Колбаса, чипс, газли ичимликлар, консерва ҳамда ярим тайёр таомлар кўпчиликнинг кундалик дастурхонида учрайди. Улар ташқи кўриниши ва таъми билан кўнгилни ром этсада, умумий саломатликка ижобий таъсир кўрсатмайди. Хусусан, бу турдаги маҳсулотлар ошқозонни тўйдириши мумкин, бироқ организмга зарур бўлган табиий моддалар билан таъминламайди. Оқибатда инсонда турли касалликлар юзага келиши хавфи ошади. Ушбу мақолада қайта ишланган маҳсулотларнинг таркиби, уларнинг зарарли жиҳатлари ҳамда юрак, жигар, ошқозон, эндокрин ва асаб тизимига қандай таъсир кўрсатиши ҳақида сўз боради.
Қайта ишланган маҳсулот нима?
Табиий озиқ-овқатнинг дастлабки кўриниши ўзгартирилган, унга қўшимча моддалар қўшилган ёки ишлаб чиқариш жараёнида таркибий қисми бузилган овқат тури. Оддий қилиб айтганда, бундай маҳсулот инсон истеъмол қилишидан олдин бир неча босқичли технологик қайта ишловдан ўтади. Уларга қуйидагилар киради:
- Узоқ муддат сақланиши учун консервантлар қўшилган егуликлар: колбаса, консервалар, қадоқланган шарбатлар.
- Харидоргир ва кўриниши жозибали бўлиши учун бўёқлар ва таъм кучайтирувчилар билан бойитилган маҳсулотлар: чипс, газли ичимликлар, тез тайёрланадиган ширинликлар.
- Қайта ишлаб чиқарилган егуликлар: оқ нон, рафинацияланган шакар, ёғ, тезпишар макаронлар.
Қайта ишланган маҳсулотларнинг афзаллиги шундаки, сақлаш муддати узоқ, ташишда қулай ва тез тайёрланади. Лекин уларнинг организм учун фойдаси кам, калория миқдори юқори бўлади.
Зарарли жиҳатлари
Аввало, бундай маҳсулотларда транс-ёғ ва туз жуда кўп. Чипс, колбаса, сосиска ёки тез тайёрланадиган овқатлар таркибидаги транс-ёғлар организмда “ёмон” холестеринни оширади, “яхши” холестеринни эса камайтиради. Оқибатда қон томирлари тиқилиб, юрак-қон томир касалликлари хавфи ортади. Бундан ташқари, ортиқча туз истеъмоли қон босимини кўтариб, гипертония, инсулт ва юрак етишмовчилиги каби касалликларга замин яратади.
