Past Darğomda baliqçilar xonavayron bölmoqda. Tuman rahbarlari tadbirkorlarga qasd qilganmi?
|15:48 / 18.05.202052 97911 min
Past Darğom tumanidagi baliq yetiştiruvçi tadbirkorlarni sindirib, ularning yerlari tortib olinişidan kim manfaatdor? Tuman hokimi Şunqor Xudoyberdiyevmi yoki bir yil avval haydalib, keyin yana şu lavozimga qaytib kelgan suv xöjaligi korxonasi rahbari Mahmud Turniyozovmi?
Past Darğomdagi baliqçi fermerlar va ularning yerlarini tortib olmoqçi bölgan tuman hokimi örtasidagi ötgan yilgi kuraşda hokim yutqazgan edi. Natijada hokim Şunqor Xudoyberdiyevning baliqçilar yerini zaxiraga qaytariş töğrisidagi qarorlari bekor bölgandi.
Endi hokim yangiça hiyla öylab topgan körinadi. U balki karantin paytida barçasi xamirdan qil suğurgandek oson bitar, deb öylagandir? Xullas, işlayman degan insonga aslo kömak berilmaydigan, aksinça unga muammo yaratiladigan Past Darğomda yangi mojaro yuzaga keldi.
Kun.uz saytida baliqçilar muammosi avval ham yoritilgandi. Öşanda tumanga yangi tayinlangan hokim Şunqor Xudoyberdiyev «Özbekiston mustaqilligi» massivi hududida baliq yetiştiriş uçun yer ajratib berilgan tadbirkorlar faoliyatiga tösqinlik qilgani, avvalgi hokimlarning ularga yer ajratib beriş töğrisidagi qarorlarini bekor qilgani bayon qilingan edi.
Bir yil muqaddam tuman hokimi buyruği bilan baliq yetiştiriladigan hovuzlarga suv ötkazuvçi quvurlar buzib taşlangan edi. Öşanda baliqlarning katta qismi suvsizlikdan qirilib ketgandi.
Muammo saytda qayta-qayta yoritilgaç, Samarqand viloyat hokimligi, şaxsan viloyat hokimi Erkinjon Turdimov baliqçilik xöjaliklari muammosi çuqur örganiş uçun maxsus işçi guruhi taşkil qilib, vaziyatga aralaşgan edi.
Keyinroq, 2019 yil 17 iyunda Samarqand viloyati hokimining Past Darğom tumani hokimining ayrim qarorlarini bekor qiliş töğrisidagi qarori çiqarilgan (Biz bundan hattoki bexabar qolganmiz — bu hol negadir heç qayerda e'lon qilinmadi). Turdimov imzolagan qarorda Şunqor Xudoyberdiyevning baliqçilarga muammo yaratgan qarorlari notöğri ekanligi bayon qilingan. Baliqçilik xöjaliklari bemalol nafas ola boşlaşgan, biroq mavsumni boy berişgan...
Mavzuga oid
Öşanda viloyat hokimi qarorida tuman hokimiga notöğri tayyorlangan qaror uçun tumandagi mutasaddilarga çora köriş vazifasi ham berilgan edi. Natijada tuman suv xöjaligi (irrigatsiya) bölimi rahbari Mahmud Turniyozov vazifasidan çetlatilgan.
Qolaversa, 2019 yil 23 avgust kuni Nurobod tuman ma'muriy sudiga negadir viloyat yer resurslari va davlat kadastri idorasi Past Darğom tuman hokimining (Şunqor Xudoyberdiyevdan avvalgi hokimlarning) baliqçilarga yer ajratib beriş töğrisidagi qarorlarini haqiqiy emas, deb topiş yuzasidan bergan da'vo arizasini rad etgan. Ya'ni sud, tumanning avvalgi hokimlari qarorlari töğri qabul qilinganini tasdiqlagan.
Endi oradan bir yil ötib, tuman mutasaddilari tomonidan öşa murojaatçilardan ikkitasi — «Şombuloq sazan baliqlari» va «Anhor suvi» baliqçilik xöjaliklariga yangi muammo yaratilmoqda.
Bu orada izlar bosdi-bosdi bölib, şu voqealar ortidan işdan olingan tuman suv xöjaligi bölimi boşliği Mahmud Turniyozov öz vazifasiga qaytarilgan. Uning qöl ostidagi suv iste'molçilari uyuşmasi 17 aprel kuni xat bilan çiqqan baliqçilarning suvlarini yoptirib taşlagan.
Holbuki, har ikkala fermer suv böyiça şartnoma tuziş uçun allaqaçon murojaat qilişgan. Masalan, «Şombuloq sazan baliqlari» xöjaligi 17 fevralda bu borada murojaat qilgan. Biroq şu paytgaça şartnoma imzolanmay kelgan.
Endi suv xöjaligi uyuşmasining xatida keltirilayotgan vajga e'tibor bering. Nima emiş, ularning yerga bölgan qarorlari bekor bölgan, yer tuman zaxirasiga qaytarilgan emişu, tuman hokimligi bilan aniqlaştirib olinmagunga qadar yangi mavsumga suv sarfi uçun şartnoma imzolanmas ekan. Bu yerda «hokim nima desa şuni qilaman», degan sözlar yaşirin emasmi?
Boz ustiga, bu gaplar ötgan yili kuyib qolgan fermerlarning bu yilgi baliqlari ayni urçiş oyida bölgan paytda yangramoqda.
Baliqçilar qarorlari bekor bölganini suv xöjaligi bölimi xodimlaridan eşitib, xavotir bilan, şoşa-pişa suriştirişga tuşişadi.
Aniqlaşsaki, 2020 yil 14 aprel kuni prezident Şavkat Mirziyoyev raisligida qişloq xöjaligi tarmoqlarini yanada rivojlantiriş, oziq-ovqat mahsulotlari işlab çiqariş hajmini oşiriş masalalari böyiça ötkazilgan videoselektor yiğilişidan «ilhomlangan», ötgan yili baliqçilarga «yutqazgan» tuman hokimi tuni bilan yangi hiyla öylab topadi va ertasiga işga kirişadi. Hiylaga köra, baliqçilik xöjaligi yerlari tortib olinib, şoli ekiş uçun boşqalarga topşirilar ekan.
Hozir baliqçilardan biri ötgan yilgi maşmaşalardan söng 50 gektardan ortiq yerini taşlab ketgan. Şundoq yotibdi. Beringlar öşa yerni şolikorlarga. Ayni şoli ekiladigan payt yaqinlaşmoqda. Yerni tayyorlasin. Yöq! Aynan işlab turgan baliqçilardan birining 6 gektar, boşqasining 5 gektar yeri kerak göyoki şoli ekiş uçun. Boz ustiga, ötgan yili Kun.uz’ga şikoyat qilganlarga qöşilmagan öşa yerdagi baliqçi fermer xöjaligiga esa teginilmayapti.
Xullas, hokim darhol yeng şimarib, tumanda oziq-ovqat işlab çiqariş hajmini oşiriş payiga tuşgan. Endi örinli savol tuğiladi: baliq oziq-ovqat emasmi?!
Şundan söng 15 aprel kuni hokim avvalgi hokimlarning qarorlaridan ayb topib, tuman prokurori A.Valiyevga xatlar yozadi, 15 aprel kuniyoq bu ikki baliqçilik xöjaligiga ajratilgan yer maydonlari böyiça 2018 yilgi tuman hokimi qarorlarini bekor qiliş böyiça Past Darğom tuman prokurorining protestlari keltiriladi.
Aslida, protestni hokimlik bir-ikki kun örganişi kerak. Lekin bu yerda protestni hokimning özi prokuraturadan «tilanib» olmoqda-ku?! Tabiiyki, şu kuniyoq tuman hokimi Şunqor Xudoyberdiyevning ikki xöjalikka 2018 yilgi yer ajratiş töğrisidagi avvalgi hokimlarning qarorlarini bekor qilinişi töğrisidagi yangi qarorlari çiqariladi. Qoyilmisiz?!
Iş şunçalik şoşma-şoşarlik bilan amalga oşirilganki, «Şombuloq sazan baliqlari» xöjaligi va «Anhor suvi» xöjaligiga alohida-alohida çiqarilgan protest raqamlari tuman hokimi qarorida almaştirib yuborilgan (Hozir bu qarorlar qonuniy kuçga ham ega emas, çunki notöğri informatsiyaga asoslangan).
Yuqorida ta'kidlanganidek, oradan ikki kun ötib — 17 aprel kuni baliqçilarga suv iste'molçilari uyuşmasi «senlarga suv yöq» qabilida xat bilan çiqiş qiladi.
Boz ustiga, irrigatorlar hali baliqçilarning özi ham bexabar bölgan, Şunqor Xudoyberdiyevning avvalgi hokimlar qarorlarini bekor qilgani haqidagi qarori raqamlarini tilga oladi. Bu holni taşkilot rahbariga hokimlikdan töğridan töğri buyruq bölganidan özga narsa bilan tuşuntirib bölmaydi.
Ha, prokuror protest keltirgandan keyin hokim bajarişga majbur dersiz! Aslo majbur emas, birinçidan. Ikkinçidan, xuddi şu Şunqor Xudoyberdiyev ötgan yili viloyat prokuraturasining protestini bir tiyinga olmagan — bajarmagan.
Öşanda viloyat prokuraturasi fermerlardan birining yeri qonun talablari buzilgan holda noqonuniy zaxiraga olib qöyilgan, degan qarorga kelgan va tuman hokimi qarorini bekor qilişni söragan edi.
E'tibor beryapsizmi? Tuman hokimligi ziyoniga bölsa — viloyat prokuraturasining protesti ham e'tiborsiz qoldiriladi, agar hokimning foydasiga bölsa — tumandagi 2-sektori rahbariniki ham jon-jon deb soatlar içida bajariladi. Sizga savol: bu nimadan darak?
Jafokaş baliqçilar esa ötgan yilgi maşmaşalardan söng katta zarar bilan çiqişgan, ular bu yilgi daromaddan ham quruq qolişi mumkinligidan juda xavotirda.
Endi yana bir «öyin»ga e'tibor qiling, tuman hokimi tuman prokuraturasi protesti bilan 2018 yilgi qarorlarni bekor qilmoqda. «Şombuloq sazan baliqlari» 2010 yildan beri, «Anhor suvi» 2015 yildagi qarorlar bilan faoliyat körsatib kelmoqda.
2018 yildagi qarorlar bilan har ikki xöjalikka qöşimça 2,4 gektardan suğorib haydaladigan yer ajratilgan, xolos. Bu yerlarda hovuz barpo etilmagan. Baliqlarga yem bölişi uçun makkajöxori ekib qöyilgan. Tuman prokuraturasi öz protestida yerlar avval tuman hokimligi zaxiraga olinmasdan, baliqçi fermerlarga ajratib berilgan, degan vajni keltirgan. Holbuki, öşa yerlar boşqa bir fermer ixtiyorida bölgan, u 5 yilça avval vafot etgaç, ançadan beri foydalanilmasdan tuman zaxirasida bölgan.
Formal jihatdan bu holni qoğozda töğrilab qöysa, hattoki köz yumsa ham böladi. Yöq! Bu axir Past Darğom! Bu yerda işlayman degan insonga aslo kömak berilmaydi, unga muammo yaratiladi.
Undan ham dahşatlisi, 2018 yilda berilgan 2,4 gektardan jami 4,8 gektar yerda baliq uçun yemiş yetiştirilayotgan yerlarni qaytarib olişga çiqarilgan qaror bilan tuman hokimligi xöjaliklarning ayni damda hovuz örnidagi yerlarga 2010 yil va 2015 yilda çiqarilgan qarorlarni ham bekor qilişga muvaffaq böldik, deb öylaşmoqda.
Aleksandr Yakubov, «Şombuloq sazan baliqlari» fermer xöjaligi rahbari.
Yöqsa, hovuz turgan hududning qarorlari bekor bölmagan, viloyat hokimi töğri ajratilgan deya tasdiqlagan, ma'muriy sud töğri ajratilgan, deya tasdiqlagan qarorlarni «bekor bölgan», deb öylayotgan, maşmaşalar «orasida bir şamollab kelgan» suv xöjaligi bölimi boşliği Mahmud Turniyozovga böysunuvçi idora hovuzning suvini berkitib qöyarmidi?!
Bu Past Darğom tumani hokimi işlab turgan tadbirkorlarning ğildiragiga çöp suqib, işlaşga qöymayotgani haqidagi birinçi murojaat emas. Saytda bunday voqealarning köpini yoritilgan. Buning natijasida, Past Darğom tumani hokimining tadbirkorlar zarariga çiqarilgan bir neça noqonuniy qarorlari bekor qilingan.
Endi viloyatdagi, respublikadagi mutasaddilar ham öylab körişsa bölardi: Past Darğomga allaqaçon mavjud qonunçilik va huquqiy normalarni tuşunadigan, bilimliroq, prezidentning gaplari va topşiriqlarini öz manfaati yölida talqin qilmaydigan, tadbirkorlarga qayişadigan rahbar kerak, nazarimizda. Aks holda, tumandan muammolar çiqişda davom etaveradi, etaveradi… Biz ularni erinmasdan yoritaveramiz, yoritaveramiz...
P.S. Şu örinda, Past Darğom tuman prokurori A.Valiyevdan bir yil muqaddam sud haqiqiy deb topgan qarorlarni qonunga zid deb hisoblaşga va protest kiritişga sizni nima majbur qildi, deb savol qöymoqçi böldik. Lekin nima, töğriroği, kim majbur qilganini bilib turibmiz-ku?..
Şuhrat Şokirjonov, Kun.uz maxsus muxbiri.
Faxriddin Hotamov tasvirga olgan va montaj qilgan.
