Kuçayib borayotgan tanlovsizlik. Cobalt va Gentra uçun kontraktatsiya qaçon oçiladi?

“2019 yil 7 iyun sanasida “Özavtosanoat” Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligida “Özbekistonda avtomobilsozlikni rivojlantiriş strategiyasi” taqdimotini ötkazgan. Unda xususan, birinçi 5 yillikda narxi 10 000 AQŞ dollari atrofida bölgan arzon avtomobillar işlab çiqarilişiga e’tibor qaratilişi e’lon qilingan.

Xuddi şu strategiya bir kun ötib davlat rahbariga ham taqdim etilgan. Rahbar avtomobillar narxini barqaror saqlab, sifatini oşiriş, yangi hamyonbop modellar işlab çiqariş va mahalliylaştirişni kengaytiriş orqali mahsulotlarning bozordagi örnini mustahkamlaş muhimligini ta’kidlagan.

Amalda nima böldi? Amalda narxi 6-8 ming dollargaça bölgan mexanika korobkali avtomobillarni işlab çiqariş 2020 yil davomida, keyin 2021 yilda quyi pozitsiyadagi 8-9 ming dollarlik avtomat korobkali va yakunda 2022 yilda 10 ming dollargaça bölgan avtomobillar işlab çiqariş butunlay töxtatildi. Buyam mayli. Agar bu segmentda mahalliy işlab çiqariş bölmasa, balki hukumat soğlom aqlga murojaat qilgan holda “malolitrajkalar” uçun bojlarni bekor qildimi? Aslo yöq”, deya yozadi Otabek Bakirov.

Ayni vaqtda eng tejamkor hisoblangan kiçik litrajli avtomobillar uçun bojlar eng baland tarzda örnatilgan. Kutilayotgan tendensiya Özbekiston aholisining mutlaq köpçiligi uçun avtomobil tanlaş imkoniyatini tubdan çeklaydi. Işlab çiqariş hajmlarining ösmasligi va çeklangan tanlov şaroitida qondirilmagan talab faqat ösib boradi.

“Yangilangan” Malibu

UzAuto Motors  yangilangan Malibu XL avtomobillari narxlarini e’lon qildi:

• Malibu XL 1LT – 375 000 640 söm;
• Malibu XL 2LT – 390 000 800 söm;
• Malibu XL LTZ – 419 000 960 söm.

Malibu XL oldin sotuvda bölgan Malibu-2'dan deyarli farq qilmasligini inobatga olsak, QQS pasayişi fonida kompaniya narxlarni sezilarli darajada oşirganiga guvoh bölişimiz mumkin.

Umuman olganda esa, UzAuto Motors “yangilangan” rutbasi bilan sotuvini yölga qöyayotgan Malibu XL Xitoyda ötgan yilda öşa paytdagi kurs böyiça 25 ming 750 dollardan sotuvga çiqarilgan.

UzAuto Motors Chevrolet Malibu’ni Özbekistonga Janubiy Koreyadan import qiladi. Yillik limit – 2900 dona. Kompaniya uşbu maşinalar qançadan sotib olinayotganini biror marta oçiqlamagan.

Ta’kidlaş kerakki, UzAuto Motors Koreyadan Malibu import qilayotganida QQS va utilizatsiya yiğimi tölaşini bildirgan, biroq import bojiga töxtalmagan. Bu – mazkur monopol korxona yaşirin hujjatlar orqali avtomobil importi bojidan ozod qilinganiga işora qiladi.

Şu tariqa, mahalliy avtogigantga berilgan eksklyuziv imtiyozlardan oddiy iste’molçilar mahrumligiça qolmoqda. Jahon bozorida qulayligi jihatidan Chevrolet Malibu bilan raqobat qila oladigan, narxi ham yaqin boşqa avtomaşinalar talaygina, lekin ularni olib kirmoqçi bölgan tadbirkorlar juda katta moddiy va byurokratik tösiqlarga duç keladi.

Muvaffaqiyatsiz IPO

UzAuto Motors davlat korxonalari içida birinçilardan bölib IPO ötkazdi. Savdolar yakuniga köra, kompaniya investorlardan 56,9 mlrd sömgina jalb qilişga muvaffaq böldi. Milliy avtomobil işlab çiqaruvçisining aksiyalariga talab kutilganidan 17 barobarga past böldi.

Özbekistondagi avtomobilsozlik sanoatining monopolistik holati yuqori darajada ekani heç kimga sir emas. UzAuto Motors esa avtomobil importiga örnatilgan boj stavkalari bilan himoya qilib kelinadi. Kompaniyaning oçiq raqobat muhitida foyda yoki zarar bilan qanday işlaşi mumkinligi haqidagi prognozlar mavjud emas. Ya’ni mamlakatdagi iqtisodiy siyosat özgarganda, kompaniyaning moliyaviy holati qanday bölişini tahlil qiliş imkonsiz. Aynan raqobat muhiti yöqligi bugungi kunda kompaniya “muvaffaqiyatlari”ni belgilab berayotgan asosiy omil hisoblanadi.

Şuningdek, kompaniyaning haqiqiy moliyaviy holati haqidagi hisobotlar oçiqlanmaydi. UzAuto Motors bir qator oçiq va yopiq imtiyozlar, subsidiyalardan foydalanib keladi.

Avvalroq, “Özavtosanoat” raisi Şavkat Umrzoqov avtomobilga navbatlar yöq bölişiga yana bir marta va’da bergandi. Uning aytişiça, bunga avtomobil işlab çiqariş hajmini oşiriş orqali erişiladi.

“Andijonning özida bu yil 250−300 mln dollarlik törtta yangi zavod quradigan böldik. Bu nima beradi? Tasavvur qiling, 2016 yil 80 ming maşina çiqqan, 2017 yil 120 ming çiqqan. Bugun 330 ming çiqaryapmiz. Bu yil 400 mingdan oşiq çiqaramiz. Navbat yöq böladi, işoning, faqat ozgina sabr”, – dedi “Özavtosanoat” raisi.