуғулланиши ва керакли дори воситаларини қабул қилиб бориши керак.

Космосда тана вазни қандай бўлади?

Тана вазни космосда деярли аҳамиятини йўқотади, сабаби инсон тортишиш кучи йўқ муҳитда жуда енгил бўлиб қолади. Бундай атмосферада соғлом тана вазнини сақлаб қолиш осон эмас. Наса ўз астронавтларининг тўйимли ва соғлом овқатланишига ҳаракат қилади, ҳатто космосда турли кўкатлар етиштиришга ҳам ҳаракат қилиняпти, лекин барибир вазн билан боғлиқ муаммони тўла ечиш қийин. Космосда бўлиш орқали тана вазнидаги ўзгаришларни аниқлаш тадқиқотида қатнашган ва 340 кун орбитада бўлган астронавт Скот Келли бу муддатда 7 фоиз тана вазнини йўқотган.

Бундан ташқари, Ерга қайтган Скот Келли тўлиқ тиббий кўрикдан ўтказилганда унинг ичакларида яшовчи бактерия ва замбуруғлар ҳам тубдан ўзгаргани аниқланган.

Кўзлар билан муаммо

Ернинг тортишиш кучи танамиздаги қонни пастга қараб ҳайдаб туради. Тортишиш кучи бўлмаган муҳитга инсон танаси бироз мослашади, бироқ барибир қон бош қисмида кўпроқ тўпланиб қолиши ҳолати содир бўлади. Худди шундай кўзнинг орқа қисми ва оптик нервлар атрофида ҳам қон тўпланиб, шиш пайдо бўлиши мумкин. Бу кўзда тизимли ўзгаришлар пайдо қилиб, кўриш ўткирлиги пасайишини келтириб чиқариши мумкин.

Одатда, кўзда ўзгаришлар 2 ҳафтадан сўнг билина бошлайди ва кучайиб боради. Табиий тана ҳолатидан ташқари фазогирларнинг кўзлари космик нурлар ва кучли Қуёш нурларидан ҳам зарарланиши мумкин. Ерда эса бу нурлардан табиий ҳимоя мавжуд. Астронавтлар Ерга қайтгач кўздаги баъзи ўзгаришлар ўз ўрнига қайтади, баъзилари эса доимийга қолиши ҳам мумкин.

Мия ҳам зарарланадими?

Скот Келли билан ўтказилган тадқиқотда узоқ муддат фазода бўлиш когнитив фаолиятга унча катта таъсир кўрсатмагани аниқланган. Лекин 2014 йилда фазода 169 кун бўлган рус космонавти билан ўтказилган тадқиқотда унинг мия мотор функциясида ўзгаришлар аниқланган. Мотор функцияси бошқача сўз билан айтганда, ҳаракат дегани. Бу қисм тананинг балансни сақлаш, мўлжал олиш ва ўз ҳаракатларимизни бошқариш каби муҳим вазифаларни бажаради. Космосда вазнсизлик муҳитида астронавтлар тортитиш муҳитисиз ҳаракат қилишга ўрганишади ва бу мияга таъсир қилиши мумкин.

Яна бошқа бир тадқиқот узоқ муддатли космос муҳити миянинг маълум қисмида шиш пайдо қилиши мумкин. Ва одатий ҳолатга қайтиши учун 3 йилча вақт керак бўлиши мумкин.

Иммун тизими яхши ишлайдими?

Астронавт Скот Келли учишдан олдин, фазода пайти ва қайтгандан сўнг ҳам вакцина олган ва унинг иммун тизими меъёрда ишлаган. Бироқ олимлар тадқиқотларда фазогирлар радиация қабул қилишлари сабаб оқ қон таначалари қисқариши кузатилишини аниқлашган.

Инсоният, шубҳасиз, Ерда яшашга мослашган. Унинг организми ҳам шунга мос тузилган. Космосга саёҳатлар инсонлар организмига қандай таъсир қилиши бўйича эса ҳали кўп нарса ўрганилиши керак. 371 кунни фазода ўтказган Франк Рубиодан олинадиган таҳлиллар ҳам бу мавзуни чуқурроқ ўрганишга ёрдам беришидан умид қилиняпти.