Klasterlar lobbisi, kreditga kuyganlar va IIBda navbatdagi ölim - hafta dayjesti
|04:50 / 23.06.202419 66617 min
Özbekistonda gaz qazib oliş hajmi milliard kubga kamaydi. Hokim örinbosarlaridan biri 25 ming dollar bilan uşlandi. Özbek yoşlari jahondagi tengqurlaridan nafaqat bilim, balki ijodiy fikrlaş böyiça ham ança orqada qolyapti. Ortda qolayotgan haftaning şu va boşqa xabarlari – Kun.uz dayjestida.
PISA-2022: Qöşimça blok imtihoni natijalari e’lon qilindi
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot taşkiloti 2022 yilgi PISA xalqaro tadqiqotining qöşimça bloki – ijodiy-kreativ fikrlaş böyiça imtihon natijalarini e’lon qildi. Özbekiston bu yönalişda ham eng quyi uçtalikdan joy egalladi. Tadqiqotda qatnaşgan 15 yoşli maktab öquvçilarimizning bor-yöği 16,5 foizi ijodiy-kreativ topşiriqlar böyiça 5 darajali tizimda uçinçi yoki undan yuqori darajani qayd eta olgan. Öquvçilarimizning yarmidan köpi – 61 foizi birinçi daraja yoki undan ham pastroq natijani körsatgan.
Özbekistonlik ösmirlar ijodiy fikrlaş imtihonida örtaça 14 ball töplagan bölib, bu singapurlik tengdoşlarining körsatkiçidan 3 barobarga kam. Bu esa, turgan gapki, umumiy ta’lim sifati bilan boğliq: tadqiqot mualliflarining qayd etişiça, matematika va boşqa asosiy fanlardan yaxşiroq baho olgan yoşlar kreativ fikrlaş imtihonlarida ham yuqoriroq natijalarga erişgan. Bundan taşqari, bolalarida kreativ mulohaza yuritiş qobiliyati yuqori bölgan davlatlarda bolaning ijodiy qobiliyatini östirişga alohida e’tibor beriladi: bu masala öquv dasturlariga kiritilgan, öquvçilardagi kreativ fikrlaş darajasini baholaş mezonlari işlab çiqilgan.
Özbekistonda esa maktab ta’limida bolani yodlaşga emas, fikrlaşga örgatiş işlari endi-endi boşlanyapti. Çorşanba kuni prezident huzuridagi yiğilişda ma’lum qilinişiça, yangi öquv yilidan boşlab yana mingta maktabda prezident maktablaridagi kabi 100 ballik baholaş tizimiga ötiladi. Bu tizim ötgan yili 500 ta maktabda joriy etilgan va rasmiylarga köra, buning natijasida ulardagi öquvçilarning özlaştirişi 53 foizdan 59 foizga oşgan.
Yiğilişda aytilişiça, kam quvvatda işlayotgan pedagogika kollejlari tugatilib, ularning örnida boğça va maktablar taşkil etiladi. 270 ta maktab interaktiv doska, 365 tasi kompyuter sinflari bilan jihozlanadi. “Mahalla – ota-ona – maktab” hamkorligini kuçaytiriş, ota-onalar va bolalar uçun tarbiyaga oid adabiyotlar yaratiş maqsadida Tarbiya pedagogikasi milliy instituti taşkil
Oyliklarni kötariş esa keyingi yilga reja qilingan. 2025 yil 1 sentabrdan boşlab oliy va birinçi toifaga ega öqituvçilarning oylik maoşi oşirilişi mumkin. Ma’lumot uçun, jami 525 ming nafar pedagogning faqat 155 ming nafari yo oliy, yoki birinçi toifaga ega. Bu degani, kelasi yili maoş oşişi maktablarda dars berayotgan öqituvçilarning 70 foiziga tegişli bölmaydi.
Jahon banki: Özbekistonda ayollar erkaklarga qaraganda 34 foiz kamroq maoş oladi
Özbekistonda xotin-qizlarning atigi 1 foizi 5 mln sömdan köproq maoş oladi. Oylik oladigan uç nafar özbek ayolidan 2 nafarining maoşi 2 million sömdan oşmaydi. Agar mamlakatimizda ayollarga erkaklar bilan bir xil darajada maoş tölanganida edi, 700 mingdan ortiq odam kambağallikdan çiqqan bölardi.
Bu raqamlar Jahon bankining “Özbekistonda gender tengligi tahlili” nomli hisobotida keltirilgan. Unda keltirilişiça, mamlakatimizda ayollar erkaklarga qaraganda 34 foiz kamroq maoş oladi. Bu – 20 foizlik global örtaça körsatkiçdan ança köproq. Tadqiqotçilarning xulosasiga köra, Özbekistonda ayollarning erkaklar bilan bir xil maoş olişiga erişilsa, bu 700 mingdan ortiq odamni kambağallikdan çiqarişga yordam beradi.
Umuman olganda, maoşlar bilan boğliq vaziyat erkaklarda ham havas qilgudik emas. Dunyoning yetakçi biznes jurnallaridan bölmiş CEOWORLD magazine naşri tuzgan reytingga köra, Özbekiston oyliklar miqdori böyiça dunyoda 119-örinda turadi. Naşr Özbekistondagi örtaça oylik maoşni 351 dollar deb hisoblagan. Bu – Qozoğistondagi örtaça oylikdan 2 barobarga kam. Bu reytingga işonilsa, Özbekiston örtaça oyliklar miqdori böyiça MDHga a’zo 9 ta davlat orasida 7-örinda bormoqda.
Yuzlab odamlar 200 dollar işlayman deb 20 ming dollarlik qarzni orttirib oldi
Oxirgi yillarda yoqa uşlaydigan darajada avj olib ketgan firibgarliklar yangidan yangi şakllarda odamni hayratlantirişda davom etyapti. Navbatdagi sxema natijasida yuzlab odamlar atigi 200 dollarga aldanib, yelkasiga 20 ming dollarlik qarzni orttirib oldi. Jabrlanuvçilar ongli ravişda begonalarning çöntagi uçun özlarining nomidan bank olib bergan.
Kun.uz suriştiruvidan ma’lum bölişiça, bu sxema böyiça jinoyat işi törtta avtosalon – “Green-Waatt”, “Ev Sky”, “ZTY Car Energy” va “Quwwatt Motors”ga taalluqli. Avtosalonçilar Xitoydan avtomobil olib kelib sotgan va buning uçun odamlarning işonçiga kirib, ularning nomiga 200-300 mln sömlik kreditlar çiqartirgan. Firibgarlar 2 oy içida avtomobillar Xitoydan yetib kelişi, şundan keyin kreditlarni töliq yopib berişlarini va’da qilişgan, yuzlab odamlar esa 200 dollar evaziga bunga rozi bölgan.
Avvaliga firmalar odamlarning nomidagi kreditlarni bir-ikki oy tölab borgan, lekin keyin qarzdorlarni banklar bezovta qila boşlagan. Ayni paytda firibgarlar ustidan jinoyat işi oçilgan va tergov davom etyapti. Jabrlanuvçilar ongli ravişda olib bergan kreditlar esa ularning yelkasida qolmoqda. Bu holatda firibgarlar bilan hamkorlik qilgan banklar qanday qilib heç qayerda işlamaydigan odamlarga kredit bergani, undiruvga kelganda nega banklar suğurta kompaniyalariga murojaat qilmayotgani hozirça tuşunarsiz.
Tergov ma’lumotlariga köra, bu işda jabrlanuvçilar soni 200 dan ortiqni taşkil etadi. Iş böyiça 6 kişi qamoqqa olingan bölib, ular firibgarlik, özgalar mulkini özlaştiriş, hujjatlarni qalbakilaştiriş va mansab vakolatlarini suiiste’mol qilişda ayblanmoqda.
Hukumat qarori: Gaz va svet tariflari raqobatli va adolatli bölişi kerak
2026 yildan boşlab yangi tasdiqlanadigan elektr energiyasi va tabiiy gaz tariflari kamida 3 yil amal qiladi. Ya’ni aholi va biznes sub’yektlari tariflar özgargan taqdirda, keyingi 3 yil davomida boşqa özgariş bölmasligiga işonçi komil bölgan holda moliyaviy rejalar tuzişlari mumkin böladi. Bu 15 iyun kungi Vazirlar Mahkamasi qarorida belgilab qöyildi.
Qarorda yozilişiça, elektr va gaz uçun belgilanadigan tariflar “raqobatli va adolatli” bölişi kerak. Şuningdek, respublikaning barça hududlarida aholi uçun yagona narx siyosati 2035 yilgaça saqlanib qoladi. Bunda faqat aholi xonadonlari nazarda tutilgan bölib, yuridik şaxslar uçun har bir hududda individiual tariflar belgilaşga nisbatan tösiq yöq.
Ayni paytda, davlat suverenitetining ajralmas qismi bölmiş tabiiy gaz tanqisligi bilan boğliq vaziyat oğirlaşişda davom etyapti. Rasmiy statistikaga köra, şu yilning yanvar-may oylarida 18,8 mlrd kub metr gaz qazib olingan: bu – ötgan yilning mos davriga nisbatan 1 mlrd kub yoki 5,2 foizga kam.
Umuman, Özbekistonda gaz va elektrga talab qançalik tez oşayotgan bölsa, birinçi raqamli energoresurs bölmiş gazni qazib oliş hajmi şunçalik tez kamayyapti. Oxirgi 4 yilda gaz qazib oliş körsatkiçi 23 foizga, 2023 yilning özida esa salkam 10 foizga qisqarib ketdi. Natijada yildan yilga Turkmaniston va Rossiyadan gaz importini köpaytirişga töğri kelmoqda.
Tabiiy gazdan taşqari, yilning dastlabki 5 oyida neft qazib oliş 7 foizga kamaygan. Yil boşidan beri elektr energiyasi, kömir va dizel işlab çiqariş hajmi ham biroz pasayganini köriş mumkin. Faqat benzin va gaz kondensati işlab çiqarişda 3 foizlik ösiş kuzatilgan.
Beruniyda önga yaqin boğça bolalarini olib ketayotgan avtomobil YTHga uçradi
Qoraqalpoğistonda boğça bolalarini olib ketayotgan avtomobil yöl-transport hodisasiga uçradi. Internetda tarqalgan videodan körinişiça, Nexia-3 avtomobili 10 ga yaqin bolani olib ketayotgan bölgan. Videoda ular yiğlayotgani, ayrimlarining kiyimida qon borligini köriş mumkin.
Rasmiylarga köra, hodisa çorşanba kuni soat 9:55 da Beruniy tumanidagi Şabboz ovulida röy bergan. Şu ovulda yaşovçi haydovçi özining boşqaruvidagi Nexia-3 avtomobilida ketayotib, yöl çekkasidan harakatlanişni boşlayotgan Gentra'ga borib urilgan, natijada haydovçi hamda 3 va 6 yoşli ikki bola jarohatlangan. Ularning holati qoniqarli ekani ma’lum qilindi.
Prokuratura holat böyiça jinoyat işi qözğatdi. Tergovda Gentra haydovçisi yöl çekkasidan harakatni boşlaşda qoidani buzgani uçun, Nexia-3 haydovçisi esa maşinaga ruxsat etilganidan köp yölovçi olgani uçun javob beradi. Eslatib ötamiz, ikki oy oldin Qaşqadaryoda Damas haydovçisi boğça xodimi va yana 25 nafar boğça bolasini ortib harakatlangani uçun jarimaga tortilgan edi.
Hafta davomida ğirt qoidabuzar haydovçilar rukniga oid yana bir holat aniqlandi. Avvalgilaridan farqli ravişda, u mutlaqo jazosiz qoladigan böldi. Aniqroği, “kolleksiyasi”da töplagan jarimalarni qaynotasi tölab berdi.
Majburiy ijro byurosidan xabar berişlariça, Andijon şahrida yaşovçi M.A. xotinining egaligida bölgan Lacetti maşinasini boşqarib, muntazam ravişda tezlikni me’yoridan oşirib kelgan, natijada 68 marta (!) qoida buzgan. Oxiri MIB Lacetti'ni jarima maydoniga qöygaç, 68 ta qoidabuzarlik uçun jami 28 mln sömlik jarimalarni haydovçining qaynotasi tölab bergan.
Byuroning axborotida haydovçining öziga biror çora körilgani yoki yöqligi aytilmagan. Umuman, jarimalarini “kolleksiya” qiladigan bunday seriyali qoidabuzarlarga nisbatan qonunçilikdagi norma qançalik işlayotgani savol ostida qolyapti. Ma’muriy kodeksga köra, bir yil içida bir neça marta tezlik oşirib yuborilsa, haydovçi transport vositasini boşqariş huquqidan 2 yilga mahrum qilinişi kerak. Agar andijonlik qoidabuzarning guvohnomasi haligaça olinmagan bölsa, rasmiylar u qaçondir birovni öldirişini kutyapti, deyiş örinli böladi. Ma’lumot uçun, yaqinda Jizzaxda yaşovçi aşaddiy qoidabuzar 5 oy içida 11 marta tezlik qoidalarini buzgan, oxir-oqibat yöl çetida ketayotgan ikki bolani bosib ketib, öldirgan edi.
Nurafşon: 60 yoşli erkak 6 yaşar qizga tegajoğlikda gumonlanmoqda
Toşkent viloyati Nurafşon şahrida 60 yoşli erkak 6 yoşli qizga tegajoğlik qilgani aytilmoqda. Ayançlisi, to onasining murojaati internetga çiqmagunga qadar voqea böyiça jinoyat işi oçilmay kelgan.
Qizning onasi bu holatga organ xodimlarining e’tiborsizligidan şikoyat qilib, Nemolchi.uz loyihasiga murojaat qilgan. Uning sözlariga köra, voqea 11 iyun kuni röy bergan: qizi uyga yiğlab kelib, qöşni erkak uni quçoqlab, yalaganini aytgan. Ona 60 yoşli qöşnisining uyiga çiqqanida, erkak mast holatda bölgan, u ayblovlarni rad etib, qizni şunçaki yengil öpib qöygani, bola hammasini notöğri tuşunganini aytgan.
Onaning sözlariga köra, u profilaktika inspektoriga murojaat qilib ariza yozganida, inspektor arizani qabul qilişni rad etgan. Keyin prokuraturaga murojaat qilgan, lekin 6 kun ötsa hamki, qöşnisiga çora körilmagan. Nemolchi.uz bu murojaatni e’lon qilganidan köp ötmay Boş prokuratura holat böyiça jinoyat işi oçilgani, Nurafşon şahridagi profilaktika inspektoriga nisbatan xizmat tekşiruvi tayinlanganini ma’lum qildi.
Bolalar ombudsmani xabariga köra, jinoyat işi 19 iyunda, ya’ni voqeaning daragi internetda çiqqan kuni qözğatilgan. Ungaça ötkazilgan tergovga qadar tekşiruvda bolaga nisbatan tibbiy ekspertiza tayinlangan. 20 iyun kuni esa sudga gumondorni qamoqqa oliş böyiça iltimosnoma kiritilgan.
Pedofiliya bilan boğliq yana bir holat 12 iyun kuni Namangan viloyatida röy berdi. Çortoq tumanining Beşkapa mahallasida yolğiz yaşovçi 47 yoşli erkak köçada öynab yurgan 11 yoşli qizni aldab, özining uyiga olib kirgan va yaşirib qöygan. Buni körib qolgan qöşnisi IIBga xabar bergan. Zudlik bilan yetib kelgan xodimlar öğirlab ketilgan qizni erkakning uyidan topib, oila a’zolariga qaytargan. Ayni paytda holat yuzasidan voyaga yetmagan şaxsni öğirlaş moddasi bilan jinoyat işi qözğatilib, gumondor qamoqqa olingan.
Klasterlar manfaati – qonundan ustun?
Ötgan hafta Qaşqadaryo viloyati Kökdala tumanida içki işlar xodimlari fermerning ğalla örimiga noqonuniy tarzda qarşilik qilgani haqida xabar bergan edik. Keyinroq ma’lum bölişiça, bunday holatlar faqat Qaşqadaryoda bölayotgani yöq. Yana avvalgi yillardagi kabi ğalla örimi vaqtida fermerlarni himoya qiluvçi qonunlar oçiqçasiga oyoqosti qilinyapti, bu haqda OAVdagi xabarlarni barça idoralar körib körmaslikka olyapti.
Hozirga qadar Kun.uz'ga ma’lum bölgan Qaşqadaryo, Xorazm va Namangandagi holatlar bir-biriga juda öxşaş. Hammasida fermerning ğallasini içki işlar idoralarining noqonuniy harakatlari orqali mahalliy klasterga olib bermoqçi bölişyapti. Bu holatga respublika darajasidagi idoralarning ham köz yumayotgani klasterlar ortida qançalik qudratli lobbi turganiga işora qilayotgandek, göyo.
Bizning vazifamiz – qonunlarni eslatiş. Şunday ekan, yana bir bor eslatib ötamiz, “Fermer xöjaligi töğrisida”gi qonunning 22-moddasiga köra, fermer xöjaliklarining xöjalik faoliyatiga davlat organlari va ularning mansabdor şaxslari aralaşuviga yöl qöyilmaydi. “Içki işlar organlari töğrisida”gi qonunning 6-moddasiga binoan esa, içki işlar organlarining xodimlari özining qonunga xilof xatti-harakatlarini oqlaş uçun yuqori turuvçi mansabdor şaxslarning qonunga xilof talablari va buyruqlarini rökaç qilişi mumkin emas.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Özbekiston fuqarolari Rossiyaga kirişda qiyinçilikka uçramoqda. Rossiyaga borgan hamyurtlarimiz aeroportlarda haddan taşqari uzoq davom etayotgan qöşimça tekşiruvlardan şikoyat qilyapti. Özbekistonning Moskvadagi elçixonasi ma’lumotiga köra, fuqarolardan bunday murojaatlar köpaygani sabab elçixona tomonidan Rossiya Taşqi işlar vazirligiga murojaat qilingan. Qöşimça qilinişiça, özbek diplomatlari Şeremetevo aeroportining çegara xizmati bilan doimiy aloqada bölib turibdi.
Germaniya afğonlarni Özbekiston orqali uylariga deportatsiya qilmoqçi. Der Spiegel naşrining yozişiça, may oyi oxirida Berlindan Toşkentga delegatsiya kelib, Özbekiston hukumatiga öz rejasini taqdim etgan. Unga köra, afğonlar Toşkentga olib kelinadi, bu yerdan esa Afğonistonning KamAir xususiy aviakompaniyasida Afğonistonga olib çiqib ketiladi. Nemis rasmiylari Toşkentdan qaytgaç, muzokaralar “konstruktiv” ötganini aytişgan. Özbekiston bilan hamkorlik Germaniyaga “Tolibon” bilan töğridan töğri muloqotga kirişmaslik uçun ham kerak bölmoqda.
Sirdaryo viloyati Sayxunobod tumani hokimi örinbosari hibsga olindi. DXX xabariga köra, u ikkita joyda yer olib beriş uçun tadbirkordan 25 ming dollar sörab, şunça pulni olgan vaqtida uşlangan. Eslatib ötamiz, bir oy oldin Sirdaryoning boşqa bir tumani – Xovos hokimining örinbosari ham tadbirkordan 20 ming dollar sörab, şundan ming dollarini olgan vaqtida qölga tuşgandi.
Bekobod şahar içki işlar bölimi binosiga olib borilgan fuqaro vafot etdi. Viloyat IIB axborotiga köra, 43 yoşli erkak idoraga kiriş yölagida soğligi yomonlaşib, huşini yöqotgan. Xodimlar uni xizmat maşinasida şifoxonaga olib borgan, u yerda fuqaro vafot etgani oydinlaşgan. Sobiq deputat Rasul Kuşerbayev fuqaro organ xodimlari tomonidan kaltaklanganini yozdi. Içki işlar vazirligi marhumning yaqinlariga ta’ziya bildirib, voqea töliq va xolisona örganilişini ma’lum qildi. Sud-tibbiy ekspertizasi tayinlanlanib, holat prokuratura nazoratiga olingan.
Toşkentdagi Döstlik boği hududini noqonuniy egallab olgan quriliş kompaniyasi jarimaga tortildi. Kadastr organining ma’lum qilişiça, Vinera Tower kompaniyasi boğga tutaş 52 sotixlik maydonga qonuniy egalik qiladi, lekin kompaniya yana 24 sotix, xususan 600 kvadrat metrlik boğ hududini özboşimçalik bilan egallab, tösiq bilan örab olgan, boğ hududida hatto kotlovan ham qazib qöygan. Buning uçun kompaniyaga bor-yöği 10 mln 200 ming söm jarima jazosi tayinlandi, xolos. Avvalroq Vinera Tower bu yerda 6 ta daraxtni noqonuniy kesib taşlagani uçun, unga tegişli developer kompaniya esa 6 ta daraxtni noqonuniy köçirib ötkazgani uçun jarimaga tortilgandi. Köçirilgan daraxtlar keyinroq qurib qolgan.
Muallif – Komron Çegaboyev
Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruzbek Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova
