Илон Маскнинг Grokipedia’си «Википедия»дан яхшироқми? У қай даражада холис?

Энг асосий фарқ эса маълумотнинг текширилиши ва ишланишида. «Википедия»да матнлар жамоа томонидан ҳамкорликда таҳрирланади ва ҳар қандай хато ёки баҳсли нуқталарни белгилашга хизмат қиладиган жараёнлар мавжуд. Grokipedia эса, муҳаррирлик аралашувисиз, шундай назорат механизмларига эга эмасга ўхшайди, дейди Оксфорд университети Рақамли технологиялар ва давлат сиёсати кафедраси доценти Роксана Раду. Унга кўра, «Grokipedia маълумот йиғиш ва қидиришнинг ноаниқ модели бўйича ишлайди, контентни чиқариш олдидан қабул қилинадиган қарорлар шаффоф эмас».

Илон Маск Grokipedia «энциклопедия ҳажми, чуқурлиги ва аниқлиги бўйича “Википедия”дан бир неча баробар устун бўлишини» айтган эди. Бироқ Радуда бу даъволар шубҳа уйғотди: «Grokipedia қасддан аввалдан текшириб ўтилмайдиган манбалардан ҳам фойдаланади ва баъзан контент “Grok текширди” тамғаси билан келади — бу эса баҳсларга сабаб бўлмоқда». Унга кўра, янги энциклопедия баъзан «Википедия»дан фарқ қилган ҳолда мавзуларни яхлит тасвирлай олмасдан, «алоҳида ғоя, ҳодиса ва концепциялар коллажи» кўринишида беришга мойил.

Радунинг фикрича, Grokipedia ўқувчиларни «анъанавий энциклопедиядан кутилган кенг ва яхлит манзара»дан маҳрум қилиши, шу билан бирга, классик оммавий ахборот воситаларига нисбатан Reddit’даги постлар ва блог ёзувларига ортиқча аҳамият бериши мумкин.

Кўплаб америкалик консерваторлар сингари Маск ҳам анъанавий ОАВ’ни ишончсиз деб ҳисоблайди. Филиппо Тревизанга кўра, платформанинг муваффақияти одамлар СИ инсонга нисбатан кўпроқ холис, деган ғояни қабул қилиши ёки қилмаслигига боғлиқ бўлади, Маск эса «партиявий қарашлар муаммосига ечим сифатида СИни кўрсатишга» ва «инсон омилини қисқартириш объективликни оширади» деган фикрни исботлашга уринмоқда.

Раду каби экспертлар шаффофлик етишмаслигини таъкидлайди: «Бу қора қутида аниқ нима кечаётганини билмаймиз, шу боис ахборот истеъмолчилари сифатида энциклопедия мақоласининг кўпроқ эътибор қаратиладиган қисқа ҳаволасида айни қайси маълумотлар нега пайдо бўлганини синовдан ўтказиш имконимиз йўқ».

«Википедия» ҳам — фақат Маск томонидан эмас — тарафкашликда айбланади. Ҳарвард университети ва консерватив Manhattan Institute маркази тадқиқотлари сайтда маълум даражада сўлларга мойиллик белгиларини кўрсатган: масалан, «Википедия»даги баъзи мақолаларда ўнг сиёсий йўналишни ифода этувчи атамаларга нисбатан салбий тон кўпроқ учрайди, деган хулоса билдирилган (Manhattan Institute тадқиқотчиси Дэвид Розадо ҳисоботи).

Раду ҳам, Тревизан ҳам ахборотни тақдим этишда тўлиқ бетарафликка эришиш мумкин эмаслигини тан олди. Бироқ уларнинг фикрича, шаффофлик ва хатони тан олиш — Grokipedia’да ҳозирча балки етишмаётган жиҳатлар — тийиб туриш ва мувозанат механизмларини таъминлайди. «Интилиш керак бўлган нарса — ҳар доим инсон талқинини талаб этувчи мувозанатли тақдимот», — дея хулоса қилди Роксана Раду.