Jörabek Mirzamahmudov Xitoy bilan energetik loyihalar böyiça kelişuvlarga izoh berdi
|04:33 / 24.02.202337 6557 min
Xitoy kompaniyalari Özbekistonda quradigan FESlar böyiça kafolatli xarid narxi muzokaralar yakunida investorlar bilan kelişgan holda oçiqlanadi, tariflar oxirgi tenderlarda aniqlanganidan yuqori bölmaydi, deya Kun.uz'ga ma’lum qildi energetika vaziri. Uning sözlariga köra, avvalroq e’lon qilingan kelişuvlardan biri narx qimmatligi sababli bekor qilingan.
Xitoyning “Huaneng Renewables Corporation” va “Poly Technologies” kompaniyalari konsorsiumi bilan Jizzax va Toşkent viloyatlarida 2000 MW quvvatli FES qurilişi böyiça hamkorlik kelişuvi imzolanişi. 20 fevral / Foto: Energetika vazirligi matbuot xizmati
Energetika vaziri Jörabek Mirzamahmudov boşçiligidagi vazirlik delegatsiyasi bir hafta davomida Xitoyda bölib qaytdi. Özbekiston delegatlari qayta tiklanuvçi energiya manbalarini joriy etiş böyiça Xitoy kompaniyalari bilan muzokaralar ötkazmoqda.
Ayni paytgaça ikkita kelişuvga erişilgani haqida xabar berildi:
Xitoyning CEEC Energy davlat korporatsiyasi bilan Qaşqadaryo, Buxoro va Samarqand viloyatlarida umumiy quvvati 2000 MW bölgan quyoş fotoelektr stansiyalarini quriş böyiça memorandum imzolandi.
“Huaneng Renewables Corporation” va “Poly Technologies” kompaniyalar konsorsiumi bilan Jizzax va Toşkent viloyatlarida umumiy quvvati 2000 MW bölgan quyoş fotoelektr stansiyalarini quriş böyiça hamkorlik kelişuvi imzolandi.
Har ikkala loyiha böyiça ham investorlar 2 mlrd dollardan (ikkita loyihaga 4 mlrd dollar) töğridan töğri investitsiya kiritib, ilk quvvatlarni yil oxirigaça, rejadagi barça quvvatlarni esa 2024 yil oxirigaça işga tuşirişini ma’lum qilgan.
E’tiborlisi, oxirgi yillarda şakllangan an’ana – quyoş va şamol elektr stansiyalari böyiça loyihalarni xalqaro tender orqali aniqlaş tartibi bu loyihalarga nisbatan tatbiq etilgani yöq. Xitoy kompaniyalaritöğridan töğri tanlab olinmoqda. Boz ustiga, ular quradigan stansiyalar işlab çiqargan elektr energiyasini davlat qança narxda kafolatli sotib olişi rasmiy xabarlarda oçiqlanmadi.
Kun.uz bu boradagi ayrim savollarga energetika vaziri Jörabek Mirzamahmudovdan javob oldi. Uning sözlariga köra, kafolatli xarid tariflari oçiqlanmaganiga sabab – dastlabki kelişuvlarga erişilgan bölsa-da, narx borasidagi muzokaralar davom etyapti
Mavzuga oid
. Vazir muzokaralar yakunlanib, asosiy bitimlar imzolangaç, bitim şartlari investorlar bilan kelişgan holda e’lon qilinişini bildirdi.
Jörabek Mirzamahmudovga köra, investorlar oldiga kafolatli xarid narxini oxirgi tenderdagi tarifdan oşirmaslik şarti qöyilgan. Kun.uz oxirgi tenderda (2022 yil dekabr oyidagi) ma’qullangan narxlar 1 KW-soat uçun 3 sentgaça bölganidan kelib çiqib, ayni kunlardagi muzokaralarda mana şu narx çegarasi qöyilganmi, degan savoliga vazirlik rahbaridan tasdiq javobini oldi.
“Asosiy talablar – muddat, sifat va eng arzon tarif. Agar tender qilsak, 3-4 yil ketadi. Biz esa 1 yilda işga tuşiriş şartini qöyayapmiz”, – deya investorlar tendersiz tanlanayotganiga izoh berdi Mirzamahmudov.
Vazir yaşil energetika böyiça dekabr oyida tugagan oxirgi uçta tender qaçon boşlangani, e’lon qilinganidan beri qança vaqt ötgani va amaliy işlar qaçon boşlanişiga e’tibor berişni söradi.
Kun.uz'ning e’tibor qaratişiça, uçta viloyatda jami 500 MW qayta tiklanuvçi quvvatlarni işga tuşiriş böyiça tenderlar 2021 yilda boşlanib, uning birinçi bosqiçi (RFQ) 2021 yil 31 avgustgaça davom etgan. Uçta bosqiçdan keyingi yakuniy ğoliblar esa 2022 yil dekabr oyida aniqlandi. Uçala loyiha böyiça bitimlarni 2023 yil 1-çoragida imzolaş, quriliş işlarini 2023 yil 4-çoragida boşlab, stansiyalarni 2024 yil 4-çoragida işga tuşiriş rejalaştirilgan. Bu – tender jarayonlari boşlanganidan stansiyalar işga tuşgungaça bölgan vaqt qariyb 4 yil bölişini körsatadi.
“Hozir esa biz kelişgan loyihalar buyiça amaliy işlarni şu yildanoq boşlaş şartini qöyganmiz”, – deya tuşuntirdi Jörabek Mirzamahmudov.
Kun.uz hukumat a’zosidan GD Power va Powerchina kompaniyalari konsorsiumi bergan narx haqida ham söradi. Dekabrda Xitoyning bu konsorsiumi Namangan viloyatida 150 MW quvvatga ega loyiha böyiça 4,828 sent taklif bilan tender ğolibi deb topilgan, lekin Energetika vazirligi bu taklifni juda qimmat deb hisoblab, narxni pasaytiriş çoralari körilişini bildirgandi.
“Ha, biz bu tender natijasini bekor qildik. Hozirda manfaatliroq takliflarni muhokama qilyapmiz”, – deya holatga aniqlik kiritdi energetika vaziri.
Mirzamahmudov respublika böylab davlat taşkilotlari, xususiy korxonalar va aholi xonadonlariga quyoş panellarini örnatiş kampaniyasi ketayotgani haqidagi savolga ham javob berdi.
“Bu kampaniyaga start berilişidan oldin nega panel bozorida taklifni köpaytiriş, raqobatni qöllaş orqali narxni tuşiriş çoralari körilmayapti? Aholi va biznesga qayta tiklanuvçi energiyaga ötiş uçun yaqqol afzallik yaratib, söng bu afzallikni faol va effektiv tarğib qiliş hozirgidek ma’muriy buyruqbozlik va direktiv kreditlaşdan köra samaraliroq emasmi?” degan savolga javoban hukumat rasmiysi vazirlik delegatsiyasining Xitoyga taşrifidan asosiy maqsadlardan biri ham şu ekanini aytdi.
“Xitoyga aynan şu masalalarni hal qiliş uçun bordik. Maqsadimiz – raqobatni oşiriş, köproq işlab çiqaruvçilarni jalb qiliş va eng maqbul takliflarni oliş”, – dedi Energetika vazirligi rahbari.
Ma’lumot uçun, 17 fevral kuni e’lon qilingan prezident qaroriga asosan, 2023 yilning özida umumiy quvvati 4 300 MW bölgan qayta tiklanuvçi energiya manbalarini işga tuşiriş közda tutilgan.
Rejadagi 4 300 MW quvvatdan 2 100 MW – yirik quyoş va şamol elektr stansiyalari, 1 200 MW – ijtimoiy soha obektlari, xöjalik sub’yektlarining bino va inşootlari hamda xonadonlarda örnatiladigan quyoş panellari, 550 MW – tadbirkorlar tomonidan barpo etiladigan kiçik fotoelektr stansiyalari hissasiga töğri kelişi hisob-kitob qilingan.
Qayta tiklanuvçi energiya manbalari qurilmalarini örnatiş, iste’molçilarni muqobil energiyaga ötkaziş va energiya tejamkor texnologiyalarni joriy qiliş orqali 2023 yilda qöşimça 5 milliard KW-soat elektr energiyasi işlab çiqariş va 4,8 milliard kub metr tabiiy gazni iqtisod qiliş közda tutilgan.
Bu maqsadlarga jami 15,4 milliarddollar yönaltiriladi. Şundan 13,4 mlrd dollari – investorlar mablağlari, 1,1 mlrd dollar – tijorat banklari kreditlari, 610 mln dollar – korxonalarning öz mablağlari, 150 mln dollar – xorijiy moliyaviy taşkilotlar mablağlari va 100 mln dollar ekvivalentidagi Davlat budjeti mablağlari bölişi nazarda tutilgan.
