Avstraliya ijtimoiy tarmoqlarda bolalar davrini to‘xtatdi: qariyb 5 million akkaunt cheklandi

Avstraliyada bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlarni taqiqlashga undagan asosiy sabablar quyidagilardan iborat:

Zararli ta’sirlardan himoya: ijtimoiy tarmoqlar bolalar va yoshlarni bir qator ehtimoliy xavflarga duchor qiladi. Jumladan, kiberbulling, zararli kontent va onlayn firibgarliklar bilan bog‘liq tahdidlar mavjud. Kirishni cheklash bolalarning ruhiy va hissiy farovonligini himoya qilishga yordam beradi.

Sog‘lom rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash: tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy tarmoqlardan haddan tashqari ko‘p foydalanish miya rivojlanishiga, uyqu sifatiga va o‘qish samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Onlayn maxfiylik bilan bog‘liq muammolar: ijtimoiy tarmoq platformalari foydalanuvchilardan juda katta hajmda shaxsiy ma’lumotlarni yig‘adi. Bolalar esa ularning ma’lumotlari qanday yig‘ilayotgani, ishlatilayotgani yoki tijorat maqsadlarida qo‘llanayotganini to‘liq anglamasligi mumkin.

Ota-onalarni qo‘llab-quvvatlash: tarmoqqa kirishni cheklash ota-onalarga farzandlarining onlayn faoliyatini yaxshiroq boshqarish, ularning texnologiyadan nazorat ostida foydalanishini ta’minlash imkonini beradi.

Yosh cheklovlarini joriy etishdan oldin Avstraliyaning keng jamoatchiligi: sanoat vakillari, fuqarolik jamiyati, olimlar va tadqiqotchilar, ta’lim sohasi vakillari, ota-onalar va yoshlar bilan ham bevosita suhbatlar o‘tkazilgan.

Bundan tashqari, hukumat 16 yoshgacha bo‘lgan bolalarni bu jarayonga tayyorlash uchun ota-onalar, vasiylar va o‘qituvchilarni amaliy yo‘riqnomalar, resurslar bilan qo‘llab-quvvatlamoqda.

Kompaniyalar taqiqqa rioya qilyapti

4,7 millionlik bu ko‘rsatkich – qonun qabul qilinishidan oldin aytilgan taxminlardan ancha yuqori, deb yozmoqda Reuters. Aholi statistik ma’lumotlariga solishtirganda Avstraliyadagi 10-16 yosh oralig‘idagi har bir bola hisobiga ikkitadan ortiq akkaunt to‘g‘ri kelmoqda.

Taqiq dastlab tatbiq etilgan barcha kompaniyalar unga rioya qilishlarini ma’lum qilgan. Platformalar qonunga amal qilmasa, 33 million AQSh dollarigacha jarima solinishi mumkin. Biroq u bolalar yoki ularning ota-onalarini javobgarlikka tortmaydi.

Platformalar orasida Reddit qonunga rioya qilayotganini bildirgan bo‘lsa-da, biroq u taqiqni bekor qildirish uchun Avstraliya hukumatini sudga bergan. Hukumat esa o‘z pozitsiyasini himoya qilishini aytmoqda.

Bundan tashqari, Meta ham Avstraliya hukumati talablarini bajargan bo‘lsa-da, taqiqqa qarshi pozitsiyasini saqlab qoldi. Unga ko‘ra, yoshni tekshirish bo‘yicha yagona standart va yoshlar uchun kengroq sanoat darajasidagi himoya choralari joriy etilishi kerak. Meta'ning ta’kidlashicha, bu choralar «o‘smirlar ko‘chib o‘tadigan yangi ilovalarni quvib yurishdan qochishga» yordam beradi.

Muammolar va «migratsiya»

Taqiq tanqidchilari uni ijro etish qiyin bo‘lishini ta’kidlagan. Elektron xavfsizlik komissari Juli Inman Grant ayrim voyaga yetmaganlarga tegishli akkauntlar hanuz faol ekanini va to‘liq muvofiqlik haqida gapirishga hali erta ekanini aytdi.

«Biz xavfsizlik qonunlari har bir qoidabuzarlikni butunlay yo‘q qiladi, deb kutmaymiz. Aks holda tezlik cheklovlari ham muvaffaqiyatsiz bo‘lardi, chunki qoidalarga qaramay odamlar tezlikni oshiradi», — deydi u.

Avstraliya aloqa vazirining muxolifatdagi muqobili Melissa Makintosh esa yoshlar tarmoqlarda yangi akkauntlar ochib, tekshirish vositalarini biroz grim bilan oson aylanib o‘tayotganini aytdi.

Dekabrda ayrim kichik ijtimoiy tarmoq ilovalarini Avstraliyada yuklab olishlar keskin oshgan. Elektron xavfsizlik xizmati bu jarayonni «migratsiya tendensiyalari» sifatida kuzatishini aytdi. Biroq dastlabki yuklab olishlar barqaror foydalanishga aylanmagan.

Xususan, kirish huquqidan mahrum bo‘lgan bolalar Yope va Lemon8 kabi boshqa platformalarga ko‘chib o‘tgan. Bu platformalar esa taqiq ro‘yxatiga kiritilmagan.

Aslida Avstraliyadagi qonuniy taqiq barcha platformalardan o‘z-o‘zini baholashni, ya’ni taqiq ularga tatbiq etilishi kerak yoki yo‘qligini mustaqil aniqlashni talab qiladi. Hukumat esa agar o‘smirlar boshqa platformalarga ko‘chib o‘tsa, ularni ham qonunga rioya qilishga chaqirishini bildirgan.

Bundan tashqari, Bluesky kabi ayrim platformalar hukumat e’lon qilgan dastlabki ro‘yxatda bo‘lmasa ham, yoshni tasdiqlash mexanizmlarini joriy qilgan.

Ruhiy salomatlik bo‘yicha mutaxassislar ishtirokidagi tadqiqot – ushbu taqiqning uzoq muddatli ta’sirini bir necha yil davomida kuzatib boradi.

Avstraliya tajribasi kuzatilmoqda

Taqiqning ijrosi dunyo bo‘ylab turli hukumatlarning sohaviy regulyatorlari tomonidan diqqat bilan kuzatilmoqda.

Buyuk Britaniyada Leyboristlar hukumati shunga o‘xshash taqiq joriy etish bosimiga duch kelmoqda. Xususan, konservatorlar yetakchisi Kemi Badenox uning partiyasi 16 yoshgacha bo‘lganlar uchun ijtimoiy tarmoqlar taqiqini qo‘llab-quvvatlashini aytdi.

Fransiya ham 2026 yil 1 sentabridan boshlab 15 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni taqiqlamoqchi. Bu haqda tegishli qonun loyihasining parlamentdagi muhokamasi shu oyda bo‘lib o‘tadi.

Malayziya, Indoneziya va Qozog‘iston shunga o‘xshash qonunlarni joriy etishini aytgan. Ayrim Yevropa davlatlari va AQShning bir qator shtatlari ham Avstraliya ortidan ergashish masalasini muhokama qilmoqda.