Samarasiz profilaktika yoxud gidroksixloroxinda qanday sir bor?

Bu dori vositasi haqida söz yuritgan Koronavirusga qarşi kuraş ştabi a'zosi Anvar Alimov gidroksixloroxin mavzusi – siyosiy masala ekanligini, ştabning yana bir a'zosi Habibullo Oqilov esa Özbekiston «Plakvenil» masalasida JSST tavsiyasiga emas, öz tajribasiga asoslanayotganini ta'kidlagandi. Bu preparatning samarasizligini ta'kidlovçilar biror bemorning pulsini uşlab körmagani iddao qilingandi.

Mazkur preparat böyiça eng şov-şuvli holat Innovatsion soğliqni saqlaş milliy palatasi Tibbiy standart va protokollarni işlab çiqariş bölimi boşliği Klara Yodgorova gidroksixloroxinning samarasiz ekani haqida fikr bildirgani uçun tahdidga uçraganini ma'lum qilgani bölgandi. Uşbu mutaxassis bu preparat xarididan manfaatdorlar borligiga işora qilgandi.

Bugungi kunga kelib Özbekistonda koronavirus tarqalişi bir qadar jilovlandi, bu yönalişdagi aksariyat şifoxonalar yopildi. Ana şunday kunlarda Soğliqni saqlaş vazirligining gidroksixloroxin preparatini yana qayta xarid qilayotgani, yanada qiziqroği bu safar yetkazuvçi sifat jihatdan yetakçiligi şubha ostida bölgan hind kompaniyasi ekanligi oçiq havoda çaqmoqdek yangradi.

Soğliqni saqlaş vazirligi 27 noyabrdagi töğridan töğri davlat xaridlari doirasida «Dori-darmon» aksionerlik kompaniyasidan 15,3 mlrd sömlik dori vositalarini xarid qilgani jamoatçilikka oradan 20 kun ötib ma'lum böldi.

Bu şartnomaga köra SSV quyidagi preparatlarni xarid qilgan:

• 4,8 mlrd sömlik 100 ming quti «Azitromitsin» (bir qutisi — 48,5 ming söm);
• 3,9 mlrd sömlik Hindistonda işlab çiqarilgan «Oksivin» preparati (tarkibi uşbu maqola mavzusi bölgan gidroksixloroxin);
• 646,5 mln sömlik 500 ming quti «Paratsetamol»;
• 2,5 mlrd sömlik 166,6 ming quti askorbin kislotasi (C vitamini) (15,5 ming söm);
• 2,8 mlrd sömlik bölgan 40 ming quti «OmiZinc» (rux preparati, 71,9 ming söm) va hokazo.

Bu yerda hozirça bir savol oçiq qoladi – talabalar va öqituvçilarga OTMlarning budjetdan taşqari mablağlari hisobidan tarqatilişi rejalaştirilgan gidroksixloroxin içida öşa oldingi xarid doirasidagi plakvenil qoldiqlari ham bormi yoki töliğiça va aynan yangi rejalaştirilgan profilaktika maqsadida «Oksivin» preparati (bu ham öşa gidroksixloroxin) xarid qilinmoqdami?

Özbekiston soğliqni saqlaş vaziri Abduhakim Hojiboyev hamda oliy va örta maxsus ta'lim vaziri Inomjon Majidov tomonidan imzolangan, talabalar va OTM xodimlarini pandemiya davrida koronavirus infeksiyasidan himoyalaşga oid qöşma qarorga boş vazir Abdulla Aripov raisligida 12 noyabr kuni bölib ötgan respublika maxsus komissiyasi yiğilişidagi vazifalarni bajariş asos qilib olingan. Lekin nega aynan bu preparatga qaytilgani va uning importida hind kompaniyasi tanlangani oçiqlanmagan.

Şu örinda nima uçun «Dori-darmon» AK yagona yetkazuvçi sifatida tanlangani ham köp savollarni tuğdiradi. Albatta, bu borada huquqiy asos bor – pandemiya. Holatni çuqur örgangan Monopoliyaga qarşi kuraşiş qömitasi ham bu yerda qonunga zid holat topilmadi, deya «aravani quruq olib qoçdi». Boisi ular masalaga özining vakolati doirasidagi nuqtadan turib emas, aksinça vaziyatdan çiqişning oson yölini tanlab qöya qolişdi.

«Raqobat töğrisida»gi qonunning 12-moddasi talablari buzilganmi yoki yöqmi degan savoldan, ayni şu «tomorqa»ning egasi bölgani holda köz yumdilar.  

«Dori-darmon» AKdagi davlat uluşi 36,1 foiz ekanligi ma'lum qilingan. Kompaniyaning 2019 yil 28 iyulda tasdiqlangan ustaviga muvofiq, uning ustav fondi 86 mlrd 309 mln 600 ming sömni taşkil qiladi. U har bir nominal qiymati 4300 söm bölgan 20 mln 72 ming dona egasining nomi yozilgan oddiy hujjatsiz joylaştirilgan aksiyalardan iborat.

Yana bir qator savollar bor – bu dori vositalarining OTMlar öz mablağlari hisobidan xarid qilişlari lozim. Lekin barçaga ma'lumki, bu mablağlarning asosiy manbasi talabalar tölagan kontrakt pullaridir. Xöş, ta'limga yönaltirilişi zarur bölgan bu pullarni tasarruf etişda talabalar fikri örganilganmi? Eng qiziği, dori berilgan talaba yoki öqituvçi uni qabul qilmay şunçaki taşlab yuborişi ehtimoli katta. Şunda bu milliardlar qayerga oqib ketadi?

Yana bir gap, boş vazir örinbosari Behzod Musayev Özbekistonda koronavirus bilan kasallanganlar deyarli qolmadi, deya bayonot berdi. Şunday ekan, xususiyatiga köra faqat davolaşda qöllanadigan, koronavirusga qarşi ta'siri deyarli isbotlanmagan plakvenil uçun soliq tölovçilarning milliardlarini sarflaşga na hojat?! 

Sözimiz yakunida britaniyalik «temir xonim» Margaret Tetçerning bir gapini eslaymiz: «Davlat (yoki budjet)ning heç qanday puli yöq – barçasi soliq tölovçilarning puli».

Abror Zohidov