Sentyabr oyida Xarkivda muvaffaqiyatli qarşi hujum amalga oşirilgaç, Ukraina armiyasi Rossiya çegarasiga yaqinlaşdi. Şundan beri Rossiyaning Ukrainaga çegaradoş Belgorod oblasti deyarli har kuni öqqa tutilmoqda. Ukraina bosqini boşlanganidan keyingi 8 oy içida belgorodliklar harbiy amaliyotlar sadosiga örganib qolgan, çegaraga yaqin qişloqlar esa bir neça bor evakuatsiya qilingan. Ammo hozir ba’zilar bunga doş bermasdan Rossiya içkarisiga köçib ketişga urinmoqda.
(Maqoladagi barça qahramonlarning ismi ularning iltimosiga köra özgartirildi).
22 oktyabr, şanba kuni Şebekino şaharçasida yaşovçi 35 yoşli Alina Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirişi boşlanganidan beri birinçi marta Favqulodda vaziyatlar vazirligidan SMS-xabar oldi: «Diqqat! Şebekino öqqa tutilmoqda. Zarur narsalaringizni olib, yertölaga (boşpanaga) tuşing. Köçaga çiqmang!»
Ilgari FVV bunday xabarlarni yubormas edi.
«Hukumatimizning qölidan keladigani şu. Bu yerda bomba boşpanalari bor yoki yöqligini bilmaymiz, heç kim tuşuntirmaydi. Şunçaki yertölaga tuşiş söralyapti. Kimda yertöla bölsa, yaşirinadi. Lekin odamlar faqat şanba kunidan (22 oktyabr) yaşirina boşladilar. Bundan oldin heç qanday sabab yöq edi. Rostini aytsam, biz öşa kuni heç qayerga yaşirinmadik. Har doimgidek bölsa kerak deb öyladik. Könikib qolganmiz», deb şikoyat qiladi Alina.
«Ertalabdan keçgaça gumburlaş ovozlari»
Şebekino – Belgorod oblastidagi çegaraga yaqin kiçik şaharça. Sönggi 10 yil içida uning aholisi doimiy ravişda qisqarib bordi va 2021 yilda 40 ming kişidan kamaydi. Bu yil odamlar uruş tufayli Şebekinoni tark eta boşladi – şaharçadan Ukraina çegarasigaça beş kilometrdan sal köproq masofa. Bu yerda harbiy harakatlar ovozlari aniq eşitilib turadi. Sönggi paytlarda esa şaharça muntazam ravişda öqqa tutilmoqda.
Mahalliy rasmiylar öqqa tutişlarda Ukraina armiyasini ayblamoqda. Ukraina hukumati öz qurolli kuçlari Rossiya hududini öqqa tutayotganini tan olmaydi va buni rossiyalik harbiylarning xatolari yoki Rossiya havo mudofaa tizimi Rossiya raketalarini urib tuşirayotgani bilan izohlaydi.
Şebekino aholisi havo hujumidan mudofaa texnikasi, harbiy vertolyotlar, minomyotlar va artilleriya şovqinini eşitişadi, agar öqqa tutiş oqibatida yonğin çiqsa, pağa-pağa tutunni körişadi.
Avgust oyida Belgorod gubernatori Vyaçeslav Gladkov Şebekino va boşqa çegara hududlari aholisini öqqa tutişlarning yana bir oqibati haqida ogohlantirdi. U portlamay qolgan öq-dorilardan ehtiyot bölişni, ularga tegmaslikni söradi: «Bizda katta fojia yuz berdi, bolakay patronlardan birini bölaklamoqçi böldi va panjasidan ayrildi».
Mavzuga oid
Şuningdek, Gladkov Şebekino hududida köplab minalar topilganini aytdi (piyodalarga qarşi «Lepestok» minalari, qölda emas, masofadan turib örnatiladi). Şebekino şahrida yaşovçi şaxs uşbu minalardan birini bosib olgan va tovonidan ayrilgan. Şu tufayli Gladkov aholiga örmonga bormaslikni maslahat berdi.
Uruş Şebekino şahriga Putin tomonidan e’lon qilingan «maxsus operatsiya» boşlanişidan oldin kelgandi. 21 fevral kuni, Ukrainaga bosqindan uç kun oldin, ijtimoiy tarmoqlarda Z belgisi tuşirilgan rus harbiy texnikalari Şebekinodan ötayotgani haqida xabarlar paydo böldi. Alinaning aytişiça, fevralgaça heç qaçon yöllarda tanklarni körmagan.
«Tanklar, samolyotlar, zirhli transportyorlar – bularning barçasini ikki-uç kun davomida Şebekino hududida kördim. Tobora qörqinçli bölyapti. Bundan ham yomon voqea yuz bermasidan oldin mamlakat içkarisiga köçib ötiş variantlarini jiddiy körib çiqmoqdamiz», – 20 fevral kuni ijtimoiy tarmoqda şunday anonim post paydo bölgandi.
Alinaning sözlariga köra, «köp odamlar şaharni tark etgan», uning tanişlari orasida beşta oila Belgorod oblastidan köçib ketgan. Uning özi va oilasi hamon Şebekinoda – boradigan joyi va uy ijaraga oliş uçun mablaği yöqligini aytadi. Alina eri va tört farzandi bilan şaxsiy uyda yaşaydi – kenja qizi tört yoşda, kattasi 13 yoşda. Eri quruvçi bölib işlaydi, özi esa bolalari bilan uyda ötiradi.
Ba’zan Şebekino öqqa tutilişi oqibatida elektr energiyasi ta’minoti uzilib qoladi, şaharning ayrim qismlari suvdan mahrum böladi. Bir marta «svet» bir-ikki soatga, boşqa safar olti soatga öçdi, deydi Alina. Agar elektr energiyasi yöqolib qolsa, isitiş tizimi ham işlamaydi – uy çidab bölmas darajada sovib ketadi. Şunda Alinaning eri oilasini onasining uyiga olib boradi, uning kvartirasi uzluksiz isitiladi.
Öquvçilar hozir ta’tilda. Undan oldin otişma tufayli ular uç hafta davomida masofadan turib öqişgan. Kiçik qizi deyarli bir oydan beri boğçaga bormayapti. 26 sentabrdan boşlab, Şebekinodagi barça maktablar masofaviy ta’limga ötkazildi, boğçalarda faqat navbatçi guruhlar qoldirildi.
Alinaning bolalari otişma va uruşning boşqa tovuşlariga deyarli e’tibor bermaydi, «allaqaçon bunga könikib qolişgan». Faqat 22 oktyabr kuni «biroz qörqinçli böldi». Şu kuni şahar minomyotlardan kuçli öqqa tutildi. Zarba uning markaziga berildi – bir neça dökon, bozor va «Galereya» savdo markazi zarar kördi. Zarba oqibatida bozor, savdo markazi va bir qança dökonlarda yonğin boşlandi, «Galereya» binosi butunlay yonib ketdi.
Şebekinodagi «Galereya» savdo markazidagi yonğin oqibatlari, 22 oktyabr
Otişma paytida ikki kişi, jumladan, 14 yoşli bola halok böldi, yana 12 kişi yaralandi, ulardan beş nafari şifoxonaga yotqizildi, tört nafarining ahvoli oğir. Zarbalardan keyin Alinaning uyida suv öçdi, boşqa hududlarda esa elektr uzilib qolgan.
Alinaning özi ham öq ovozlariga könikib ketgan: «Biz odatdagidek yaşaymiz, uydan çiqamiz. Ertalabdan keçgaça gumburlaş ovozini eşitamiz. Har kuni bir xil holat». Uruşning birinçi oylarida ham şaharda uruş ovozi eşitilib turardi, ammo hozirgidan tinçroq edi, deydi u.
Uruşning birinçi kuni, 24 fevralda «juda qattiq gumburladi, juda qörqib ketdik», deb eslaydi Alina. Sönggi oylarda u tovuşlarni farqlaşni örganib oldi: «Havo hujumidan mudofaa tizimi işlayotganini, qiruvçi samolyotlar va harbiy vertolyotlar ovozini, minomyotlar tovuşini ajrata olaman. Qişda va bahorda bu tovuşlardan unçalik qörqmaganmiz. Faqat havo hujumidan mudofaa tizimi juda qörqinçli. Uning şovqinidan devorlar qimirlab ketadi, zaryadkalar rozetkalardan tuşib qoladi. Ba’zan kuni böyi tinç böladi, ba’zan qatorasiga 6 marta işlaydi. Raketalar biz tomonga uçib kelayotganida, mudofaa tizimi ularni urib tuşiradi».
«Endi bu qanday bölişini tuşungandirsiz»
27 yoşli Andrey şu yilning avgust oyida Şebekinodan Moskvaga jönab ketdi – u uzoq vaqtdan beri poytaxtga köçib ötişni orzu qilgan. Andrey Moskva maktablaridan birida ingliz tili öqituvçisi bölib işga joylaşdi. Ammo uning onasi Şebekinoda 87 yoşli buvisi va 92 yoşli bobosi bilan qoldi. «Onam va men boşidanoq Rossiya agressiyasiga qarşi edik, buvim yangiliklarni unçalik öqimaydi va körmaydi, bobom esa TV orqali yangiliklarni köradi», dedi u.
Bobosi sodir bölayotgan voqealarni TV tarğiboti köp oylardan beri takrorlab kelayotgan sözlar bilan tuşuntiradi: «U zarbalarni Ukrainada faşistik hukumat borligi, ularga amerikaliklar yordam berayotgani bilan izohlaydi. Agar «maxsus operatsiya» bölmaganida ular baribir otişardi, deb hisoblaydi».
«Ukraina Xarkiv viloyatini va Şebekinoga yaqin joylaşgan Volçansk şahrini ozod qilganidan söng, qişloqlar tez-tez öqqa tutila boşladi. Sönggi bir hafta içida vaziyat ayniqsa keskinlaşdi. Onam bu kunlarda juda xavotirga tuşib qoldi. 22 oktyabr kuni bozor öqqa tutilgaç, «ular ikki soatdan beri tinmay otişyapti, endi tamom, köçib ketiş vaqti keldi», deb yozdi», deydi Andrey.
Şebekino öqqa tutilişi oqibatlari
Uning sözlariga köra, buvisi ketişga darhol rozi böldi. Keksaligi tufayli uning eşitiş qobiliyati yomonlaşgan, şuning uçun portlaş tovuşlarini eşitmaydi. Lekin ötgan şanba kuni u yonğinning ulkan qora tutunini körib, juda qörqib ketdi. «Bobomga tafsilotlarni oşkor qilmadik va ta’tilga ketayotganimizni aytdik. Yaxşiyamki, u tezda rozi böldi», deydi Andrey.
Şanba kuni keçqurun Andrey Moskvadan yölga çiqib, 23 oktyabr kuni erta tongda Belgorodga yetib keldi. Şebekinoga boradigan avtobuslar hali yölga çiqmagandi. Şu sababli taksiga buyurtma berişga majbur böldi. Oldiniga taksi haydovçilaridan tört nafari Şebekinoga borişni istamadi va faqat beşinçi haydovçi rozi böldi.
«Taksi haydovçilari uzoqdan yölovçisiz qaytib kelmaslik uçun Belgoroddan taşqariga borişni xohlamagan yoki bu öqqa tutişlar bilan boğliq bölişi mumkin», deydi Andrey. Çunki haydovçi undan uyiga yetib boriş uçun şahar markazini çetlab ötadigan yölni söragan. Avvalroq, u Şebekino öqqa tutilişidan bir soat oldin şahar markazidan ötgan ekan.
Yakşanba kuni Andrey taxminan bir yarim soat davomida öqqa tutiş ovozlarini eşitdi, lekin Şebekino öz hayoti bilan yaşayotgan şahardek taassurot qoldirdi, «Göyo bir kun oldingi yonğin yagona baxtsiz hodisa bölgandek edi. Hamma köçada yurmoqda, harakatlanmoqda».
«Ammo yölovçilar, qöşnilar qörqib qolişgan. Endi nima bölişini, nimani kutiş kerakligini heç kim bilmaydi. «Ukraina şaharlariga bomba taşlanganida hamma xursand bölgan edi. Endi buni qanday bölişini özlari ham yaxşi tuşunib olişdi», dedi ulardan biri».
Duşanba kuni Andrey onasi, bobosi va buvisini Şebekinodan Moskvaga olib ketdi.
«Stariy Oskol şahriga köçib ötiş»
Şebekino şahrida yaşovçi Larisa ham 22 oktyabr kungi öqqa tutişlardan keyin çidab turolmadi va bolalari bilan Belgoroddan 153 km şimoli-şarqda joylaşgan Stariy Oskol şahriga jönab ketdi.
Larisa uy topiş uçun bir oy oldin harakatni boşlagan. «Kvartira haqida köp qönğiroq qildik, mehmonlarni qabul qilmayapmiz degan javoblarni oldik. Narxlar qimmat, 15 ming rubl edi. Keyinçalik bunday narxlar qolmadi. Kamida 25-30 ming, plyus 50 foizi rieltorga. Oxiri 24 mingga topdik. Kvartira rasvo, şu sababli ham narx nisbatan arzon».
Uy-joyni ijaraga oliş yoki qarindoşlarinikiga boriş imkoniyati bölmaganlar uçun Stariy Oskolda vaqtinçalik yaşaş joylari taşkil etilgan. Belgorod oblastida bunday punktlar fevral oyida, Ukrainadan kelgan qoçqinlar uçun oçilgan edi. Hozirda ularga rossiyaliklar – çegaradoş hududlar aholisi ham joylaştirilmoqda.
24 fevraldan beri Belgorod oblastining beşta şaharçasidan 3487 kişi evakuatsiya qilindi, ulardan 1147 nafari vaqtinçalik yaşaş joylariga joylaştirildi. Qolgan 2340 nafari esa qarindoşlarinikiga köçib ötgan, ijaraga uy olgan yoki ijtimoiy taşkilotlar binosida istiqomat qiladi.
Belgorod oblastida odamlar mart oyi oxiridan evakuatsiya qilina boşladi. Birinçi navbatda çegaraga yaqin qişloqlar aholisi köçirildi. 13 sentabr kuni Belgorod gubernatori Vyaçeslav Gladkov «Qolgan odamlarni ham köçib ketiş zarurligiga işontirişga urinyapmiz. Bu harakatlarni töxtatmaymiz», degan edi.
Gladkov «VKontakte» ijtimoiy tarmoği orqali muntazam ravişda aholi bilan jonli muloqot qiladi. Oktyabr oyidagi efirlardan birida undan Şebekino aholisi ham evakuatsiya qilinadimi deb söraldi. «Bunday reja yöq, odamlar faqat «xavfli» joylardan evakuatsiya qilinadi», dedi u.
Şebekinolik ayol Stariy Oskoldagi vaqtinça yaşaş joyida
Ammo 23 oktyabr kuni, Şebekino kuçli öqqa tutilganidan bir kun ötgaç, gubernator aholi Stariy Oskolga evakuatsiya qilingani va u yerda dam oliş bazalaridan birining hududiga joylaştirilganini e’lon qildi. «Yaşaş uçun xavfli bölib qolgan hududlarda uyma-uy kirib, odamlarga tuşuntirdik. Rozi bölganlarni vaqtinçalik köçirdik».
24 oktyabr kuni Stariy Oskol mahalliy telekanali Şebekinodan köçirib keltirilgan aholi haqida lavha namoyiş etdi. Ma’lum qilinişiça, hozirda şahar 2 ming odamga joy ajratişga tayyor. Jurnalistlar vaqtinçalik yaşaş joyiga borişdi va 155 odam joylaştirilganiga guvoh bölişdi.
U yerda Şebekinodan kelgan ayol bilan suhbat qilişdi. «Biz işda edik, Şebekinoning öqqa tutilganini eşitdik, bozorimiz öqqa tutilibdi, dedi u. - Keçqurun uyga kelganimizda, biz yaşayotgan hudud ham öqqa tutildi, bu juda qörqinçli edi. Şu zahoti narsalarimizni yiğiştirib, yölga çiqdik».
«Moskva oblastida kim meni işga oladi?»
Şebekinoning nisbatan xavfsiz hududlarida yaşovçi, lekin baribir şaharni tark etmoqçi bölganlarga mahalliy hokimiyat tomonidan Stariy Oskolda vaqtinçalik yaşaş joylari taklif etilmoqda. 22 oktyabr kuni keçqurun Alinaga şunday imkoniyat taklif qilingan: «Biz rahbarimizdan [Şebekino şahar okrugi ma’muriyati rahbari Vladimir Jdanovdan] söradik, u Stariy Oskolga boriş va vaqtinçalik yaşaş imkoniyati borligini aytdi».
Ammo u Stariy Oskolga borişni istamaydi – u yerda bolalari bilan heç qanday şaroit bölmagan «çodir»ga joylaştirilişiga işonadi.
Stariy Oskolga köçirilgan şebekinoliklar oldiga 23 oktyabr kuni gubernator taşrif buyurdi
Foto: T.ME/VVGLADKOV
Gubernator Gladkov vaqtinçalik yaşaş joyi fotosuratlarini e’lon qildi, undagi şaroitlarni qulay deb ataş qiyin. Suratlarda kiçkina xonalarda törtta ikki qavatli karavot örnatilganini köriş mumkin.
21 oktyabr kuni Moskva oblasti Belgorod oblastidan 500 nafar odamni qabul qilişga va ularni sanatoriylardan biriga joylaştirişga tayyorligi ma’lum böldi. Ular uçun oziq-ovqat va turar joy bepul bölişi aytildi. «Atigi 500 ta joy bor ekan, çegaraga yaqinroq qişloqlardan evakuatsiya qilinganlar boraqolsin. Ularning yaşaş joyi yöq», deydi Alina.
Çegaraga yaqin qişloqlarda, rasmiylarning tarğibotiga qaramay, uyini tark etişni istamaydigan odamlar ham bor. 32 yoşli Anton «Vodokanal»da avariya-ta’mirlaş brigadasida işlaydi va ba’zan çegaraga yaqin qişloqlarga – Murom (çegaradan 1 km uzoqlikda), Krasnoye (çegaradan 1,5 km) va boşqalariga borib turadi. «U yerda odamlar yaşayapti, ularga suv kerak», deb tuşuntiradi u.
Hozir Anton bir haftadan beri Şebekinoda işlayapti. «Men ekskavatorda işlayman. Uskunalar şu qadar eski va ta’mirtalabki, Murom yoki Krasnoye qişloğiga borişdan oldin yuz marta öylab köriş kerak – ekskavator u yerga yetib boradimi yoki yöqmi. Ehtiyot qismlar uçun mablağ yöq».
«Vodokanal» kam haq tölaydi, odamlar iş haqi kamligidan norozi, bundan taşqari, endi xavfli çegara hududlariga ham borişni istamaydi. «Oyiga 27 ming rubl – bu normalmi? Men şunça olaman, çilangarlar esa undan ham kam oladi, deb şikoyat qiladi Anton. Ular duşanba kuni Muromga borib, yorilgan quvurni ta’mirlaşi kerak edi. Ammo iş haqi kamligi va qöşimça tölov yöqligiga e’tiroz bildirişdi. Şunda olti odamga ikkita zirhli jilet topib berişdi».
«Nimadir portladi, katta yonğinni köryapman», dedi u birdan. Anton bilan suhbat çoğida Şebekinodagi lak-böyoq zavodiga zarba berildi. Oqibatda, katta yonğin çiqib, osmonga qora tutun ustuni kötarildi. Uni köplab odamlar körişdi.
Antonning sözlariga köra, şaharda vahima yöq: «Umuman olganda, hammayoq tinç, odamlar işga boradi, işlaydi. Şunçaki öqqa tutişlar köpayib qoldi, odamlar e’tibor ham qilmayapti. Mana hozir ham öqqa tutişyapti, juda yaqin masofada». U öqlardan yaşirinmaydi. «Bu yer Stalingrad emas».
«FVV biz bilan suhbat ötkazdi. Unday qiling, bunday qiling. Bomba boşpanalari haqida söraganimizda, hali tayyor emasligini aytişdi. Hammasi odatdagidek, pullar esa kerakli joyga ketib bölgan», deydi Anton.
U hali Şebekinodan ketişni rejalaştirmayapti: «Moskva oblastida kim meni işga oladi? Bu yerda işim, uyim, oilam bor, u yerda kim işlaydi?»
«Bunga könikiş normal emas»
BelDU 4-kurs talabasi Denis Belgorod janubidagi Xarkovskaya Gora rayonida yaşaydi va uç haftadan beri uyidan çiqmaslikka harakat qilmoqda. U hozir masofaviy ta’limda, 11 oktyabrdan buyon universitet şunday rejimga ötgan.
«Çunki vaziyat notinç. Albatta, dökonga borişga töğri keladi. Boşqa holatda uydan çiqmayman. Bu odamning stressga qançalik bardoş berişiga boğliq şekilli. Kimdir keçasi sayr qiladi va qörqmaydi. Lekin men emas. Uyda ötirganda ham portlaş ovozlari eşitilyapti, demak köçada bundan ham qattiqroq va qayerga qoçiş ham tuşunarsiz».
Uning sözlariga köra, öqqa tutişlar 8 oktyabrdan boşlab, Qrim köprigi portlatilganidan keyin kuçaygan. Rossiya rasmiylari voqeani terakt deb atadi va bunda Ukraina razvedkasini aybladi. Ukraina razvedkasi köprikni portlatgani haqidagi ayblovlarni rad etadi. 10 oktyabr kuni Rossiya Ukraina şaharlari va muhim infratuzilmalarini ommaviy öqqa tuta boşladi. Rossiya qömondonligi bu Qrim köprigining portlaşiga javob ekanini ta’kidladi.
Belgoroddagi neft bazada 15 oktyabr kuni çiqqan yonğin. Foto: T.ME/VVGLADKOV
«Şaharda hamma narsa yaxşi eşitiladi, deydi Denis. - Agar biror narsa portlasa, neft omborimi yoki elektr nimstansiyasimi, butun şahar uyğonadi. Undan oldin, öqqa tutişlar asosan tunda edi. Qrim köprigidagi portlaşdan keyin kuçaydi – ertalab ham, tuşda ham öqqa tutişyapti».
Belgoroddagi neft bazasi 15 oktyabr kuni tuşdan keyin öqqa tutildi va yonib ketdi. «Yujnaya» nimstansiyasiga bir kun oldin zarba berildi. Oqibatda nimstansiyada kuçli yonğin boşlandi va Belgorodning bir qismi elektr ta’minotidan uzildi.
«Nimstansiyaga zarba berilganida deyarli butun rayon elektrsiz qoldi, deydi Xarkovskaya Gorada yaşovçi 32 yoşli Kira. – Rayonimiz katta va uning bir qismi elektrsiz qolganida diversiya uyuştiriş va şaharning yarmini elektrsiz qoldiriş şunçalik oson ekanini tuşundik. Odamlar boşpanalar qayerda ekani, ogohlantiruvçi sirenalar nega çalinmagani haqida savol bera boşladilar».
«Yujnaya» nimstansiyasida fevral oyidan beri birinçi yirik avariya 8 sentabrga ötar keçasi sodir böldi. Şundan keyin Xarkovskaya gora aholisi yarim kun davomida «svetsiz» qoldi. «Endi bunday muammolar tezroq hal qilinmoqda, 15-20 daqiqada «svet» berilyapti. Lekin ba’zan 1-2 soatga çözilişi ham mumkin», deydi Kira.
Belgorod hududiga birinçi snaryad Rossiya Ukrainaga bostirib kirgan kuni, 24 fevral ertalab tuşgandi. Bu Dalnaya Sadovaya köçasida sodir bölgan. Oqibatda ikkita maşina yonib ketdi, bir neça uyning oynalari sindi. Guvohlarning yozişiça, portlaş tölqini voqeaga yaqin joyda yaşovçi odamlarning «issiqxonalarini uçirib ketgan».
13 oktyabr kuni Belgorodda havo mudofaasi tizimi yana işga tuşdi – oqibatda raketa parçalari köp qavatli turar joy binosiga quladi va yuqori qavatga qisman zarar yetkazdi. Voqea Xarkovskaya gora hududidagi Gubkin köçasida, Kira yaşaydigan uyga juda yaqin joyda sodir böldi.
U ham köp qavatli binoda yaşaydi va «qandaydir bölak uçib kelişidan biroz qörquv borligi»ni tan oladi. Uning özi «ikkita devor» qoidasiga amal qilişga intiladi va «ayniqsa qörqinçli bölganida» vannaxonaga kirib oladi. Şu yaqin oradagi 5 qavatli uyda yaşovçi Denis ham bir neça bor vannaxonaga yaşiringan – «u yerda yuk kötaruvçi devorlar bor va ehtimol bu qandaydir himoya bölişi mumkin».
14 oktyabr kuni gubernator Gladkov öqqa tutiş kuçayişini inobatga olib, şaharda bombaga qarşi boşpana tayyorlaş va yertölalar holatini tekşiriş böyiça topşiriq berdi. Hozir Gladkovning «VKontakte»dagi sahifasi belgorodliklarning şikoyatlari bilan tölgan. Odamlar yertöla kalitini (şahar ma’muriyatidan) ololmayotganidan şikoyat qilmoqda yoki öz uyi yertölasi suratini joylab, boşpana uçun mos emasligini yozmoqda. Denisning uyida umuman yertöla yöq, pod’yezdda esa «biror hodisa yuz bersa, uçta uy naridagi binoga çopiş kerak, çunki u yerda yertöla bor» degan ma’nodagi yozuv osilgan.
«Bizda yertöla bor, lekin uning qançalik yaroqli ekanini bilmayman. Unda suv töplangan va boşqaruv kompaniyasi uni qandaydir yöl bilan quritişga harakat qilyapti. Ammo bu işlar umidsizdek tuyulmoqda», deydi Kira.
14 oktyabr kuni nimstansiya yonib ketganda, u narsalarini yiğdi, itini olib, ota-onasinikiga, şahar taşqarisiga jönadi. Biroq işi borligi tufayli keyinçalik Belgorodga qaytişga majbur böldi.
«It doimo huradi, men ham asabiylaşaman. U taşvişlanadi, nima bölayotganini köriş uçun derazaga çopadi. Bunga könikişning iloji yöq va bunga könikiş qandaydir ğayritabiiy», deydi Kira.
Rossiya Ukrainaga bostirib kirganidan söng, Kira şaharni tezda tark etişga majbur bölgan taqdirda kerakli narsalar va hujjatlarni tayyorlab qöyişni eri bilan muhokama qildi. Biroq, heç narsani tayyorlamadi, faqat hujjatlarni töpladi. «Ikki hafta oldin, öq otişlar kuçayganida şunday jomadonni tayyorlab qöydim», deydi Kira.
Putin 21 sentabrda safarbarlik e’lon qilganidan keyin Kiraning eri Rossiyani tark etgan. Belgorod oblastida bu jarayon hamon davom etmoqda. Kira sözlariga köra, yaqinda uning tanişlaridan biri safarbar qilingan. Bundan oldin erining iş joyida 42 yoşli hamkasbini olib ketişgan.
14 oktyabr kuni Belgoroddagi nimstansiyada portlaş oqibatida röy bergan yonğin. Foto: T.ME/VVGLADKOV
Uning özi ham ketişni öylayapti: «Men ketiş haqida tez-tez öylayapman, lekin hozirgi vaziyatda faqat şahardan taşqariga, ota-onamnikiga bora olaman. Köpçilik 21 sentabrdan keyin jönab ketdi, ba’zilar öqqa tutişlar kuçaygaç, narsalarini yiğiştirişni boşladi. Ertalab itni sayr qildirganimda qöşnilar ketmoqçi ekani haqidagi suhbatlarini eşitib qolaman».
Denis ham bir haftadan keyin Belgorodni tark etmoqçi: «Boradigan joy tayin, boşqa şaharda kvartiramiz bor. Çunki bu yerda allaqaçon juda oğir bölib qolgan».
«Hamma hayotdan zavqlanmoqda, biroq biz 24 fevraldan beri bir kun ham tinç yaşamadik»
Oktyabr oyida gubernator Gladkovning ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida çegaradagi Valuyki şahrida yaşovçi 29 yoşli Irina xabar qoldirdi – uning eri 16 sentabr kuni şahar öqqa tutilganida halok böldi. U sakkiz oylik bolasi bilan yolğiz qolgan.
«Zarba oqibatida uysiz qoldik, vaholanki, u ipotekada edi. Voqeadan bir oydan köproq vaqt ötdi va bu masala (ipoteka böyiça tölovlar) oçiqligiça qolmoqda. Axir biz aybdor emasmiz-ku? Menga va bolamga begona oila boşpana berdi», deb yozdi u.
Hozirda rasmiylar uning uy-joy masalasi bilan şuğullanmoqda. Biroq, Irina heç qanday natija yöqligini aytdi: «Ma’muriyat hujjatlarni körib çiqmoqda, suğurta kompaniyasi esa bizning işimizni hali suğurta holati deb tan olmadi».
29 yoşli Marina eri va uç yoşli öğli bilan Xarkovskaya gora hududida yaşaydi. Uning eri armiyada xizmat qilgan. Şu yilning yanvar oyida uni harbiy qömitaga çaqirib, şartnoma tuzişni taklif qilişgan, ammo u rad javobini bergan. Hozirça unga safarbarlik qoğozi kelmagan.
«Qurolli töqnaşuvlarga qanday munosabatda böliş mumkin? Barça qarindoşlarimiz va döstlarimiz bu voqealarning yakuniga yetişini xohlaşadi. Kelajakda nima bölişini bilmasdan yaşaş qiyin. Eng boşidan, qiş boşlanganidan buyon biz faqat portlaşlar, raketalarning uçirilişi, havo hujumidan mudofaa, samolyotlar bilan vertolyotlar tovuşini eşityapmiz. Hatto şaharda ham portlaşlar eşitilyapti. Portlaş eşitilganida ikki marta bola bilan vannaxonada ötirdik. Oynalar şunday zirillaydiki, xuddi sinib ketmoqçidek böladi», deydi ayol.
Ularning farzandi yozda boğçaga borişni boşladi. «Endigina könikib boşlagan edi. Söngra boğçani yopişdi, yangi yilgaça oçilmasa kerak. Sönggi haftada şahar notinç bölib qoldi, boğçalardagi navbatçi guruhlar ham yopildi. Bolalar portlaşlarga turliça reaksiya qilişadi, tarbiyaçilarga oğir», deydi Marina.
«Bolam allaqaçon könikib qolgan, - deb qöşimça qiladi u. - Qişdan beri vertolyotlar tez-tez uçib, şovqin-suron qilişardi. Ammo hozir bir vaqtning özida öntagaça portlaşlar eşitiladi. Ikki-uçtasidan keyin bolam qörqib, bezovtalanadi».
Marina eri bilan işga ketganida, bolasini qarindoşlariga qoldiradi. U zavodda işlaydi va dekret ta’tilidan bir neça hafta oldin çiqqan. Yaqinda barça işçilar töplanib, öqqa tutiş boşlanganida özini qanday tutiş kerakligi haqidagi videoni tomoşa qilişgan.
Ular şaharni tark etmoqçi emas. «Qörqinçli bölsin, bölmasin, boradigan joyimiz ham, odamimiz ham yöq. Işimizni taşlab ketolmaymiz, axir ipotekani tölaşimiz kerak».
Hozirça ketişni istamayotgan Alina oldin «heç bölmaganda bolalar va ayollar» evakuatsiya qilinişi kerakligi, «munosib şaroitlarga ega joy»ga joylaştirilişi lozimligini aytadi. 24 fevral kuni u qörqib ketdi, lekin eri bilan «[harbiy harakatlar] hali bu yerga ança vaqt davomida kelmaydi» degan xulosaga borişdi. «Mana endi yetib keldi, şunday bölişini bilardik», deydi u.
Şu bilan birga, u «maxsus harbiy operatsiya»ga qarşi emas edi: «Men ular Donbassni qutqarişyapti deb öylagandim. Lekin askarlarga açindim. Endi öylaşimça, hozir faqat ularni [Donbassni] qutqarişmoqda, bizni emas».
T.ME/VVGLADKOV
Alina Şebekino aholisini Xersonning evakuatsiya qilingan aholisi bilan taqqoslaydi.
Rossiya tomonidan bosib olingan şahar hokimiyati ötgan hafta aholiga Rossiya hududlariga ketişni tavsiya qildi. Rossiya hukumati ularga uy-joy sertifikatlarini berdi. Qoçqinlar u bilan Rossiyada uy-joy sotib olişi mumkinligi aytildi. 23 oktyabr kuni rasmiylar Xerson oblasti aholisi birinçi sertifikatlarni olgani haqida xabar berdi. Ammo hozirça bu sertifikat bilan uy-joy oliş holati bölgani haqida ma’lumot yöq.
«Ularga [Xerson aholisiga] yordam berilyapti, bizga esa yöq. Ularni evakuatsiya qilişdi va uy-joy uçun sertifikat berişdi, ular uy sotib olib, xavfsiz yaşaşi mumkin. Biz-çi? Biz hatto bomba boşpanasi qayerda ekanini bilmaymiz. Rasmiylar biz bilan qiziqmaydi. Yo prezidentga bu yerda nima bölayotgani bildirilmaydi yoki u bizning mintaqamiz haqida qayğurmaydi», deb şikoyat qiladi Alina. Uning sözlariga köra, Şebekino aholisi «maxsus operatsiya» tugaşini istamoqda: «Albatta aholi buning tugaşini xohlaydi. Askarlar ölmoqda, ikki tomondan ham tinç aholi qurbon bölyapti».
«Şahrimiz aholisi nimani xohlaşini bilasizmi?» deb söradi tösatdan Alina. – Ular heç bölmaganda bir marta Moskvaga raketa uçib borişini xohlaşadi. Şunda ular bizning ahvolimiz qanday ekanini tuşunişadi. Hamma hayotdan zavq olib yaşayapti, lekin çegaradagilar bilan heç kimning işi yöq, odamlarga şunisi alam qiladi. 24 fevraldan buyon bir kun ham tinç yaşamadik. Boşqalar buni bilmaydi. Ular faqat safarbarlik boşlanganida buni bilib qolişdi. Bu yerda köpçilik şunday fikrda».
Vodokanalda işlaydigan Anton bu voqealarga qanday munosabatda böliş kerakligini bilmaydi. «Ammo bir narsani aniq bilaman, qadrdon şahrim öqqa tutilyaptimi, demak endi oxirigaça boriş kerak». U safarbarlikdan qörqmaydi, lekin frontga boriş «iştiyoqida yonmaydi».
«Nima bersang, şuni olasan. Umuman olganda, bu yerda [Belgorodda] köpçilik «maxsus operatsiya»ni yoqlaydi, deydi Denis. – Z-vatanparvarlar qörqişadi, garçi qörqmasliklari kerak edi. Çunki ular buni qöllab-quvvatladilar va hammasi qaytib kelişini tuşunişi kerak edi. Lekin bu haqda öylamadilar. Ular hammasini televizorda körişni xohlaydilar, lekin öziga daxldor bölişini emas... Ular nimani xohlayotganini bilmayman».
