Koronavirusga çalingan bemorni uyda davolaş va undan virus yuqtirib olmaslik böyiça qanday körsatmalar mavjud?
|02:59 / 13.07.202091 26511 min
Aytaylik, siz özingizda koronavirus alomatlarini sezyapsiz yoki bu böyiça aniq taşxis qöyilgaç, uyda davolanişingizga töğri kelyapti. Xöş, bunday vaziyatda özingiz va oilangiz uçun muhim bölgan qanday körsatmalarga amal qilişingiz kerak? Qanday qilib infeksiya tarqalişining oldini oliş mumkin? Mutaxassislarning bu boradagi tavsiyalari nimalardan iborat? Quyida uşbu savollar yuzasidan soha mutaxassislarining tegişli tavsiyalari beriladi.
Foto: HTHayatFoto: HTHayat
Aslida, koronavirusni uyda individual harakatlar bilan davolaş töğri emas. Sipmtomlar darajasidan qat'i nazar, test natijasi musbat bölsa, davolaniş şifoxona şaroitida, bemorlar uçun ajratilgan maxsus xizmatlarda va izolyatsiya qilingan şifokor nazorati ostida amalga oşirilişi maqsadga muvofiq.
Koronavirus taşxisi qöyilganlarning aksariyatida yengil simptomlar kuzatilişi va ular uyda davolanişlari mumkin.
Şuningdek, alomatlar bir neça kun davomida namoyon bölişi, virus bilan kasallangan odamlar taxminan bir hafta içida özlarini yaxşi his qilişlari mumkin. Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti bemorni parvariş qiluvçilarga kasallik alomatlari boşlanganidan keyin 14 kun davomida (Özbekiston sanitariya-epidemiologiya nazorati davlat inspeksiyasi tomonidan bu muddat 10 kun etib belgilangan) uning soğliği bilan boğliq özgarişlarini kuzatib borişni tavsiya qiladi.
Koronavirusdan uyda davolaniş simptomlarni yengillaştirişga qaratilgan bölib, mazkur jarayon dam oliş, suyuqlik iste'mol qiliş va şifokor tomonidan tavsiya etilgan dorilarni vaqida qabul qilişni öz içiga oladi.
Eng avvalo, bemor parvarişi uçun uyni izolyatsiya qiliş böyiça şifokorning tavsiyalariga qat'iy rioya qiliş darkor. Ayni paytda bemorni parvariş qiliş sizning soğliğingizga qanday ta'sir qilişi mumkinligini ham körib çiqişingiz lozim. Agar siz xavf guruhiga kiradigan yoşda bölsangiz yoki surunkali kasallik (masalan, yurak yoki öpka kasalligi yoki diabet)ga çalingan bölsangiz, virus yuqtirib olişingiz xavfi ança yuqori böladi. Bunday holatda siz özingizni bemordan uzoq tutişingiz, unga ğamxörlik qiliş uçun esa boşqa kişini qöyişingiz lozim böladi.
Masalan, Turkiyada ham test natijasi musbat çiqqan, ammo yuqori harorat va nafas qisişi kabi oğir alomatlar kuzatilmayotgan bemorlar uy şaroitida davolanmoqda. Çunonçi, Soğliqni saqlaş vazirligi ilmiy qömitasi a'zosi professor-doktor Alpay Azap Anadolu Agency naşriga bergan ma'lumotlarida koronavirusning yengil holatlarini uyda davolaş ilmiy jihatdan töğriligini aytdi. U koronavirus holatlarining aksariyati yengil alomatlar bilan keçayotganini ta'kidlagan.
«Ba'zi bemorlarning davolaniş jarayoni qisqa muddatli kursda yakunlanyapti. Bunday bemorlarni kasalxonaga yotqiziş ularning nuqtayi nazariga köra ham töğri emas. Biz nafaqat Covid-19’da, balki boşqa barça kasalliklarda ham bemorlarni zarur holda kasalxonada tutib turamiz yoki uyiga kuzatamiz. Uyda davolanayotgan bemorlar albatta izolyatsiya ostida bölişlari şart», dedi u.
Mavzuga oid
Doktor Alpay Azap koronavirusga çalingan bemorlarning kasalxonada davolaniş mezonlari haqida ham izoh berdi. Turkiya soğliqni saqlaş vazirligi qarorlariga köra, quyidagi guruhlarga mansub bemorlarni şifoxonada davolaş maqsadga muvofiq hisoblanadi:
Immunitet tizimi zaif bemorlar;
Oğir pnevmoniya alomati borlar;
Laboratoriya natijalari kasalligi oğir ekanini körsatgan bemorlar;
Intensiv xavf guruhiga kiritilganlar.
Favqulodda vaziyatlar
Kasallik oğirlaşişi yoki alomatlar kuçayişi jarayonini diqqat bilan kuzatib boriş kerak. Agar alomatlar yomonlaşsa yoki biror favqulodda vaziyat belgilari, şu jumladan, quyidagi hollar kuzatilsa, darhol şifokorga murojaat qiliş kerak:
nafas qisilişi;
doimiy kökrak oğriği yoki kökrakdagi bosim hissi;
lab yoki yuzning kökimtir tusga kirişi;
yuqori harorat.
Tibbiy tavsiyalar
Agar siz özingizni kasal his qilsangiz, dam olişingiz, köproq suyuqlik içişingiz va töyimli ovqat iste'mol qilişingiz kerak. Oila a'zolaringizdan alohida xonada turing va iloji bölsa, alohida hammomdan foydalaning. Tez-tez aloqa qiladigan sirtlarni tozalang va dezinfeksiya qiling.
Şifokor tomonidan tavsiya etilgan dori-darmonlarni muntazam ravişda öz vaqtida qabul qiling. Tavsiya qilinmagan boşqa dori-darmonlarni işlatmang.
Unutmang, bemor yotgan xonaga kirgan kişilar albatta niqob taqişi, xonani tark etgaç esa niqobini taşlab yuborişi kerak.
Uydagi har bir kişi soğlom turmuş tarzini olib borişi lozim. Siz ham soğlom ovqatlaniş va uyqu rejimiga rioya qiling, harakat qiling.
Psixologik tavsiyalar
Oğir damlarda, ayniqsa, bolalar kattalarning köproq mehr va e'tibor körsatişiga muhtoj böladi. Tang vaziyatlarda qayğu va stressni boşdan keçiriş tabiiy hol. Bunday paytlarda döstlaringiz va oilangiz bilan telefon yoki internet orqali muloqot qiliş foydali bölişi mumkin.
Umumiy tavsiyalar:
Tuzalguningizga qadar işxona, maktab va jamoat joylaridan uzoqroq turing;
Jamoat transportidan foydalanişdan saqlaning;
Iloji boriça oila a'zolaringiz va boşqa odamlardan uzoqroq turing (kamida 2 metr masofa);
Havo aylanişi uçun oynalarni oçing;
Uyingizdagi umumiy foydalaniş joylaridan imkon qadar kamroq foydalanişga harakat qiling;
Oşxona va boşqa umumiy foydalaniş joylarni tez-tez şamollatib turing;
Siz uçun ajratilgan alohida xonaning eşik tutqiçlarini, çiroq yoqiş tugmalarini har kun tozalang;
Idiş-tovoq, soçiq va çoyşab kabi şaxsiy uy buyumlaringizni kim bilandir birga işlatişdan saqlaning;
Boşqalarning yonida niqob taqing. Niqobingizni har kuni, iloji bölsa, har ikki soatda almaştiring;
Niqob taqmagan payt yötalganingizda yoki aksirganingizda oğzingiz va burningizni römolça yoki tirsakning içki qismi bilan yopganingizga mutlaq işonç hosil qiling. Foydalangan römolçangizni va ust kiyimlaringizni albatta yuving;
Kamida 20 soniya davomida qölingizni sovunlab yuving yoki eng kamida 60 foiz spirt tarkibli qöl sanitariya vositasidan foydalaning.
Har qanday şaroitda ham hayotingiz özingiz va yaqinlaringiz uçun nihoyatda qadrli ekanini aslo unutmang!
Koronavirus taşxisi qöyilgan bemorga qarovçi şaxs özini özi himoya qilişi uçun Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti quyidagilarni tavsiya qiladi:
1. Qöllaringizni toza va yuzingizdan uzoqroq tuting
Qölingizni, ayniqsa, yaqin aloqadan söng, şuningdek, bemorning xonasida bölganingizda sovun bilan 20 soniya davomida yuving yoki kamida 60 foizli spirt tarkibli qöl sanitariya vositasidan foydalaning. Közlaringizga, burningizga va oğzingizga tegmaslikka harakat qiling.
2. Yuz niqobi taqing
Bemor yotgan xonaga niqob taqqan holda kiring. Niqobingizning old qismiga tegmang. Kasal odamdan kamida 2 metr masofada turing. Agar niqobingiz höl yoki iflos bölsa, uni toza va quruq niqob bilan almaştiring. Işlatilgan niqoblardan qayta foydalanmang. Niqobni almaştirgandan keyin qöllaringizni yuving.
3. Uyni tez-tez tozalab turing
Har kuni stollar ustini, eşik tutqiçlarini, umuman, tez-tez teginiladigan yuzalarni tozalaşda spreylardan yoki salfetkalardan foydalaning. Bemorning izolyatsiya qilingan xonasini va hammomini tozalaşdan saqlaning. Agar tozalaş zarurati tuğilsa, şaxsiy himoya vositalaridan, masalan, niqob va qölqoplardan foydalaning va bu jarayondan söng uni töğri şaklda yeçib, alohida çiqindi qutisiga taşlang. Şundan keyin qölingizni yuvişni unutmang. Bemor foydalanadigan çoyşab va buyumlarni alohida joyda saqlang va imkon qadar kuttirmasdan tezroq yuving.
4. Kir yuvişga e'tibor bering
Bemorning kirlangan liboslarini har doim bir xil kir yuviş vositasidan foydalangan holda yuving. Yuvilgan narsalarning yaxşi quriganiga işonç hosil qiling. Bemorning kir bölgan kiyimlarini bir marta qöllaniluvçi qölqop kiygan holda oling va ularni tanangizdan uzoqda tuting. Qölqopni yeçgaç, qöllaringizni yuving. Nopok qölqoplar va niqoblarni alohida çiqindi qutisiga taşlang va uyda uni juda köp uşlab turmaslikka harakat qiling.
5. Bemorning tanasidan çiqqan suyuqliklar bilan bevosita aloqa qilişdan saqlaning
Sölak, burun suyuqligi, najas, siydik yoki boşqa tana çiqindilari bilan işlaş jarayonida bir martalik qölqopdan va yuz niqobidan foydalaning. Qölqop va niqobni yeçişdan oldin va keyin qölingizni yuving. Niqob va qölqoplaringizni qayta işlatmang.
6. Uyingizga mehmon çaqirmang
Bemor töliq tuzalmagunça va koronavirus alomatlari töliq yöqolmagunça uyingizda mehmon qabul qilmang.
Izolyatsiyani yakunlaş
Koronavirus bilan kasallangan bemorlarni uyda izolyatsiya qiliş jarayoni quyidagi hollardan söng yakunlanişi mumkin:
Isitmani tuşiradigan dori-darmonlarsiz uç kun töliq isitmasiz holda keçirilganda;
Boşqa alomatlar kuzatilmaganda;
Alomatlar paydo bölgandan keyin kamida 14 kundan söng (Özbekiston sanitariya-epidemiologiya nazorati davlat inspeksiyasi tomonidan bu muddat 10 kun etib belgilangan).
Albatta, bemor odatiy hayot tartibiga qaytgandan keyin ham umumiy standart himoya çoralarini körişda davom etişi lozim.
Stress bilan kuraşiş
Sizga bu jarayonda ruhiy dalda kerak bölişi mumkin. Telefon qönğiroği, raqamli aloqa yoki videokonferensiyalar orqali boşqalar bilan aloqada qoling. Taşvişlaringizni örtoqlaşing. Koronavirusga oid yangiliklarni köp tinglaş, öqiş va tomoşa qilişdan saqlaning. Dam oling, mutolaa, film tomoşa qiliş yoki onlayn öyin öynaş kabi qiziqarli maşğulotlarga e'tibor qarating.
Koronavirusga çalingan yaqinlaringizning parvarişi bilan şuğullanayotganingizda kuçli stressni his qilişingiz mumkin. Çunki siz bir paytning özida nafaqat öz soğliğingiz, balki bemor yaqiningizning soğliği haqida ham qayğurasiz. Bu sizning ovqatlaniş, uxlaş va konsentratsiya qiliş qobiliyatingizga, şuningdek, agar mavjud bölsa, surunkali kasallik bilan boğliq muammolaringizga ta'sir qilişi mumkin. Bundan taşqari, spirtli içimlik va tamaki kabi mahsulotlarini iste'mol qiliş bu jarayonda kuçayişi mumkin. Agar sizning ham ahvolingiz yomonlaşsa, şifokor-mutaxassisga murojaat qiling.
Özingizga ğamxörlik qiliş uçun quyidagi amallarni bajaring:
Duş qabul qiliş va kiyinişni öz içiga olgan kundalik tartibingizni saqlang;
Koronavirus yangiliklaridan, şu jumladan, ijtimoiy tarmoqlardan tanaffus oling;
Soğlom ovqatlaning va yetarli miqdorda suv iste'mol qilayotganingizga işonç hosil qiling;
Jismoniy maşqlar bajaring;
Köp uxlang;
Spirtli içimliklar iste'mol qilişdan saqlaning;
Çuqur nafas oliş maşqlarini bajaring va meditatsiya qiling;
Yoqimli işlarga e'tibor qarating;
Boşqalar bilan boğlaning va özingizni qanday his qilayotganingizni ayting.
Unutmang, özingizga ğamxörlik qilişingiz stressni yengişingizda, yaqinlaringizning tezroq soğayib ketişi va ularni qöllab-quvvatlaşda yordam beradi.
