Кўчмас мулк бўйича солиқни бозор нархи асосида ҳисоблаш тартиби белгиланди

Вазирлар Маҳкамасининг 18 май кунги қарори билан, “Солиқ базасини айрим товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартиби тўғрисида”ги низом тасдиқланди.

Низом Солиқ кодексига мувофиқ солиқ базасини кўчмас мулк объектлари ҳамда ёғоч маҳсулотларининг бозор қийматидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартибини белгилайди.

Низом талаблари солиқ тўловчилар томонидан сотилган товарларнинг ҳисоб ҳужжатларида акс эттирилган нархи шундай товарлар бўйича аниқланган бозор нархидан 20 фоизга паст ёки юқори бўлганида қўлланади.

Низомга кўра, солиқ органлари солиқ базасини аниқлашда таққосланадиган бозор нархлари усулидан фойдаланади.

Кўчмас мулк объектларининг бозор нархи кўчмас мулкни оммавий баҳолаш соҳасида махсус ваколатли орган томонидан аниқланади.

Солиқ органлари солиқ базасини бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлашда қуйидаги маълумотлардан ҳам фойдаланиши мумкин:

• нотариатнинг ягона автоматлаштирилган ахборот тизими;
• аукцион ва давлат харидлари платформалари;
• сотувчиларнинг нархномалари (прейскурант) маълумотлари ва бошқалар.

Ёғоч маҳсулотларининг бозор нархи биржа савдоларида сотилаётган айнан ўхшаш (улар мавжуд бўлмаганда, бир турдаги) товарлар нархларидан келиб чиқиб аниқланади.

Қарорда келтирилган шартли мисол

Тошкент шаҳри Мирзо Улуғбек туманида жойлашган "А" МЧЖ томонидан 2025 йил 5 апрелда тузилган шартномага асосан 3-қаватда жойлашган, майдони 216,04 м²дан иборат бўлган турар жой фуқаро Н.Х.га 1 м² учун 1,07 млн сўмдан – жами 231,2 млн сўмга сотилгани тўғрисида нотариал идоралар томонидан шартнома тасдиқланган (электрон ҳисобварақ-фактура расмийлаштирилган).

Юқоридаги низомнинг 14-бандида назарда тутилган формула асосида Тошкент шаҳри Мирзо Улуғбек туманида жойлашган янги қурилган кўчмас мулк объектларининг 1 м² учун ўртача бозор нархи 2025 йил апрел ойида шакллантирилган электрон ҳисобварақ-фактуралардан фойдаланиб аниқланганда, 1 м² учун 6,1 млн сўмни ташкил этади.

Кўчмас мулкнинг ўртача бозор нархи ва сотиш нархи ўртасидаги фарқ 20 фоизлик оғишдан кўп (6,1 - 1,07=4,7 (5,03/1,07)*100=470,1 фоиз > 20 фоиз).

Шундан келиб чиқиб, солиқ базаси товарларнинг бозор нархи асосида ҳисобланганда, 6,1 млн сўм * 216,04 м² = 1 317,8 млн сўмни ташкил қилади.

Корхона томонидан ҳисоботда кўрсатилган солиқ базаси: 1,07 млн сўм (ЭХФ бўйича) * 216,04 м² = 231,2 млн сўмни ташкил қилади.

Бунда камайтириб кўрсатилган солиқ базаси: 1 317,8 млн сўм − 231,2 млн сўм = 1 086,6 млн сўмни ёки ҚҚСсиз 970,2 млн сўмни ташкил қилади.

Камайтириб кўрсатилган тушумдан солиқлар қўшимча ҳисобланади:
ҚҚС = 970,2 млн сўм * 12 фоиз ставка = 116,4 млн сўм;
фойда солиғи = 853,8 млн сўм (970,2-116,4)*15 фоиз ставка = 128,1 млн сўм.

Ушбу мисолда жами 244,5 млн сўм қўшимча солиқ ҳисобланади.