Ҳарбий тергов: Эрондаги мактабга берилган ракета зарбаси учун АҚШ жавобгар

Давом этаётган ҳарбий тергов Эрондаги бошланғич мактабга берилган «Tomahawk» ракета зарбаси учун АҚШ жавобгар эканини аниқлади. Бу ҳақда АҚШ расмийлари ва дастлабки хулосалар билан таниш бўлган New York Times манбалари хабар бермоқда.

Дастлабки тергов натижаларига кўра, «Шажарайи Тоййиба» бошланғич мактаби биносига берилган зарба – АҚШ ҳарбийларининг нишонни белгилашдаги хатоси оқибатида юз берган. 28 февраль куни ҳарбийлар мактабга туташ бўлган ва илгари мактаб биноси ҳам унинг таркибига кирган Эрон ҳарбий базасига зарбалар бераётганди. Тергов бўйича маълумотга эга шахсларнинг айтишича, АҚШ Марказий қўмондонлиги офицерлари зарба координаталарини Мудофаа разведка бошқармаси томонидан тақдим этилган эскирган маълумотлар асосида тузган.

Терговдан хабардор бўлган шахсларнинг айтишича, нима учун эскирган маълумотлардан фойдаланилгани ва маълумотларни текширишда ким хатога йўл қўйганига доир кўплаб саволлар ҳали ҳам жавобсиз қолмоқда.

Болалар билан тўла мактабга зарба берилиши сўнгги ўн йилликлардаги энг даҳшатли ҳарбий хатолардан бири сифатида тарихда қолади. Эрон расмийларига кўра, ҳалок бўлганлар сони камида 175 кишини ташкил этади, уларнинг аксарияти болалардир.

Нотўғри нишон: мактаб қандай қилиб нишонга айланди?

Миноб шаҳридаги мактаб АҚШ ҳарбий зарбаларининг асосий нишонларидан бири бўлган Эрон Ислом Инқилоби муҳофизлари корпуси (IRGC) ҳарбий-денгиз флоти фойдаланадиган бинолар билан бир блокда жойлашган. Мактаб ҳудуди дастлаб ҳарбий базанинг бир қисми бўлган. Тергов хулосаларига кўра, бино ҳар доим ҳам мактаб бўлмаган, бироқ унинг айнан қачон очилгани ҳали аниқ эмас.

New York Times томонидан ўтказилган визуал текширув шуни кўрсатдики, мактаб жойлашган бино 2013 ва 2016 йиллар оралиғида ҳарбий базадан панжара билан ажратилган. Хусусан, нашр томонидан кўриб чиқилган сунъий йўлдош тасвирлари қуйидагиларни тасдиқлади:

• Илгари бино яқинида турган қоровул миноралари олиб ташланган;

• Мактаб учун учта оммавий кириш йўли очилган;

• Ер майдони тозаланиб, асфальтга ўйин майдончалари ва спорт майдони чизилган;

• Бинонинг деворлари мовий ва пушти рангларга бўялган.

Бундан ташқари, Эрон ҳукумати бошланғич мактаб харобалари яқинида стол устига териб қўйилган қурол қолдиқларини тақдим қилди.

Нашр ушбу қолдиқлар АҚШда ишлаб чиқарилган замонавий «Tomahawk» ракетасининг бутловчи қисмлари эканини аниқлаган.

Разведка маълумотларидаги носозлик

Нишонларни белгилашда кўмаклашувчи Мудофаа разведка бошқармаси (DIA) томонидан тақдим этилган «нишон кодлаш» маълумотларида ушбу бино ҳарбий нишон сифатида кўрсатилган. Урушни назорат қилувчи Марказий қўмондонликка шундай ҳолатда топширилган.

Терговчилар эскирган маълумотлар қандай қилиб Марказий қўмондонликка юборилганини ёки разведкада янгиланган маълумотлар бор-йўқлигини ҳали тўлиқ тушунмаган. Ҳарбий нишонни белгилаш ўта мураккаб жараён бўлиб, кўплаб офицерлар маълумотларнинг тўғрилигини текширишга масъулдир. Бироқ урушнинг дастлабки кунлари каби шиддатли вазиятларда маълумотлар баъзан қайта текширилмай қолади.

Технология ва инсон омили

Тергов доирасида хатога бирон бир сунъий интеллект модели ёки маълумотларни қайта ишлаш дастурлари сабаб бўлган-бўлмагани ҳам ўрганилмоқда.

Anthropic компанияси томонидан яратилган Claude каби йирик тил моделлари нишонларни бевосита яратмайди. Лекин, у Миллий геофазовий разведка бошқармасининг «Maven Smart System» ва бошқа дастурлари билан ҳамкорликда ҳарбий разведка офицерлари учун қизиқиш нуқталарини аниқлашда фойдаланилади. Аммо, расмийларнинг таъкидлашича, ушбу хато янги технологиялар эмас, балки уруш давридаги одатий, аммо фожиали инсон хатоси оқибати бўлиши эҳтимоли юқори.

Ҳарбий амалиёт устидаги соя ва Трампнинг муносабати

Умумий хулосалардан шунга яқин натижа кутилган бўлса-да, бу воқеа АҚШнинг Эрондаги ҳарбий амалиётига ҳозирданоқ соя солди. Президент Трампнинг зарба учун жавобгарликдан қочишга уринишлари эса тергов жараёнини мураккаблаштирди.

АҚШ айбдорлигини кўрсатувчи ҳужжатларни кўриб чиққан расмийлар бу ҳолатдан хавотирда эканликларини билдирмоқда. Терговнинг ўта нозиклиги ва президент Трампнинг “ҳодисада Эрон айбдор” деган даъвоси сабаб, манбалар исмлари сир қолиши шарти билан маълумот беришган.

Хусусан, АҚШ Мудофаа вазири Пит Ҳегсет ва бошқа маъмурият вакиллари изоҳ беришдан бош тортган бўлса, президент Трамп бир неча бор айбни Эронга юклашга уриниб келмоқда.

«Менинг фикримча, кўрганларимга асосланиб айтсам, буни Эрон қилган. Биласизки, уларнинг ўқ-дорилари жуда аниқликдан йироқ», — деди Трамп шанба куни журналистларга.

Reporter: You just suggested that Iran somehow got its hands on a Tomahawk and bombed its own elementary school on the first day of the war.

Why are you the only person saying this?

Trump: Because I just don’t know enough about it. pic.twitter.com/5sueGBgFHT

— Clash Report (@clashreport) March 9, 2026

Душанба куни Трампдан нима учун у маъмуриятида Эронни айблаётган ягона расмий эканлиги сўралганида, у: «Чунки мен бу ҳақда ҳали етарлича билмайман», деб жавоб берди. У нотўғри тарзда Эронда ҳам «Tomahawk» ракеталари бўлиши мумкинлигини иддао қилди.

Журналистлар чоршанба куни ҳам Трампдан NYT’нинг ушбу мавзудаги ҳисоботлари ҳақида сўради, у: «Мен бу ҳақда билмайман», - деб жавоб берди. Оқ уй матбуот котиби Каролин Левит эса «New York Times ўз ҳисоботида тан олганидек, тергов ҳали ҳам давом этмоқда», деди.