“Gap serverlarda emas, platformalar davlat organlarimiz bilan hamkorlik qilsin” - Şermatov
|00:34 / 10.02.202213 2358 min
Özbekiston rasmiylarining ijtimoiy tarmoqlarga nisbatan asosiy talabi serverlarini olib keliş emasligi ma’lum böldi (vaholanki, qonunda şunday yozilgan).
Özbekistonda 2021 yil 16 apreldan «Şaxsga doir ma’lumotlar töğrisida»gi qonunning 27-1 moddasi talabi bilan xorijiy internet platformalariga özbekistonliklarning şaxsiy ma’lumotlari saqlanadigan serverlarini olib keliş talabi qöyilgan edi. Hozirça birorta platforma bu talabni bajarmadi, buning ortidan Özbekistonda bir qança ijtimoiy tarmoqlarga kiriş çeklab qöyildi.
Yaqinda Kun.uz bilan suhbatlaşgan AKT vaziri Şerzod Şermatov bu yerda asosiy masala serverlarni olib kelişda emasligini bildirdi. Şermatovga köra, xorijiy ijtimoiy tarmoqlarda sodir etilgan huquqbuzarlikni vaqtida aniqlaş uçun uşbu platformalar Özbekistondagi huquqni muhofaza qiluvçi organlar bilan hamkorlikni yölga qöyişi kerak.
«Biz qaysi davlat modelida ketamiz deganda, umumiy strategiyani kelişib olişimiz kerak. Şimoliy Koreyami yoki boşqami…
Bu savol oğir savol, menga qolsa BAAning yöli yoqadi. Çunki internet va boşqa hamma şaroitlari biznes uçun yaratilgan. Lekin Facebook'da yoki boşqa tarmoqda kimdir noqonuniy iş qilsa, politsiya darrov uni topadi hamda unga çora köradi yoki Dubaydan çiqarib yuboradi. U yer parlamentar, demokratik davlat emas, monarxiya. Şundoq bölsa ham heç kim monarxiya ekan, demokratiya yöq ekan deb, töpolon qilib çiqmayapti. Lekin biznes va odam uçun hamma şaroitlar bor. Bizning qança tadbirkorlar ham u yoqqa borib yaşayotganini körgansiz.
Aytmoqçi bölganim, biznes uçun va odamlar yaşaşi uçun hamma şaroitni qilib berişimiz kerak, bu aniq narsa. Lekin, kimda-kim noqonuniy harakat qiladigan bölsa yoki konstitutsion tuzumga qarşi harakat qiladigan bölsa, uni topiş va jazolaş imkoniyati bölişi kerak. Tuşunyapsizmi? Nimaga ularda (BAA hukumatida) [bunaqa imkoniyat] bor, bizda yöq?
Xuddi şuni örganib, sekin-sekin katta ijtimoiy tarmoqlar bilan muloqot olib borib, şunga kelişişimiz kerak. Çunki, hozirda qöşnilarimizda bölayotgan voqealarni özi bunga yanada e’tibor qaratadi… Masalan, terroristik guruhlarni özaro koordinatsiya qiliş faoliyati bölsayu, huquqni muhofaza qiluvçi organ uni topolmasa. Bu nima degan gap? [Topolmasligining] sababi öşa kripto qilingan ijtimoiy tarmoqda bunga imkoniyat bölmasa. Yoki Özbekiston juda köp millat va din vakillari yaşaydigan davlat. Bu yerda millatlararo nizo qözğatiş juda oson. Mana Qirğizistondagi voqealar misol.
Mavzuga oid
Ertaga xuddi şunga öxşagan töpolon yoki boşqa narsa qilişi mumkin. Bizni huquqni muhofaza qiladigan organlarimiz uni egasini topib çora köradigan darajada bölişi kerak. Mana şuning uçun ham tegişli qonun normalar, hammasi işlab çiqarilişi kerak. Uni hammasi kerakmas, bizda hammasi özboşimçalik bilan ketişi kerak, deydigan odam xato qilgan böladi. oxirgi bölayotgan özgarişlarni özida ham.
Undan taşqari, yana bitta katta yomon narsa bor – özi umuman biz şaxsiy ma’lumot degan narsani qadrini pasaytirib qöydik. Istalgan joyda sizni hamma pasport ma’lumotlaringiz yotibdi. Istalgan joyda sizni nomingizdan kreditlar olib yotganlar bor, boşqalar bor. Ya’ni, şaxsiy ma’lumotni himoyasi töğrisidagi qonun özi kerak, u himoya qilinişi şart. Çunki, firibgarlar tomonidan borgan sari sizning şaxsingizdan foydalanib, xizmatdan foydalaniş holatlari köpayib ketmoqda.
Şunday firibgarlardan kimdir zararlansa, u huquqni muhofaza qiluvçi organga murojaat qiladi. Firibgarni qayerdan topişadi, u platformalar bilan kontakt yöq. Nima qiliş kerak? Jabrlanuvçilar köpayib ketyapti, ular böyiça nima çora köriş kerak? Şuning uçun ham u qonun kerakmas, degan fikrdan men yiroqman.
Kerak bölsa [qonun talabini] modernizatsiya qiliş kerakdir, lekin öşa platformalar ham bizning huquqni muhofaza qiluvçi organlarimiz bilan hamkorlikni yölga qöyişi kerak. Ular ham buni tuşunadi. Çunki nimaga Dubayda bunaqa hamkorlik bor-ku, bizda yöq?
Bu narsa butun dunyoda bölayotgan muammolar. Şuning uçun mana DXX tomonidan işlab çiqilgan «Kiberxavfsizlik töğrisida»gi qonun ham… Bu narsalar baribir kerak.
Mana hozir OLX'da savdo platformasida ham kuniga neçtalab şunaqa firibgarliklar köpaygan. Jabrlanganlar norozi bölib, organlarga aytyapti, pulimni yeçib olganlarni topib ber, deyapti. Bular çora körişi kerakmi yoki yöqmi?» – deydi vazir.
Şermatov Kun.uzmuxbirining gigant IT-kompaniyalar öz serverlarini baribir Özbekistonga olib kelmaydi degan fikriga quyidagiça munosabat bildirdi.
«Server nuqtayi nazaridan ham emas, endi serverini olib kelgan ham. Masalan, YouTube va Facebook kompaniyalarini bizda CDNi bor. Server kerak bölsa, olib keladi ham.Bu yerda asosiy masala server ham emas, asosiy masala ertaga hamma taşkilotlar bir-biri bilan… kerak bölganda qonuniy çora körişga imkoniyati bölişi kerak.
CDN olib keliş, aslida ularga foyda ham. Masalan, telefoningizda YouTube'ni körsangiz tez oçadi. Çunki, Özbekistonda uni CDNi turibdi, u bölişidan oldin u sekin oçilardi. Xuddi şu videolarni bizda CDNi yöq boşqa platformalarda körsangiz «zagruzka»si sekin böladi. baribir, «kesh» qiladigan (vaqtinçalik ma’lumotlarni saqlaydigan) serverlar qöyilgan. Operatorlar bu narsani qöyişga harakat qiladi.
Aytmoqçi bölganim, texnik imkoniyat yöq deyiş oson narsa. Men ertaga u serverini olib kelsin, ham demayman. Lekin, kerak böladigan bölsa öşa kesh serverlar bizda bor. Gap u yerda serverda ham emas, gap haligi aytgan masala: Sizning huquqingizni kimdir buzdimi, siz huquqni muhofaza qiluvçi organga murojaat qilganda ular öşa firibgarni topişi kerak, lekin hozir topolmayapti.
Topiş uçun ular bilan [xorijiy ijtimoiy tarmoqlar] özaro munosabat yölga qöyilişi kerak. Buning uçun u tomondan ham gaplaşilişi kerak. Hozir, masala şu «gaplaşiş» va bir fikrga keliş haqida ketyapti.
Har xil messenjer va kompaniyalar bor. Mana boşida Facebook va Google'dan ham bizga soliqlar bölarkan, degan şov-şuvlar bölgandi. Hozir şu kompaniyalarning özi ixtiyoriy ravişda röyxatdan ötib, QQS tölayapti. Ya’ni ular bilan sekin-sekin gaplaşilsa, qolgan narsalariga ham kelişiladi. Bizning maqsadimiz, hozir hayotda xavfsiz yaşayotganingiz kabi internetdagi hayotimiz ham şunday bölişi kerak», – dedi AKT vaziri Şerzod Şermatov.
Eslatib ötamiz, 2021 yil 16 apreldan kuçga kirgan “Şaxsga doir ma’lumotlar töğrisida”gi qonunning 27-1 moddasi talabi asosida «Özkomnazorat» öşa yili 2 iyuldan boşlab TikTok, Twitter, Skype, WeChat va Vkontakte tarmoqlariga çeklov qöygandi.
Çeklovga mazkur tarmoqlar Özbekiston fuqarolarining şaxsiga oid ma’lumotlarni Özbekiston hududida joylaşgan serverlarda saqlamayotgani sabab bölmoqda.
Şuningdek, 2021 yil 3 noyabr kuni yuqoridagi vaj bilan Telegram, Facebook, Instagram, YouTube va Odnoklassniki tarmoqlari ham bloklandi va bu jamiyatda keskin rezonans uyğotdi. Şu kunning özida bu harakat prezident bilan kelişilmagan holda, Vazirlar Mahkamasi topşiriği asosida qilingani aytildi va tarmoqlarga ulaniş tiklanib, qator mas’ullar işdan olindi.
Köplab mutaxassislar va IT tadbirkorlar Özbekiston hukumatining bu talabi uzoqni öylamasdan, internet texnologiyalarini tuşunmaydigan odamlar tomonidan işlab çiqilganini, bu IT kelajagiga bolta uruşini aytib kelayotganiga qaramay, hukumat muammoga köz yumib kelmoqda. Bundan taşqari, hozirga qadar qonun talabini birorta xorijiy internet platformasi bajargani haqida ma’lumot berilmagan.
