Қандай қилиб хавфдан ҳимояланиш мумкинлиги ҳақида Буюк Британиянинг Суонси университетида саратонни эрта аниқлаш бўйича тадқиқот олиб бораётган ўзбекистонлик Дениз Акин муҳим маълумотларни бериб ўтди.
Овқатланиш ва саратон хавфи ўртасидаги боғлиқлик тадқиқотларда ўрганилган. Бироқ бу яхши кўрган овқатларимиз саратон касаллигига олиб келади дегани эмас. Фақат, энг муҳими, меъёр – яхши ва мувозанатли овқатланиш саратон хавфини камайтиради.
Баъзи пишириш усуллари саратонга сабаб бўлувчи модда ишлаб чиқарилишига олиб келади. Карсиногенлар – ДНК билан алоқада бўлиб, мутацияларни келтириб чиқарадиган, саратон касаллигига чалиниш хавфини оширадиган моддалар. Юқори ҳароратда пишириш усуллари, масалан, барбекю ёки очиқ оловда гўштни пишириш, баъзи кимёвий моддалар ҳосил бўлишига олиб келиши мумкин.
Булар орасида гўштдаги ёғ оловга томиб, гўштга қайтадиган тутун сабаб ҳосил бўладиган полициклик ароматик углеводородлар (ПАУ) ва гўшт ичидаги мураккаб реакциялар натижасида кучли иссиқлик остида ҳосил бўладиган ҳетероциклик аминлар (ҲCА) бор.
Яна бир зарарли кимёвий модда акриламиддир. У асосан картошка каби қандолатли озиқ-овқатларда, уларни қовурганда ёки узоқ вақт давомида юқори ҳароратда пиширганда ҳосил бўлади. Акриламид нон, қаҳва ва дон маҳсулотлари каби озиқ-овқатларда ҳам учраши мумкин.
Бу маълумотларни билиш саратондан хавотирга тушиб яшаш учун эмас, балки у ҳақида маълумот олиш учун керак.
Маълумотларни ўқигач ўзингиз ёқтирган таомлардан бутунлай воз кечишингиз шарт эмас. Бу кимёвий моддалар саратон хавфини оширса-да, озиқ-овқатларни истеъмол қилиш билан боғлиқ хавф, чекиш ёки кўп миқдорда спиртли ичимлик истеъмол қилиш каби асосий хавф омиллари билан таққослаганда нисбатан паст. Шунга қарамай саратон моддалари ҳосил бўладиган тарзда таом пиширишдан қочган маъқул. Қайнатиш, буғлаш каби пишириш усулларини танлаш зарарли бирикмалар ҳосил бўлишини сезиларли даражада камайтириши мумкин.
Бундан ташқари, гўштни ёқмаслик ва пишириш пайтида гўштни вақти-вақти билан айлантириш бу хавфларни камайтиришга бироз ёрдам беради.
Иссиқ чой ҳам хавфлими?
Иссиқ чойнинг хавфли экани ҳақида ўтказилган тадқиқотлар бунга аниқ жавоб топмаган, лекин ўрганишлар давомида керакли хулосалар берилган.
