Auditorlik faoliyati böyiça yangi qonun qabul qilindi. Unda qanday yangiliklar közda tutilmoqda?

Auditorlik tekşiruvlari öz navbatida majburiy va taşabbus tarzidagi tekşiruvlarga ajratilgan.

Şuningdek, hujjatda auditorlik taşkilotlari tomonidan turdoş xizmatlarni körsatiş ham belgilangan. Xususan, moliyaviy hisobotlarni tuziş, buxgalteriya hisobini yuritiş, tiklaş, qayta tiklaş masalalari ham alohida belgilab ötilgan.

Auditorlarning respublika jamoat birlaşmalari

Qonunda auditorlarning respublika jamoat birlaşmalari faoliyatiga tegişli alohida normalar kiritildi. Unga köra, mazkur birlaşmalar malaka imtihonlarini ötkazişda va test savollarini işlab çiqişda iştirok etadi.

Xalqaro buxgalterlar federatsiyasining odob-ahloq standartlari böyiça kengaş tomonidan e'lon qilingan professional buxgalterlarni odob-axloq kodeksiga rioya etilişining tizimli monitoringi taşkil etilişini ta'minlaydi.

Auditorlarning respublika jamoat birlaşmalari a'zolarining reyestrlarini yuritadi va ularni öz rasmiy veb-saytlariga joylaştiradi. Auditorlarning respublika jamoat birlaşmalari nodavlat notijorat taşkilot hisoblanadi. Bu auditorlarning manfaatlarini himoya qilişga va ularning malakasini saqlab turiş hamda oşirişga qaratilgan faoliyatdir.

Auditorlik faoliyatiga oid yangi prinsiplar

Qonunda auditor xolislik bilan tekşiruv ötkazişi, u öz kasbi böyiça çuqur malakaga ega bölişi, axborotlarning maxfiyligi kabi bir qator yangi prinsiplar joriy qilinmoqda.

Bu ularning mustaqil holatda tekşiruv ötkazişlariga va xolis xulosa berişlariga, auditorlik tekşiruviga aralaşuvga çek qöyilişiga hamda auditorlar xulosalarining oçiq va şaffofligi ta'minlanişiga olib keladi.

Hujjatda auditorlar malakasini oşiriş tartiblari, malaka sertifikati, uni oliş yoki amal qiliş muddatini uzaytiriş uçun zarur bölgan hujjatlar röyxati belgilab berilgan.

Qonunning asosiy prinsiplariga muvofiq, auditorlik taşkilotlarining faoliyatiga aralaşişga va auditorlik taşkilotiga, şuningdek, uning xodimlariga qanday şaklda bölmasin ta'sir körsatişga yöl qöyilmaydi.

Asosiy qoidalarga köra, auditorlik taşkiloti öz faoliyatini amalga oşirişda mustaqildir.

Manfaatlar töqnaşuvi va kimlar auditorlik taşkiloti tuza olmasligi haqida

Qonunga binoan, vazirliklar, davlat qömitalari, idoralar hamda davlat va xöjalik boşqaruvi organlari tomonidan auditorlik taşkiloti taşkil etilişi mumkin emas.

Agarda qaysidir idora yoki davlat organi auditorlik taşkilotini tuzadigan bölsa, bu yerda manfaatlar töqnaşuvi yuzaga keladi.

Özining sohasi böyiça kamçiliklarni aniqlaşdan u manfaatdor emas. Şu nuqtai nazaridan ana şu davlat organlari va idoralar tomonidan taşkil qilinişining qat'iy ravişda çeklab, taqiqlab qöyilişi auditning xolisona, mustaqil faoliyat körsatişini ta'minlaydi.

Manfaatlar töqnaşuvining oldini oliş maqsadida qonunga davlat hokimiyati va boşqaruvi organlarining mansabdor şaxslari, şuningdek, qonuniçilikka muvofiq tadbirkorlik faoliyati bilan şuğullanişi taqiqlanadigan boşqa şaxslar auditorlik taşkilotining muassislari bölişi mumkin emas.

Qanday hollarda auditorlik tekşiruvi ötkazilişiga yöl qöyilmaydi?

Qonunda auditorlik tekşiruvini ötkazişga yöl qöyilmaydigan norma ham mavjud. Xususan, auditorlik taşkiloti suğurtalovçisi, kreditorlari  bölgan xöjalik yurituvçi sub'yektlarga nisbatan özining muassislari, iştirokçilari, aksiyadorlari bölgan xöjalik yurituvçi sub'yektlarga nisbatan, audit taşkilotlari xodimlari bilan tekşirilayotgan xöjalik yurituvçi sub'yektning rahbarlik, moliyaviy faoliyat bilan boğliq lavozimdagi şaxslar örtasida yaqin qarindoşlik aloqalari mavjud bölganida va şu kabi qator holatlarda auditorlik tekşiruvini ötkaziş taqiqlanadi.

Şuningdek, auditorlik taşkiloti ketma-ket 7 yildan köproq ayni bir xöjalik yurituvçi sub'yektning tekşiruvini ötkazişga haqli emas.

Auditorlik taşkilotlarining moliyaviy faoliyatiga aralaşişga yöl qöyilmaydi.

U taşkilotlar işi sifatini taşqi nazoratdan ötkazişda tahlikali-tahlil natijalariga asoslanadi va tahlil darajasi belgilab olinadi.

Öz navbatida qonun bilan xalqaro tajribalar hisobga olingan holda auditorlik taşkilotlarining işi sifatini belgilab beruvçi körsatkiçlar ham örnatildi.

Avvalroq, auditorlik faoliyatida qanday özgarişlar kutilayotgani, qonunning yangi tahriri senatorlar tomonidan ma'qullangani xabar qilingandi.

Ma'lumot uçun, «Auditorlik faoliyati töğrisida»gi qonun ilk bor 2000 yil 26 mayda qabul qilingan. U 9 bob, 29 moddadan iborat bölgan. Qonunning yangi tahriri esa 55 ta moddadan iborat.

2021 yil 1 yanvar holatiga köra, Özbekistonda 99ta auditorlik taşkilotlari faoliyat körsatib kelmoqda. Auditorlar soni esa 572 kişini taşkil qiladi. 19ta mahalliy auditorlik taşkilotlari yirik xalqaro tarmoq va assotsiatsiyalarning a'zolari hisoblanadi.