Тинчлик музокараларида Мужтаба Хоминаий ҳам иштирок этгани маълум бўлди

Доналд Трамп Эронга «бутун бир тамаддунни йўқ қилиш» билан таҳдид солаётган бир паллада парда ортида АҚШ президентига яқин манбалар ҳам натижасидан бехабар бўлган фаол дипломатик жараён кетаётган эди. Ва бу музокараларда биринчи марта Эроннинг янги диний раҳнамоси Мужтаба Хоминаий ҳам иштирок этди, дея ёзади Axios нашри. Нашр суҳбатдошларига кўра, Хоминаий хавфсизлик нуқтайи назаридан мулоқотни ёзма тарзда курерлар воситасида олиб борган, аммо айнан унинг розилиги сулҳга эришишда ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлган. Бу вақтда Пентагондаги мулозимлар ва АҚШнинг Яқин Шарқдаги кучлари Эрон инфратузилмасига ёпирилма зарба беришга тайёрланаётганди, ҳужумни бекор қилиш ҳақидаги буйруқ Трампнинг ултиматуми муддати якунига бир неча соат қолганида келади. Axios сулҳ бўйича музокаралар қандай кечгани ҳақида ҳикоя қилди.

6 апрел куни, Трамп Оқ уйда Пасха байрамига йиғилганлар билан мулоқот қилаётган бир пайтда, АҚШнинг Яқин Шарқ бўйича махсус вакили Стив Уиткофф «жуда ғазабнок» ҳолатда телефон орқали музокара ўтказаётганди. Axios манбаларига кўра, у воситачилар билан  мулоқотда Эрондан олинган 10 банддан иборат таклифни «ҳалокат» ва «офат» деб атаган.

Шундан кейин тузатишлар серияси бошланган: покистонлик воситачилар Уиткоффнинг янги вариантларини Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчига етказган, Миср ва Туркия ташқи ишлар вазирлари эса келишмовчиликни бартараф этишга ҳаракат қилишган.

Душанба куни охиригача икки ҳафталик ўт очишни тўхтатиш бўйича янгиланган таклиф АҚШ томонидан маъқулланди. Қарор Мужтаба Хоминаийда қолганди. Нашр манбаларига кўра, у «музокараларда фаол иштирок этган» – аммо унинг иштироки қатъий махфийлик чораларига асосланганди ва у Исроил томонидан суиқасд хавфи туфайли ёзма қайдларни етказиб берувчи курерлар орқали мулоқот қилган.

Сешанба тонгида музокараларда олдинга силжиш кўзга ташланади – аммо бу Трампга навбатдаги таҳдидли баёнотлар бериши, чоршанбага ўтар кечаси «бутун тамаддун йўқ бўлиши» мумкинлигини айтишига тўсқинлик қилмайди. Бу вақтда АҚШ вице-президенти, сайловлар арафасида бош вазир Виктор Орбанни қўллаб-қувватлаш учун Венгрияга келган Жей Ди Вэнс ҳам музокараларга қўшилади, у асосан Покистон вакиллари билан телефон орқали боғланади.

Вашингтон вақти билан 7 апрел куни тушга яқин (Тошкент вақти билан тахминан соат 21:00 ) томонларда «умумий англашув» шаклланганди, уч соат ўтиб эса Покистон бош вазири Шаҳбоз Шариф ижтимоий тармоқдаги саҳифасида АҚШ президентини ўз дедлайнини икки ҳафтага кечиктиришга, Эрон раҳбариятини эса Ҳўрмуз бўғозини очишга чақиради.

Трампга унинг уруш тарафдори бўлган иттифоқчиларидан қўнғироқлар ва хабарлар кела бошлайди – улар президентни ушбу таклифни рад этишга ундарди. Axios нашри қайд этишича, бу соатларда шундай хаос юзага келганки, Трамп билан атиги бир-икки соат олдин гаплашганларнинг кўпчилиги у таклифни рад этади деб ҳисоблаган – аммо у якунда таклифни қабул қилган.

Трамп сулҳ ҳақида эълон қилишдан бироз олдин Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу билан гаплашиб, унинг ўт очишни тўхтатиш тартибига риоя қилиш мажбуриятини олади. Кейин эса АҚШ президенти келишувни якунлаш учун Покистон фелдмаршали Асим Мунир билан боғланади. Трампнинг Truth Social ижтимоий тармоғидаги саҳифасида сулҳ ҳақидаги пост эълон қилинишидан 15 дақиқа ўтиб Америка қўшини ортга қайтиш ҳақида буйруқ олади.

Axios нашрининг икки суҳбатдоши Хоминаий келишувни маъқуллашини «катта натижа» деб атаган. Уларнинг сўзларига кўра, бу икки кун мобайнида барча муҳим қарорлар Эрон олий раҳнамоси тасдиғидан ўтган. «Унинг яшил чироғисиз келишув амалга ошмаган бўларди», – дейди нашрнинг минтақадаги манбаси. Шу билан бирга, Axios манбалари Хоминаий аҳволи ва унинг қаердалиги ҳақида тўхталмаган, ҳолбуки шу кунларда The Times Америка ва Исроил разведка хизматларига таяниб, олий раҳнамо Қумда даволанаётгани, оғир аҳволда экани туфайли «қандайдир қарорларни қабул қилишда иштирок эта олмаслиги» ҳақида ёзганди.

Энди АҚШ ва Эрон расмий музокараларга тайёрланмоқда, дастлабки маълумотларга кўра, кенг қамровли музокаралар 10 апрел куни бошланади. Axios маълумотига кўра, Америка делегациясига АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс раҳбарлик қилади. У 8 апрел куни Будапештдаги чиқишида сулҳни «мўрт» деб атаган. Унинг сўзларига кўра, Эрон ичкарисида сулҳ таклифига муносабат турлича бўлган – ташқи ишлар вазири бунга ижобий муносабатда бўлган, қолганлар эса АҚШнинг ҳарбий натижалари ва режалари ўлчами юзасидан «алдашган». «Яхши келишувга эришиш учун музокаралар столига ўтиришни ва биз билан ҳамкорлик қилишни истовчилар бор ва биз эришган мўрт сулҳ ҳақида ёлғон гапирувчилар ҳам бор», – деган Вэнс.

АҚШ ва Эрон позиция ўртасида ҳамон келишмовчиликлар мавжуд ва бу қуролли можаро қайтадан бошланиши эҳтимолини реаллигича қолдирмоқда, дея қайд этади Axios.