Narxlar, kriptoaktivlar, oltindan daromad va inflatsiya maqsadlari – Markaziy bankning 2023 yildagi ilk anjumanida nimalar aytildi?  

- 2022 yilda 8-9 foizlik inflatsiyani kutgan edik va butun xatti-harakatimiz şunga qaratilgandi. Lekin geosiyosiy özgarişlar nafaqat Özbekistonda, balki butun dunyoda inflatsiya yuqori darajada şakllanişiga olib keldi. Yevropada, rivojlangan davlatlarda 2 xonali inflatsiya kuzatildi. Rivojlangan davlatlarda 10 foizdan yuqori darajada şakllandi. Bunaqa şaroitda biz oçildik, özimizda narxni past uşlab turamiz, inflatsiyani pasaytiramiz, degan xatti-harakat qilişimiz notöğri. Faqat monetar instrumentlarimiz bilan inflatsiya ösişiga ma’lum jihatdan ta’sir körsatişimiz  mumkin.  

Raqamlarga qarasak, yil yakuni böyiça [inflatsiya] Qozoğiztonda 19,6 foizga yaqin şakllandi. Boşqa qöşni davlatlar – Qirğiziston, Tojikistonda ham ma’lum jihatdan yuqori böldi. Uşbu şaroitda xohlaymizmi, yöqmi inflatsiya bir davlatdan ikkinçi davlatga oqib ötadi. Şu sababli biz bu yil 8-9 foizlik inflatsiya darajasiga erişa olmadik.

2023 yildagi 8,5-9,5 foizga erişiş uçun ham qattiq pul-kredit siyosatini olib boriş kerak böladi, çunki geosiyosiy xatarlar hali ham saqlanib qolmoqda. Jahon iqtisodiyoti global ösişning pasayiş prognozi ham bizga ta’sir qiladi. Narxlarni uşlab turiş mumkinmi degan masala juda nozik – bu iqtisodiy ösişni töxtatib qöyadi. Maqsadimiz – iqtisodiy barqarorlikni saqlab qolgan holda maksimal darajada monetar va nomonetar omillar ta’sirini kamaytirib boriş va inflatsiyani pasaytirişga erişiş.

2024 yilda 5 foizlik inflatsiyaga erişmoqçimiz.  

– Anomal sovuq kelgusida narxlar oşişiga ta’sir qiladimi?  

– Anomal sovuq uzoq ta’sir qiladigan omil emas. Bizdagi örganişlar yanvar oyidagi narxlarning ösişi keyingi oylardan barqarorlaşişini körsatyapti. Markaziy bank özining instrumentlari orqali narxlarga ta’sir qila oladimi, degan masalaga kelsak, bizda anomal sovuq tufayli bevosita narxlarning özgarişiga  ta’sir qiladigan dastaklarimiz yöq.  

– Markaziy bank oltin quymalaridan foyda oladimi?

– Markaziy bankda turgan oltin quymalardan biz daromad olmaymiz. Ayrim operatsiyalarimiz bor: oltinni çetga olib, depozitga qöyib daromad olişimiz  mumkin. U operatsiyalarni  ma’lum davrda amalga oşiramiz. Agar biz oltin narxi kötarilişini kutayotgan bölsak, sotiş uçun möljallangan oltinimizni çetga olib sotişimiz mumkin. Asosiy oltin böyiça daromadlarimizni narx özgarişi hisobidan olamiz. Masalan, biz oltinni har oyda örtaça şakllangan narx böyiça sotib olamiz. Sotib olgan narximizdan yuqori narxda sotişimiz bizga qöşimça daromad beradi. 2022 yilni yakunlaganimiz yöq. Oltinni sotiş va sotib olişdan 2021 yilda Markaziy bank 300 million dollar ekvivalentida daromad oldi.  

- Markaziy bankning kriptoaktivlarga munosabati qanday? 

- Markaziy bank kriptoaktivlar masalasiga butun dunyo kabi juda konservativ yondaşadi. Biz kriptovalutani qimmat aktiv deb hisoblamaymiz va unga munosabatimiz salbiy. 

- Mir kartalarini qabul qiliş qaçon tiklanadi?  

- Mir kartalari tiklanişi yoki tiklanmasligi tijorat banklarining ma’lum xatarlari bilan boğliq. Xabaringiz bor, biz buni örganyapmiz. Qozoğiston Amerika sanksiyalariga tuşmaslik uçun töxtatib turibdi. Bu masalani tijorat banklari taşlab qöygani yöq.  Qozoğistonda ruxsat berildi degan ma’noda xabar eşitdik. Banklar imkon qadar şaroit yaratib berişga harakat qilişyapti. Rossiyadan keladigan turistlar va vaqtinça yaşaydigan fuqarolarga şaroit yaratib berişga harakat qilyapmiz.  

Ma’lumot uçun, 23 sentabrdan boşlab Uzcard yagona respublika protsessing markazi texnik sabablarga köra Rossiyaning Mir tölov tizimi kartalarini Özbekistonda, şu jumladan, kobeyjing kartalarini xorijda qabul qilişni töxtatdi. 

AQŞ Moliya vazirligi Mir tölov tizimi bilan işlagani uçun sanksiyalar qöllaşga tayyorligini e’lon qilganidan söng, Turkiya, Vetnam, Qozoğiston, Qirğiziston, Özbekiston va Tojikiston kabi köplab mamlakatlarda Rossiya kartalaridan foydalaniş bilan boğliq muammolar yuzaga kelgan edi.    

– Markaziy bank 2024 yilda 5 foizlik inflatsiyaga erişmoqçi. Ammo tahlilçilar bu imkonsizligini aytmoqda.

– Butun faoliyatimiz 2024 yilning ikkinçi yarmiga borib 5 foizlik inflatsiyaga erişişga qaratilgan. 2021 yilda 8-9 foizlik inflatsiya darajasiga erişa olmaganimizni ham aytdim. Fors-major holatlari, geosiyosiy vaziyatlar bölişi mumkin, ammo bizning asosiy strategiyamiz va örta muddatdagi maqsadimiz – 2024 yilda 5 foizlik inflatsiyaga erişiş. Oldindan “ha, aniq şu böladi” deyiş qiyin, çunki bugungi tahlil ertaga töğri kelmayapti.