Toşkentda retsepsiz dori sotiş töxtadi. Dorixonalarda vaziyat qanday?
|22:35 / 13.12.202518 6729 min
10 dekabrdan poytaxt hamda Özbekistonning yana 15 ta tuman va şaharida dorilar elektron retsept asosida berilişi yölga qöyildi. Endilikda yurtdoşlarimiz ma’lum toifadagi dorilarni şifokor beradigan elektron imzo yoki QR-kod tuşirilgan retsepsiz ololmaydi. Xöş, joriy yangilikni odamlar qanday qabul qilişyapti? Kun.uz dorixonaçilar va mijozlar fikrini örganişga urindi.
Vazirlar Mahkamasining 2025 yil 8 sentabrdagi tegişli qarori bilan dori vositalari va tibbiy buyumlarni çakana realizatsiya qiliş faoliyatini litsenziyalaş pasportiga özgartiş kiritildi.
Unga köra, 10 dekabrdan boşlab Toşkent şahri hamda 15 ta tuman (şahar) hududidagi dorixonalar “Elektron retsept” moduli orqali işlaşi şart deb belgilandi.
Sodda qilib tuşuntirilsa, endilikda ayrim dorilar şifokorning elektron retseptisiz berilmaydi. Bemor avvaliga oilaviy poliklinikada biriktirilgan şifokoriga murojaat qiladi. Şifokor unga dori yozib, retseptini DMED nomli tibbiy axborot tizimiga kiritadi.
Maxsus retseptda elektron imzo yoki QR-kod körsatiladi. Dorixonaçilar uni skaner qiliş orqali tizimdan mahsulot nomini körişi, şu asosda mijozga sotişi mumkin.
“DMED olib keling desak, baqir-çaqir qilib ketyapti”
Kun.uz bilan suhbatda bölgan sotuvçilardan birining bildirişiça, mijozlarning juda kamçiligi retsept bilan kelişyapti, aksariyati yangilikdan bexabar. Ammo “apteka”çilar ança avval ogohlantirilgani, tizimga moslangani aytilmoqda.
“DMED [tibbiy axborot tizimi]ni har bittamizga tuşuntirib, kompyuterdan körsatib, örgatib ketişdi. Asosan faqat DMED retsept bilan beriladi deb aytişdi. Çet elda şunaqa-ku, öşa tizim bizga kirib kelgan. Bir tomondan yaxşi, lekin oğir kasallar bölsa, birdaniga yoş bolalilar bor, “bering tez”, deb aytyapti, lekin [retsepti] oddiy qoğozda. Öşanga ham berişimizga haqqimiz yöq ekan.
DMED olib keling desak, baqir-çaqir qilib ketyapti. “Bolam isitmalagan, men hozir yana poliklinikaga boramanmi? Bolamning sudorogi tutib qoladimi?” deb baqirib ketişyapti. Bugunning özida neçta odamdan şu masalada gap eşitdik”, – deydi farmatsevt.
Mavzuga oid
Yana bir sotuvçiga köra, xodimlar retsepsiz kelganlar şifokoriga yetkazib, retsept olişi uçun oq qoğozga “DMED çek bilan berar ekansiz” deb yozib yuborişmoqda. Ammo mijozlar buni tuşunişni istamayotgani ta’kidlandi.
“Nimaga endi? Men har doim olib yurganman? Mayli, bitta berib yuboraver”, deb oddiy qaraşyapti-da. Lekin bu yerda qonunbuzarlik bölib qoladi. Ketidan jarima solinadigan bölsa, mijozni heç kim qidirib topmaydi. U yerda mening familiyam turgan böladi. Borib şifokorga va menga şikoyat keladi deb tuşuntiryapmiz.
Orada tuşungani bor, lekin tuşunmagani juda köp. Buning [retseptning] yaxşi tomonlari ham, yomon tomonlari ham bor. Qiyinçiligi köproq. Qiliş kerak. Qanaqalariga? Juda qiyin gormonal, antibiotik dorilarga qiliş kerak, töğri. Lekin oddiy aholi, hozir şamollaş mavsumida, ikkita kelin kelyapti, bolasi kasal, 4-5 yoş oraliğida. U yerda yozilyapti Amoksiklav suspenziyasi, “upakovka”sida allaqaçon “retsept böyiça” deb yozilgan. Ularga DMED-çek berilmagan, retsept berilmagan. Ularga oddiy qoğozda ruçkada yozilgan retsept berilgan. Odam oqimini mana, köryapsiz-ku. Şunaqa mijozlar hisobiga atigi ikkitagina DMED bilan biz ötirsak, unda biz dori sota olmasak, oyoq-qölimiz boğlanib, [nima qilamiz?]” – dedi u.
Qöşimça qilinişiça, dorixonalar asosan BAD mahsulotlari hamda yarim dori vositalari: bolalar yoği, sovun kabilarni sota olyapti xolos.
“Pensioner bölsam, şu dorini ham ololmaymizmi endi?”
Muxbir bilan gaplaşgan mijozlardan biriga köra, ayni yangilik oğir va favqulodda yordamga muhtoj bemorlar, qolaversa, yoş bola va qariyalarga katta muammo tuğdiradi. Şu sabab taşabbus köpçilik tomonidan yomon qabul qilinayotgani qayd etildi.
“Çunki heç kim tayyor emas. Masalan, men özim, qöşnim bor: yoşlari katta buvi. Menga retsept yozib berardilar, “mana şu, mana şu dorini olib kelib bergin”, deb. Uydan çiqa olmaydigan ahvoldagi odam. Men olardim, aptekadan olib, pulini aytib, olib borardim. Endi hozir ular qanaqa köçaga çiqaman, deb xavotirda öylab ötiribdi. Pensiyalarini kutib ötirişardi. Har pensiya tuşganda dorilarini olib kelib berardim.
Unaqa odamlar nima qiladi? Mayli, biz yoşmiz, misol uçun, poliklinikaga borib, yana navbatda ötirib, bitta dorini yozdirişimiz mumkin. Bolangizning issiği çiqayotgan bölişi mumkin, töğrimi? Yoki keça aptekada yuribmiz, bitta bola böğilib qolgan, astma, deksametazon uriş kerak. Çopib ona kirdi, “tez deksametazon bering, bolam böğilyapti, loringit”. Apteka retsept sörayapti. Birinçi yordamni qayerdan körsatadi, yarim soatda tez yordam kelsa?” – dedi u.
“Men özim kardiopreparatni doimiy içişim kerak. Bu degani, men bitta dori uçun har oy şifokorga boraman, har oy 30 kunlik retsept olişim kerak. Axir kardiolog menga bir vaqtlar bu dorini umr böyi içişim kerakligini aytgan. Endi esa men qon suyultiruvçi dorini içmayapman, lekin infarkt ötkazganlar, insult ötkazganlar [elektron retseptni borib] ololmaydi. Masalan, menda bir qöşni bor, u ham doimiy ravişda qon suyultiruvçi dorini içişi kerak. Ololmaydi. Özi zörğa yuribdi. Qanaqa qilib u borib retsept olib keladi?
Hatto “fizrastvor”ni ham röyxatlarga kiritişdi. Bu absurd-ku. “Fizrastvor” har qanday vaqtda kerak böladi. Hatto, burunni çayiş uçun ham, butunlay soğlom odam ham u bilan burnini yuvadi”, – deydi yana bir intervyu berganlardan biri.
Boşqa mijoz esa dorixonaga kirgan vaqtida yangilikni bilganini, poliklinikaga borganda esa unga retsept yozişi mumkin bölgan şifokor topilmaganini aytdi.
“Bu qanaqa qiliq endi, nima qilişimiz kerak? Man pensioner bölsam, 3 million söm pensiya olsak, şu dorini ham ololmaymizmi endi? Mana, hozir şifokorga, poliklinikaga, aptekaga kelib şuni eşitdim. “Yöq, retsepsiz bermaymiz”, deyişdi. Askorbinka olmoqçi edim, “retsepsiz bermaymiz”, deyişdi. Kalsiy glyukonat olmoqçi edim, “retsepsiz bermaymiz”, deyişdi. Avval uni oxirigaça işlab çiqiş, hamma narsani şifokorlar, odamlar, dastur bilan birga örganib çiqiş kerak, keyin uni joriy qiliş kerak”, – deydi u.
“Tizimni juda töliq, mukammal şakllantirib oliş kerak edi”
Yana bir dorixonada işlovçiga köra, kun davomida u işlayotgan joyga 3 ta elektron retsept bilan kelişgan.
“Uni ham öşa berilgan maxsus markirovkasi ikkita doriga bitta markirovka berilgan. Juda kamçiliklar köp. Bir kunda bitta dorixonaga 200 ta odam kirib çiqadigan bölsa, öşandan uçtasiga retsept berilgan, qolgani retsepsiz. Yoki esidan çiqib yurgan dorilarni olişga majbur. Hozir dorixonaçilar qanaqa iş tutişi kerak yoki bemorlar qanaqa iş tutişi kerak?
Oldin tizimni juda töliq, mukammal şakllantirib oliş kerak edi. Dorixonalarda ham DMED sistema hali çala işlayapti. Örgatiş işlari juda kam olib borilgan. Kelgan, DMED qöygan, ketgan. Menimça, bu narsaga hali vaqt kerak edi. Va bular dorixonaga allaqaçon jarima qöllamoqçi bölyapti, hali rivojlanmagan sistemaga. Rivojlanmagan narsa uçun hali javobgarlikka tortişga allaqaçon tayyor turibdi”, – deydi u.
Köplab respondentlar retsepsiz berilmaydigan dorilar röyxati qayta körib çiqilişini söraşmoqda. Ularning fikriça, antibiotik, gormonal, psixotrop dori vositalari retsept asosida berilgani töğri, ammo kundalik hayotda ham doimiy foydalanib kelinayotganlari böyiça qayta öylab körilişi kerak.
Hukumat qaroriga köra, amaliyot 2026 yil oxiriga kelib barça tibbiyot muassasalari va dorixonalarga tatbiq qilinadi. Eslatib ötamiz, retsepsiz beriladigan va berilmaydigan dorilar röyxati e’lon qilingan.
