Суицидлар масаласида 15 йилдан буён шуғулланиб келаётган психолог Шоира Исоқованинг айтишича, эркаклар ўртасида ўз жонига қасд қилиш ҳолатлари оилада болаликдан берилаётган тарбиядаги нотўғри ёндашувларга бориб тақалади. Чунки оилада бола тарбияси кўп ҳолатда оналар зиммасига тушади, ўғил боланинг кучли шахс сифатида оладиган фазилатларини шакллантириш учун эса унга отанинг эътибори керак.
“Бизда кўпинча оталар кўчаники, улар кўча ишларини бажариши керак деган тушунчалар бор. Айнан ўғил бола тарбиясида отанинг ўрни беқиёс. Унинг ҳар битта сўзи ўғилнинг шахс сифатида камолотга етишида жуда катта рол ўйнайди. Ўғил тарбиялаётган оналар унинг ҳаётида, дўстлари даврасида бўлаётган муаммоларда қутқарувчи вазифасини бажаради. Унинг шу муаммодан ўзи чиқиб кетишига йўл бермайди. Бу эса охир-оқибат ўғил болаларнинг жамиятда ўз ўрнини топа олмаслигига, иродасизликка, ўзига бўлган ишончнинг пасайишига, ҳаётдаги қийинчиликлар олдида ўзини йўқотиб қўйишига ёки мутлақо ўз йўлини топа олмаслигига олиб келади.
Қизлар тарбиясида эса бошқача ёндашилади. Улар бегона хонадонга боришини ҳисобга олиб, ҳар томонлама “қуроллантириб” тарбиялаймиз. Аммо ўзига ишончи паст, кучсиз, иродасиз, мустақил фикрига эга бўлмаган болалар эртага жамиятда турли муаммоларга дуч келганда ўз йўлини топа олмай қолади. Ва мана шу жараёнда суицидиал тенденциялар пайдо бўлади.
Биз ўғил болаларни кичиклигидан “Ўғил бола йиғламайди” деган тушунчалар билан тарбия қиламиз. Аслида ўғил бола ҳам йиғлаши, ўз ҳиссиётлари, кечинмалари, муаммоларини кўрсатиши мумкин. Буни ичга ютиш – босим остида қолиш инсон камолотида таъсир кўрсатади дейди у.
Инсон қайси ҳолатларда суиқасд ҳақида ўйлайди?
Шоира Исоқованинг сўзларига кўра, ўсмирларда, нотўлиқ оилаларда, ота-онаси узоққа кетган, фарзанд тарбияси эътибордан четда қолдирилган оилаларда, нотинч – ичкиликбозлик, мунтазам жанжаллар содир бўладиган оилаларда суицидал ҳолатлар кўпроқ бўлиши мумкин.
Иқтисодий қийинчиликлар ҳам инобатга олинади, лекин баъзида иқтисодий муаммоси йўқ оилада ҳам депрессияга тушган эркак жонига қасд қилган ҳолатлар кузатилади.
“Катталарда эса эркак 40 ёшда ҳам ҳаётда ўз ўрнини топа олмаган, ўзини керакли ҳис қилмаган, муаммолар гирдобидан чиқа олмаган бўлиши мумкин. Бу онгли ҳаракатлар ҳисобланади. Демак, ўша жараёнгача бўлган сабаблар мавжуд. Бир кунда бу қарорга келиб, бориб қасд қилмайди. Ҳар бир жараёнда ечим қидиради, излайди, ўз ўрнини топишга ҳаракат қилади. Ҳеч қаердан ечим топа олмагандан кейин шу қарорга келади. Унгача анча босқичларни босиб ўтган бўлади. Буни билиш мумкин бўлган гапларига ҳеч ким эътибор қаратмаган бўлади. “Жонимга тегди”, “Ҳаёт жудаям қийин”, “Яшолмаяпман, мослашиб кетолмаяпман” деган гапларни гапирган бўлади, аммо афсуски, яқинлари кўпинча бунга эътибор бермайди.
