Ўзбекистон коррупцияга қарши нима қилмоқчи? Янги чоралар тасдиқланди

Ўзбекистон президенти 2025 йил 30 декабр куни коррупцияга курашиш президент фармон имзолади.

Фармон билан, Коррупцияга қарши курашиш агентлигига қуйидаги қўшимча вазифалар юклатилди:

• коррупцияни олдини олиш бўйича давлат органлари ва ташкилотларида ягона ҳуқуқни қўллаш амалиётини шакллантириш ҳамда услубий ёрдам кўрсатиб бориш;
• давлат органлари ва ташкилотларида коррупцияга қарши Миллий сертификатлаштириш менежмент тизимини жорий этиш;
• амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш ва улардаги коррупциявий хавф-хатарларни бартараф қилиш борасидаги фаолиятни мувофиқлаштириш;
• давлат органлари ва ташкилотларининг коррупциявий хавф-хатар даражаси юқори бўлган вазифа ва функцияларини рақамлаштириш бўйича таклифлар ва минимал талабларни ишлаб чиқиш;
• “E-qaror” тизимида қабул қилинадиган ҳужжатларни эълон қилишда очиқликка оид қонунчиликка риоя этилишини назорат қилиш ва очиқликни таъминлаш бўйича таъсирчан чораларни қўллаш;
• халқаро молия институтлари ва хорижий ҳукумат молия ташкилотлари маблағлари ҳисобидан молиялаштириладиган лойиҳалар бўйича қарорлар қабул қилишда коррупциявий омиллар, шу жумладан, манфаатлар тўқнашувини аниқлаш ҳамда олдини олиш.

E-qaror'да очиқлик назорати

“Белгилансинки, республика ва маҳаллий ижроия ҳокимияти органлари томонидан қабул қилинган ҳужжатларни “E-qaror” электрон тизимида асоссиз равишда эълон қилмаслик, давлат ҳокимияти ва бошқарув органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш деб ҳисобланади ҳамда тегишли жавобгарликка тортишга асос бўлади”, – дейилади фармонда.

Ҳимоя ордери

Коррупциявий ҳуқуқбузарликлар ҳақида хабар берган шахсларни меҳнат қонунчилигининг бузилиши, шу жумладан, меҳнат фаолиятида таъқиб, тазйиқ ҳолатларидан ҳимоя қилиш мақсадида, Агентлик томонидан ҳимоя ордерини бериш амалиёти жорий қилинади.

Ички назорат бўлинмалари

Давлат органлари ва ташкилотларидаги коррупцияга қарши ички назорат бўлинмаларининг фаолияти Агентлик билан узвий ҳамкорликда ташкил этилади.

Коррупцияга қарши ички назорат бўлинмаларининг раҳбар ва ходимлари фаолиятига самарадорлик кўрсаткичлари (KPI) қўлланилмайди. Уларга KPI'га боғланган устамалар максимал миқдорда тўланади.

Бундан ташқари, коррупцияга қарши ички назорат бўлинмаларининг ходимларини интизомий жавобгарликка тортиш учун ҳам Агентликнинг розилиги керак бўлади.

Агентлик коррупциявий хавф-хатар ва ҳуқуқбузарлик даражаси юқори бўлган давлат органлари ва ташкилотларининг коррупцияга қарши ички назорат бўлинмалари тузилмасига қўшимча штат бирликларини кўпи билан 2 йил муддатга жорий этиш ваколатини олди. Бунда:

• қўшимча штат бирликлари Агентлик директорининг тақдимномасига асосан, ушбу ташкилотларнинг мавжуд штат бирликлари доирасида жорий этилади;
• қўшимча штат бирликларига ходимларни лавозимга тайинлаш ва лавозимдан озод қилиш Агентлик томонидан амалга оширилади.

Коррупцияга қарши экспертиза

Агентлик амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш ва улардаги коррупциявий хавф-хатарларни бартараф қилиш юзасидан давлат органлари ва ташкилотлари фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича масъул орган этиб белгиланди. Бунда:

• давлат органлари ва ташкилотлари томонидан амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш натижалари бўйича ҳужжатлар Агентликка тақдим этилади;
• 2027 йилдан бошлаб Агентлик таҳлиллар асосида амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказишнинг давлат органлари учун мажбурий бўлган йиллик режа-графигини ҳар йили 1 апрелга қадар тасдиқлайди ва эълон қилади;
• йиллик режа-график ижроси натижалари ҳақидаги ахборот Агентлик томонидан Коррупцияга қарши курашиш бўйича миллий кенгашга ва Президент администрациясига киритиб борилади.

Аксилкоррупцион кластер

Коррупцияга қарши курашиш агентлиги, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва назорат органлари, илмий муассасалар, коррупцияга қарши ички назорат бўлинмалари ва фуқаролик жамияти институтларининг доимий ҳамкорлигига асосланган Коррупциянинг олдини олишнинг яхлит тизими (Коррупциянинг олдини олиш кластери) жорий этилади.

Кластер доирасида:

• ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар Агентликни коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар юзасидан терговга қадар текширув, суриштирув ва дастлабки тергов жараёнида аниқланган коррупциявий омиллар ва юзага келиши мумкин бўлган хавф-хатарлар бўйича таҳлилий ва статистик маълумотлар билан таъминлайди;
• Агентликка Ҳисоб палатаси, Давлат молиявий назорати инспекцияси томонидан молиявий назорат ва аудитни амалга оширишда давлат харидлари, манфаатлар тўқнашуви, молиявий хавф-хатарлар юзасидан ўтказилган таҳлиллар ва ўрганиш натижалари билан ахборот тизими орқали танишишга рухсат берилади;
• белгиланган илмий муассасалар коррупцияга қарши курашиш соҳасида илмий таҳлилларни қилади, Агентликнинг буюртмасига асосан илмий асосланган ечимларни ишлаб чиқади, малака ошириш дастурларини ташкиллаштиради;
• коррупцияга қарши ички назорат бўлинмалари тизимдаги коррупциявий ҳуқуқбузарликлар содир этилишининг ҳолати ва йўналишлари ҳақида маълумот ҳамда уларни бартараф этиш бўйича таклифларни ҳар чоракда Агентликка тақдим этиб боради;
• фуқаролик жамияти институтлари коррупцияга қарши курашиш бўйича жамоатчилик назорати, шу жумладан, жамоатчилик эшитуви ҳамда мониторинги, жамоатчилик фикрини ўрганишни амалга оширади.

“Рақамли комплаенс”

2026 йил 1 июлдан бошлаб “Рақамли комплаенс” ахборот дастурий комплекси синов режимида ишга туширилиши лозим. Дастурий комплекс 2026 йил якунига қадар тўлиқ режимда ишлай бошлаши керак.

Давлат органлари ва ташкилотларининг ахборот тизимлари “Рақамли комплаенс”га интеграция қилинади ва бу орқали Агентлик фаолияти ахборот жиҳатдан таъминланади.

Дастурий комплекснинг “E-Komplaens” модули доирасида коррупцияга қарши ички назорат бўлинмалари фаолияти тўлиқ рақамлаштирилади.

Дастурий комплексда сунъий интеллект ҳам бўлади, унинг ёрдамида:

• дастурий комплекс ва бошқа ахборот ресурсларидаги маълумотлар таҳлили асосида коррупциявий хавфлар аниқланади, уларнинг олдини олишга қаратилган ечимлар ишлаб чиқилади;
• давлат харидларида оммавий офертага муносабат билдиришда аффилланганлик ва манфаатлар тўқнашуви мавжудлиги аниқланади ва иштирокчиларнинг иштироки автоматик чекланади.

Сўралган маълумот тақдим этилиши шарт

Коррупцияга қарши курашиш агентлигига унга юклатилган вазифаларни тўлиқ, сифатли ва самарали амалга ошириш билан боғлиқ маълумотларни тўлиқ ёки қисман тақдим этмаслик ёхуд нотўғри маълумотларни тақдим этиш, зарур ахборот тизимларини интеграция қилишга асоссиз қаршилик кўрсатиш Агентликнинг қонуний фаолиятига тўсқинлик қилиш деб баҳоланади.

Агентликка давлат органлари ва ташкилотлари марказий аппаратининг коррупцияга қарши ички назорат бўлинмаларига тизим ташкилотларига қонунбузилиш ҳолатларини олдини олиш бўйича кўриб чиқилиши мажбурий бўлган кўрсатма ва уларни бартараф этиш юзасидан тақдимномалар киритиш ҳуқуқи берилади.

Менежмент сертификати

2026 йил 1 июлдан бошлаб давлат органлари ва ташкилотларида 2030 йилгача босқичма-босқич Коррупцияга қарши миллий сертификатлаштириш менежмент тизими жорий этилади. Бунда:

• ушбу тизим биринчи навбатда Коррупцияга қарши курашиш ишларининг самарадорлигини рейтинг баҳолаш тизими натижаларига кўра “қониқарсиз” деб баҳоланган давлат органлари ва ташкилотларида жорий этилади;
• давлат органлари ва ташкилотларида тизимни жорий этиш Агентлик томонидан тасдиқланадиган режа-графикка мувофиқ босқичма-босқич амалга оширилади;
• тизимнинг белгиланган муддатларда жорий этилмагани давлат органи ёки ташкилоти раҳбари ва ўринбосарларига тизим жорий этилгунга қадар бўлган муддатда барча рағбатлантириш тўловлари тўхтатиб турилишига сабаб бўлади.

Лойиҳа офислари

Агентлик давлат органлари ва ташкилотларида фаолияти хусусиятларига мос бўлган “комплаенс-назорат” тизимини йўлга қўйиш бўйича таклифлар ва ташаббусларни ишлаб чиқиш, соҳалар ва тармоқларда коррупцияга қарши курашиш тизимини ривожлантириш масалалари бўйича лойиҳа офисларини ташкил этишга ҳақли. Бунда:

• лойиҳа офислари Агентлик директорининг буйруғига мувофиқ Агентлик ходимлари, давлат органлари ва ташкилотлари коррупцияга қарши ички назорат бўлинмалари ходимлари ҳамда эксперт ва мутахассислардан иборат таркибда тузилади;
• Агентлик директорининг давлат органлари ва ташкилотлари ходимларини лойиҳа офисларига жалб қилиш ҳақидаги буйруғи бажарилиши мажбурий ҳисобланади;
• давлат органлари ва ташкилотлари ходимлари лойиҳа офиси фаолиятига жалб этилган даврда уларнинг ойлик иш ҳақи ва бошқа барча қўшимча тўловлари сақлаб қолинади;
• лойиҳа офиси фаолиятига жалб этилган давлат органлари ва ташкилотларининг ходимлари, эксперт ва мутахассисларга ўрганиш олиб борилаётган давлат органи ёки ташкилотининг бюджетдан ташқари жамғармаси ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан қўшимча ҳақ тўланиши мумкин.

Кўкрак нишони

Коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашишга муносиб ҳисса қўшган давлат органлари ва ташкилотлари ходимлари, фуқаролик жамияти институтлари вакиллари ҳамда фаол фуқароларни рағбатлантириш мақсадида “Коррупцияга қарши курашишга қўшган ҳиссаси учун” кўкрак нишони таъсис этилади.

Агентлик ҳар йили 9 декабр – Халқаро коррупцияга қарши курашиш куни арафасида нишон билан тақдирлашни йўлга қўяди.