«Har bir xodimni qonundan bir qadam ham oğişmaydigan qilib tarbiyalamoqçimiz» – IIV akademiyasi boşliği bilan suhbat

Men 2018 yilda vazir örinbosarligiga kelgan bölsam, prezidentimiz topşiriqlariga köra vazirimiz rahbarligida butun respublika böyiça har bir hududga borib, eng çekka-çekkada faoliyat yuritayotgan içki işlar xodimlari bilan suhbatlar ötkazilgan, yiğilişlar qilingan. Bu tadbirlardan közlangan asosiy maqsad – har bir xodimga davlat rahbari tomonidan ilgari surilgan islohotlarning tub maqsad-muddaosini yetkaziş, bugungi kunda mutlaqo eskiçasiga işlab bölmasligini tuşuntirişdan iborat bölgan.

Mana şu tadbirlar doirasida hududiy içki işlar organlarining rahbarlaridan köpçiligi lavozimga noloyiq deb topilib, işdan olingan. Kadrlar böyiça «tozalaş işlari» juda keng qamrovda amalga oşirildi. Bugungi kunda kadrlar tizimidagi özgarişlar özining samarasini bera boşladi, buni sönggi beş yilda içki işlar organlari xodimlari tomonidan sodir etilayotgan salbiy xatti-harakatlar yildan yilga kamayib borayotganida ham köriş mumkin.

– Akademiya rahbarligiga tayinlangan vaqtingizda içki işlar tizimida kadrlar tayyorlaş ahvoli qay darajada edi? Siz bu lavozimga kelganingizdan keyin tizimda nimalar özgardi?

– Joriy yilning fevral oyida davlat rahbari IIV akademiyasi boşliği etib tayinlaganlarida zimmamizga aniq vazifalarni yukladi. Ulardan eng asosiysi – bugungi kunda içki işlar xodimlarini tayyorlovçi yagona oliy ta'lim muassasasi hisoblangan akademiyamiz faoliyatidagi ayrim kamçiliklarni bartaraf etiş, xususan, kursantlarimizning professional darajasi, xizmatga moslaşuvi, nazariya va amaliyotning uyğunligini ta'minlaş, kursantlarni köproq amaliyotga yönaltiriş böyiça aniq topşiriqlar berdi.

Bugungi kunda akademiyamizda ta'lim jarayoni mutlaqo yangiça şaklda, jahon standartlariga mos ravişda yölga qöyilgan bölib, bu ta'lim sifatining yaxşilanişi, yetuk va professional kadrlar tayyorlanişiga xizmat qilmoqda. Davlatimiz rahbari tomonidan berilgan topşiriqlardan kelib çiqib, IIV akademiyasida fevraldan buyon qator özgarişlar joriy etildi. Jumladan, 2021 yil 15 apreldagi «Içki işlar organlari uçun professional kadrlarni tayyorlaşning sifat jihatidan yangi tizimini joriy etiş böyiça çora-tadbirlar töğrisida»gi prezident qarorida ham birinçi navbatda kadrlarni professional darajada tayyorlaşda nazariya va amaliyot uyğunligini ta'minlaş, jahon standartlariga köra oliy ta'lim tizimini ikki bosqiçda (bakalavriat va magistratura) taşkil etiş aniq belgilab berildi.

Qisqa davr içida bir qator yangiliklarni joriy etdik. Jumladan, akademiyamizda öquv-tezkor guruhi taşkil etildi. Maxsus jihozlangan avtobusda professor-öqituvçilarimiz hamda kursantlarimizdan iborat maxsus guruh tun-u kun navbatçilikda turişadi, Toşkent şahrining qaysidir nuqtasida jinoyat sodir etilgani böyiça çaqiruv içki işlar organlari bilan bir qatorda akademiyamizga ham kelib tuşadi va maxsus guruh voqea joyiga yetib borib, tezkor xodimlar bilan birgalikda voqea joyini közdan keçirişadi, hujjatlarni qanday rasmiylaştirişni örganişadi. Şu orqali kursantlarimizda voqea iştirokçilaridan körsatmalar oliş, voqeani közdan keçiriş bayonnomalarini tuziş, şunga öxşagan köplab tergovoldi xatti-harakatlarini amalga oşiriş böyiça amaliy könikmalari şakllanib bormoqda.

Bundan taşqari, kunlik bazaviy amaliyotni yölga qöyganmiz. Akademiyamizda yettita yönalişda mutaxassislar tayyorlanadi. Bular: jinoyat-qidiruv, tergov, ekspert-kriminalistika, jazoni ijro etiş, taşkiliy ştab faoliyati, psixologlar yönalişlari böyiça öqiyotgan kursantlarning har biri kunduzgi ta'limdan söng amaliyotdagi sohaviy xizmatlarga çiqib, u yerdagi xodimlar bilan birgalikda iş örganmoqda. Mirzo Uluğbek, Yunusobod va Yaşnobod tumanlaridagi içki işlar organlari akademiyamizga biriktirilgan bölib, bu bilan kursantlarimizning öqişdan keyingi davrda amaliyot ötaşlariga şaroit yaratildi.

Kursantlar nazariy maşğulotlarda olayotgan bilimlarini amaliyotda öz közlari bilan körganlari orqali mustahkamlab borişmoqda. Bu esa ularning akademiyani bitirib qaysidir xizmatga işga borganda, amaliyotga moslaşib ketişlariga katta yordam bermoqda.

– Menimça, heç bir harbiylaştirilgan ta'lim muassasasida kursantlarga aholiga nisbatan kuç işlatişga, fuqarolarning huquqlarini poymol qilişga örgatilmaydi. Aksinça, şu xalq va yurtning, osoyiştalikning himoyaçisi ekani, egnidagi harbiy forma vakolat yoki imtiyoz emas, balki katta mas'uliyat ekani örgatilsa kerak. Jumladan, IIV akademiyasida ham. Nima deb öylaysiz, mana şunday vaziyatda tergov-suriştiruv jarayonlarida kuç işlatadigan, qilmagan işini böyniga qöyiş uçun qiynoq qöllaydigan, aholi bilan muloqotda vakolatidan çetga çiqadigan xodimlar qayerdan paydo böladi?

– IIV rahbariyati, qolaversa, barça böğindagi içki işlar organlarining rahbarlari inson qadr-qimmatini kamsituvçi xatti-harakatlarni keskin qoralaydi. Bu masala qonunlarimizda, davlatimiz rahbarining farmon va qarorlarida belgilab qöyilgan.

Çiroqçida, Andijonda kuzatilgan voqealar içki işlar tizimi rahbariyatini, butun şaxsiy tarkibni taşvişga soldi. Çunki xodimlarimizning aksariyati vatani, xalqi uçun jonini berişga tayyor, kasbiga sodiq insonlardir. Lekin içimizda salbiy tavsiflanuvçi xodimlar yöq deb hozirça aytib bölmaydi. Mana şu voqealar ham içki işlar organlaridagi kadrlar tayyorlaş tizimida ma'lum bir kamçiliklar borligini körsatdi. Ayni paytda uşbu muammolarning yeçimi böyiça juda katta işlar qilyapmiz.

– Bunday salbiy holatlarning oldini oliş böyiça öquv dasturlariga qandaydir özgartirişlar kiritilyaptimi? Xodimlarning psixologik tayyorgarligi böyiça ham maşğulotlar ötkazilişi rejalaştirilganmi?

– Röy bergan voqealardan söng qonun hujjatlariga bir qator özgartirişlar kiritildi, yangi qarorlar qabul qilindi. Xususan, içki işlar organiga olib kelingan har bir fuqaro videokuzatuv örnatilgan xonalardagina söroq qilinişi belgilandi. Qonunçilikka kiritilgan özgartirişga muvofiq, sudga taqdim etilgan materiallarda ayrim protsessual harakatlar videotasvirga olinmagan bölsa, daliliy aşyo sifatida qabul qilinmaydi, «delo» suddan qaytadi.

Içki işlar organlarining har bir idorasida – vazirlikdan tortib eng quyi böğingaça kameralaştirilgan xonalar mavjud. Agar xodimlarimizdan kimda kim videokuzatuv örnatilmagan xonada fuqaroni tergov yoki söroq qilsa, ularga nisbatan keskin çoralar, içki işlar organlari tizimidan çetlatişgaça bölgan çoralar körilişi belgilangan.

Bu kabi salbiy holatlarning oldini oliş böyiça akademiyamizda ham katta dasturlar işlab çiqildi. Xususan, içki işlar organlari xodimlari faoliyatida inson huquqlarini ta'minlaş böyiça fanlar öqitilmoqda va bu fanlarda asosiy e'tibor amaliyotga yönaltirilgan. Ma'lumki, 1984 yilda BMT tomonidan qabul qilingan Qiynoqlarga hamda muomala va jazolaşning boşqa şafqatsiz, ğayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsitadigan turlariga qarşi konvensiyani 1995 yilda Özbekiston ratifikatsiya qilgan. Mana şunga köra kursantlarimizga umuminsoniy qadriyatlarni hurmat qiliş singdirib borilmoqda, BMT tomonidan qabul qilingan inson huquqlari himoyasiga doir xalqaro hujjatlar, Özbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan normalar yetkazib berilmoqda.

Bu orqali har bir kursantning ongiga, qalbiga inson qadr-qimmati va huquqlariga qarşi harakatlarni sodir etiş qanday oqibatlarga olib kelişi yetkazib borilmoqda. Yuqorida aytib ötilgan Çiroqçi va Andijonda sodir bölgan voqealar böyiça har bir kursantga uşbu voqealarning iştirokçilari uzoq yillarga ozodlikdan mahrum etilgani, inson huquqlarini ta'minlaşdan bir qadam oğişadigan bölişsa, ularni nima kutayotganini anglatib bormoqdamiz.

– Ya'ni jinoyatni foş etiş muhim, lekin inson huquqlariga amal qiliş bundan ham muhimligi singdirilyapti, töğrimi?

– Şunday. Röy bergan voqealardan söng akademiyada bu kabi holatlarning oldini olişga qaratilgan işlar kuçaytirildi. Har bir xodimni qonundan bir qadam ham oğişmaydigan qilib tarbiyalamoqçimiz.

– Sohada köp yillik tajribaga ega mutaxassislardan birisiz. Sözlaringizdan ayon bölyaptiki, IIV kadrlar tayyorlaş tizimida islohotlar izçil ketmoqda. Kursant, xodimlar qança öqitilmasin, unga qaçon yaxşi böl deb aytilmasin, baribir uning qonun bilan belgilangan vakolatlari doirasidan çetga çiqişi inson omiliga borib taqaladi. Şu jihatdan olib qaraganda aholi bilan bevosita işlaydigan xodimlarning barçasini bodi-kameralar ta'minlaş kerakdir. Masalan, yaqinda Rossiyadagi tergov hibsxonalari va qamoqxonalarda qiynoq qöllangani aks etgan, internetda tarqalgan videolar ham aynan bodi-kameralar tomonidan yozib olingan. Bizda ham bu tartib joriy etilsa, xodimlar ham özlarini tiyib yurgan bölarmidi? Yoki buni ortiqça xarajat deb hisoblaysizmi?

– Gap xarajatda emas. Içki işlar organlarida xalq bilan bevosita işlaydigan sohaviy tuzilmalar bor. Juda töğri taklifni aytdingiz, lekin bu masalaning ayrim jihatlariga töxtalib ötişim kerak. Masalan, tezkor xizmatlarimiz bor, tergov xizmatlarimiz bor. Ular kundalik faoliyatida davlat sirlariga, tezkor xizmat sirlariga amal qilişlari lozim.

Bunday xodimlarimiz turli manbalar bilan, turli şaxslar bilan işlaydi, ularni töğridan töğri oşkor qiliş maxfiylik tartibotiga zid. Buning uçun kerak bölsa jinoiy javobgarlikka ham tortilişlari mumkin. Şuning uçun ularning xizmat faoliyatini töliq körsatadigan bölsak, xizmat sirlarini oşkor qilib qöyamiz va bu ham jinoiy javobgarlikka tortişgaça bölgan jazoga olib kelişi mumkin.

Lekin şu bilan birga bizda taşqi xizmatlar bor, masalan, yöl harakati xavfsizligi xizmati, post-patrul xizmati. Uşbu xizmatlarda faoliyat yuritayotgan xodimlarning hammasi bodi-kameralar bilan ta'minlangan.

Undan taşqari, migratsiya xizmatlarimiz bor. Sönggi beş yildagi özgarişlardan yana biri joylardagi migratsiya va fuqarolikni rasmiylaştiriş bölimlarida xonalar xodim va fuqaro örtasidagi muloqot şaffofligini ta'minlaydigan qilib jihozlanmoqda. Ilgaridagidek fuqarolar xodimlar tomonidan alohida-alohida xonalarda qabul qilinmayapti. Bu orqali yuzaga kelişi ehtimoli bölgan korrupsion harakatlarning oldi olinmoqda.

Intervyuni töliq holda yuqoridagi video orqali tomoşa qiliş mumkin.

Jamşid Niyozov suhbatlaşdi.
Tasvirçi va montaj ustasi – Abdusalim Abduvohidov.