Qamoqdagi sudyalar, Solovyovning “sayraşi” va DXX nigohidagi 4 ta tahdid - hafta dayjesti
|14:00 / 18.01.202621 29416 min
Özbekiston Bayraktar dronlarini namoyiş etdi, DXX raisi va mudofaa vaziri hisobot berdi. Prezident xorijdagi reydlarda vatandoşlarning huquqlari buzilayotgani haqida gapirdi. Toşkentda 4 nafar sudya qamoqqa olindi. Temiryöl çiptalari narxi oşyapti – 3 oy oldin vazir tannarx pasayişini aytgandi. Yakunlangan haftaning asosiy xabarlari – Kun.uz dayjestida.
Or-nomus masalasi
Imperialistik illyuziya oğuşidagi Rossiya Ukrainaga bosqin boşlaganidan beri 3 ta ittifoqçisidan ayrildi: Armaniston KXŞTdan de-fakto çiqib ketdi, Suriya va Venesuelada esa rejimlar ağdarildi. Hozir Eronda ham notinçlik hukm surayotgani, Donald Tramp endi Kubani böysundiriş uçun qisman blokada boşlaganini inobatga olsak, Kreml ittifoqçilaridan birin-ketin ayrilişda davom etişi ehtimoldan xoli emas.
Propagandaçi Vladimir Solovyovning yakşanba kungi çinqiriği ayni şu kontekst bilan boğliq. Uning gaplaridan geosiyosiy mağlubiyat alamiga çidolmayotgan ğarib-u notavon zöravonning: “Uzoq yurtlarda yöqotadiganimizni yöqotib böldik, endi heç bölmasa qöşnilarimizga xöjayinlik qilişni eplaşimiz kerak” degan ojizona nolişini uqiş mumkin:
“Biz uçun eng asosiysi – özimizga yaqin xorij mamlakatlari. Armanistondagi voqealar biz uçun Venesueladagi voqealardan köra ança oğriqli. Armanistondan ayriliş – biz uçun ulkan muammo. Bizning Osiyo, Örta Osiyo, ular Markaziy Osiyo deb ataydigan mintaqadagi muammolar – Rossiya uçun ulkan muammo bölişi mumkin. [...] Agar milliy xavfsizligimiz uçun Ukraina hududida MHA boşlaşimiz kerak bölgan bölsa, nega aynan şu mantiqdan kelib çiqib, ta’sir doiramizning boşqa nuqtalarida ham MHA boşlay olmas ekanmiz?”
Bunga javoban Armaniston rus elçisini çaqirib, norozilik notasini tutqazgan bölsa, Markaziy Osiyodagi siyosatçilardan jiddiy harakat bölmadi. Jamoatçilikning keskin reaksiyasiga doimgidek sanoqli deputatlar qöşildi xolos. Xususan, deputat Bobur Bekmurodov “sarhadlar – or-nomus masalasi” ekanini aytib, Solovyovning familiyasi rus tilidagi “solovey” – bulbul sözidan olinganini söz öyiniga aylantirdi:
“Solovyovning gaplariga tupurdim. Uning imperiyaçilik ambitsiyalariga tupurdim. Biz unga mana bu özbekça iboraning ma’nosini örganişni tavsiya qilamiz: özingni bulbuling bilan öyna”.
Yana bir deputat Alişer Qodirov rossiyalik propagandaçining “ismini aytişga xazar qilişi”ni ta’kidlab, uning “bepuşt çiqişi” “çorasizlik va majruhlikdan” dalolat berişini
“Rus propagandasining maşhur iştirokçisi... Ismini ham aytişga xazar qilaman. Hurmatli fraksiyadoşlar, biz jamiyatimizga bir narsani tuşuntirişimiz kerak: vahimaga örin yöq, sovuqqon qabul qilişimiz kerak. [...] Özbekiston ham yer çizib ötiradigan davlat emas. Özbekiston ham özining hamkorlari bilan, strategik şeriklari bilan, butun mintaqadagi birlik-birdamlik bilan, içki mustahkamlik bilan doimo öz manfaatlarini himoya qila oladigan davlat”, – dedi Qodirov.
Bir neça oy oldin rossiyalik bir millatçi özbek muhojiriga qarata “sen ruslarning qulisan” deya haqoratlaganida, Taşqi işlar vazirligi öşa nusxaning kimligini aniqlab, Özbekistonga kirişiga taqiq qöymagan edi. 2024 yilda katta piar bilan qabul qilingan persona-non-grata qonunini amalda işlatişga vazirlik bu safar ham şoşilmayapti. Vaholanki, qonunda aniq-tiniq yozib qöyilgan: çet el fuqarosining Özbekiston Respublikasi davlat suverenitetiga va hududiy yaxlitligiga zid bölgan, davlatlararo adovat keltirib çiqaruvçi ommaviy çiqişlari uni nomaqbul şaxs deb topiş uçun asos böladi.
Rossiya TIV sözçisi Mariya Zaxarova bu safar ham Solovyovning gaplari göyoki uning “şaxsiy fikri” ekaniga işontirişga urindi, lekin xuddi Zaxar Prilepin va boşqalar bilan bölgani kabi, adovat qözğovçi çiqişlarga nisbatan bir oğiz ham tanqidiy munosabat bildirgani yöq.
Uşbu kontekstda qator faollar Markaziy Osiyo va Rossiya örtasidagi demografik va iqtisodiy tengsizlik qisqarib borayotganiga e’tibor qaratdi. Iqtisodçi Mirkomil Xolboyevning yozişiça, Markaziy Osiyo 2067 yilga borib aholi soni böyiça ham, iqtisodiyotining hajmi böyiça ham Rossiyadan özib ketadi. Şundan keyin örtadagi farq mintaqamiz foydasiga kattalaşib boraveradi. Bunga erişiş uçun esa, avvalo mintaqaviy totuvlik va iqtisodiy ösiş barqaror davom etişi lozim.
Toşkentning 4 sudyasi hibsga olindi
Haftaning ikkinçi eng şov-şuvli voqeasi – Toşkentda 4 nafar sudyaning qamoqqa olinişi böldi. Gap – Akmal Şukurovni ozodlikka çiqarib yuborgan sudyalar haqida boryapti. Boş prokuratura axborotiga köra, Toşkent şahar sudining jinoyat işlari böyiça sudyalari Odilbek Ilhomjonov, Mirziyod Abidov va Muhtarama Turğunova, şuningdek, Toşkent şahar sudi raisi örinbosari – jinoyat işlari böyiça sudlov hay’ati raisi Murodjon Mirzajonovga nisbatan jinoyat işi oçilgan va ularning törtalasiga ham qamoq ehtiyot çorasi qöllangan.
Rasmiy bayonotda aytilişiça, sud raisining örinbosari Murodjon Mirzajonov apellyatsiya instansiyasida Akmal Şukurovni ozodlikka çiqarib yuboriş uçun qöl ostidagi sudyalarga bosim ötkazgan. Sudyalar esa uning topşiriği noqonuniy ekanini bila turib, odil sudlovni amalga oşirişda mustaqil bölişiga qaramay, javobgarlikning muqarrarligi prinsipiga amal qilmasdan, oğir oqibatlarga sabab bölgan noqonuniy va adolatsiz ajrim çiqargan.
Ayblov isbotlansa, tört nafar sudya 10 yilgaça muddatga ozodlikdan mahrum etilişi mumkin. Tergov bilan Boş prokuratura şuğullanyapti. Qayd etiş lozim, sudyalarning çiqargan hukmi uçun sudlanişi – öta noyob hodisa. Va bu hodisa yangi savollarni örtaga çiqaradi: modomiki, ular noqonuniy va adolatsiz hukmda ayblanayotgan ekan, ularning avvalgi çiqargan hukmlari ham adolatli ekani şubha ostida qolmaydimi?
Bu masalani 2 yil oldin deputat Odiljon Tojiyev kötarib çiqqan edi. U öşanda prokuror va sud raisi pora bilan qölga tuşganiga munosabat bildirib, bunday holatlarda ular körgan avvalgi işlarni ham qayta körib çiqişni qonunçilikka kiritişni taklif qilgandi. “Çunki bu kabi noloyiq şaxslarning harakatlari oqibatida qançadan-qança fuqarolar nohaq ayblanib, nohaq sudlanib ketgan bölişi mumkin”, – degandi deputat.
Özbekiston xavfsizligi: prezident, DXX raisi va mudofaa vazirining çiqişlari
Foto: Prezident matbuot xizmati
14 yanvar – Vatan himoyaçilari kuni arafasida prezident Şavkat Mirziyoyev Toşkent viloyatidagi yangi harbiy poligonga borib, maşğulotlarni közdan keçirdi. Şu kuni davlat rahbari raisligida Xavfsizlik kengaşining yiğilişi ham bölib ötdi. Unda prezident zamonaviy uruşlarning tabiati tubdan özgarganini ta’kidlab, 8 yil oldin qabul qilingan mudofaa doktrinasi va 1997 yilda qabul qilingan milliy xavfsizlik konsepsiyasini qayta körib çiqiş vaqti kelganini aytdi. Ma’lum qilinişiça, yangi mudofaa doktrinasida harbiy bloklarga qöşilmaslik prinsipi saqlanib qoladi.
Şavkat Mirziyoyev nutqi davomida harbiy sohadagi oyliklar oşirilişini e’lon qildi. 1 apreldan boşlab şartnoma asosida xizmat qilayotgan oddiy askar va serjantlarning maoşi 10 foizga kötariladi. Mudofaa vazirligi ofitserlariga köp yillik xizmati uçun ustama miqdori 2 barobarga oşiriladi. Hududiy mudofaa bölimlaridagi noharbiy xizmatçilarning oyligi bu yil 20 foizga, kelasi yili yana 50 foizga köpaytiriladi. Şuningdek, 30 yildan ortiq stajga ega harbiylarning pensiya ta’minotini yaxşilaş, harbiy xizmatçilar uçun uy-joy qurilişini kengaytiriş közda tutilgan.
Yiğilişda muddatli harbiy xizmatning nufuzini kötariş çoralari ham belgilandi. Yoşlar tilida “1 yillik armiya” deyiladigan xizmatga borib kelganlar oliygohga kiriş uçun repetitorga borsa, çet tili va fan sertifikatini oliş xarajatlarini davlat qoplab beradi. Ular kontraktga öqişga kirgan taqdirda, foizsiz ta’lim kreditini olişi mumkin. Öqişga kirişni istamagan yoki imtihondan yiqilganlar esa, işga kirişda davlat qölloviga ega böladi: davlat işida işlaşni tanlasa, test ballariga 10 foizlik imtiyoz beriladi; xususiy sektorda işlamoqçi bölsa, kasb örganiş va sertifikat oliş xarajatlarini davlat tölab beradi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Şu kuni DXX va Mudofaa vazirligi rahbarlarining hisobotlari uzoq yillar içida ilk marta rasmiy reportajdan joy oldi. DXX raisi Bahodir Qurbonovning aytişiça, hozirda davlat çegarasining 42 foizi videokuzatuv tizimi bilan jihozlangan, çegaralarda Bayraktar droniga ega yangi maxsus bölinma navbatçilik qilmoqda. General öz nutqida Özbekiston uçun törtta asosiy tahdidni sanab ötdi: bular – terrorçilik hurujlari, davlat çegarasi orqali narkotik va qurol-yaroğlarning noqonuniy olib ötilişi, giyohvand moddalar aylanmasi va korrupsiya tahdidlaridir.
“Ötgan yili Özbekistonda va xorijda amalga oşirilişi rejalaştirilgan 11 ta teraktning oldi olindi. Ularga aloqador 11 nafar markaziy osiyolik şaxsning destruktiv faoliyatiga çek qöyildi. Bugungi kunda virtual makon, ayniqsa ijtimoiy tarmoqlar aholi orasida destruktiv ğoyalarni tarqatuvçi asosiy manbaga aylanib, diniy vaziyatga salbiy ta’sir körsatmoqda”, – dedi Bahodir Qurbonov.
Şuhrat Xolmuhamedov / Foto: Prezident matbuot xizmati
Mudofaa vaziri Şuhrat Xolmuhamedov yangi texnikalarni qöllaşdagi yutuqlar haqida gapirib, FPV-dronlarga alohida töxtaldi.
“Uçuvçisiz komplekslar mutaxassislarini tayyorlaş markazi taşkil etilib, 340 nafar mutaxassis öqitildi va sinovdan ötkazildi. Aytişim joizki, askarlarimiz qisqa muddatda eng qiyin bölgan FPV-dronlarni boşqariş, nişonlarga aniq zarba beriş könikmalarini töliq özlaştirişdi. Bugungi kunda barça FPV-dron operatorlari jangovar vazifani bajarişga tayyor», – dedi vazir.
“TIV nota beriş bilangina çeklanib qolyapti”
Prezident huzuridagi yana bir yiğilişda Taşqi işlar vazirligi faoliyati körib çiqildi. Unda prezident 2012 yilda qabul qilingan Taşqi siyosat konsepsiyasini özgartiriş zarurligini aytdi.
“Yangi konsepsiya mamlakatimizning uzoq muddatli strategik maqsadlarini, içki islohotlarimiz mantiğini, iqtisodiy diplomatiya, xavfsizlik, investitsiya, eksport, transport-logistika, suv va iqlim masalalaridagi milliy manfaatlarimizni yaxlit va özaro boğliq holda aks ettirişi lozim”, dedi davlat rahbari.
Şavkat Mirziyoyev öz nutqida “xorijiy davlatlarda ötkazilayotgan turli reydlarda” vatandoşlarning huquqlari buzilayotgani haqidagi xabarlar jamoatçilikda “jiddiy norozilik uyğotayotgani”ga e’tibor qaratib, aksariyat holatlarda Taşqi işlar vazirligi rasmiy nota beriş bilangina çeklanib qolayotganini tanqid qildi.
“Elçi va konsullar har bir holat yuzasidan malakali yuridik yordam körsatib, xorijdagi fuqarolarimizning huquq va manfaatlarini himoya qilişi şart”, – dedi prezident. Davlat rahbariga köra, bundan buyon elçilar “kabinet diplomatiyasi”dan voz keçib, xorijdagi vatandoşlar işlayotgan quriliş maydoniga, yotoqxonaga, talabalar auditoriyasiga borib, ularning muammosini örganib, yeçimi böyiça işlaşi kerak.
Şavkat Mirziyoyev Özbekiston mehnat muhojirlarining geografiyasi kengayib borayotganini aytarkan, ayniqsa Yevropa davlatlari bilan bu boradagi muzokaralarni kengaytiriş va amaliy natijalarga erişiş muhimligini aytdi. Ötgan yili AQŞ hukumati qişloq xöjaligi işçilari uçun maxsus viza olişni soddalaştirgani munosabati bilan, Vaşingtondagi elçimizga topşiriq berildi: u AQŞdagi mavsumiy işçilar jalb qilinadigan davlatlar röyxatiga Özbekistonni kiritiş böyiça muzokara ötkazişi lozim.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Özbekistonda aholi va qişloq xöjaligini röyxatga oliş boşlandi. Bu keng kölamli tadqiqot – mustaqillik yillarida birinçi marta ötkazilyapti. Vatandoşlar census.stat.uz sayti orqali 31 yanvargaça onlayn tarzda özi va oila a’zolarini röyxatdan ötkazişi mumkin. 4–28 fevral kunlari esa maxsus tayyorgarlikdan ötgan xodimlar uyma-uy yurib, aholini va qişloq xöjaligiga doir ma’lumotlarni yiğadi. Uşbu yaxlit demografik tahlil natijalari istiqboldagi iqtisodiy-ijtimoiy rejalar uçun poydevor bölişi közda tutilgan.
“Özbekneftgaz” AJning ötgan oyda tayinlangan raisi Abduğani Sanginov / Foto: Prezident matbuot xizmati
“Özbekneftgaz” gaz qazib çiqariş hajmini oşirişi kerak – prezident Şavkat Mirziyoyev duşanba kungi yiğilişda mas’ullar oldiga şunday vazifani qöydi. Bu yil kamida 25,4 mlrd kub metr gaz qazib çiqariş közda tutilgan. Neft-gaz sohasida öğrilik va korrupsiyaga qarşi kuraşni kuçaytiriş topşiriği ham berildi. “Özbekneftgaz” xabariga köra, gaz qazib çiqariş majburiyatlarini bajarmayotgan xususiy operatorlar örniga, oçiq tenderlar asosida yangi investorlar jalb etiladi. Elektr energiyasi sohasida esa, ulgurji bozorga şu yil ötiş reja qilingan. Çorşanba kuni prezidentga qilingan taqdimotda aytilişiça, yangi tizimda yirik korxonalar elektr energiyasini ulgurji bozorda, “soatbay” şakllangan narxlarda, töğridan töğri şartnomalar asosida xarid qila boşlaydi.
Özbekistondagi eng yangi banklardan biri – Yangi bank litsenziyasidan ayrildi. Markaziy bankka köra, bank ustav kapitalini belgilangan miqdorgaça oşirmagan va boşqa qoidabuzarliklarni sodir etgan. Regulyatorning qarori bilan, Yangi bank tugatiladigan böldi. Bankning 32 mingdan ortiq omonatçisidan aksariyati pullarini davlat kafolati ostida, töliq hajmda qaytarib oladi, omonati miqdori kafolat hajmidan yuqori bölgan 373 nafar omonatçi esa undiruv jarayonini kutişiga töğri keladi. Ma’lumot uçun, Yangi bank 2023 yilda oçilgan bölib, ta’sisçisi Singapurda joylaşgan. Bank raisi Timofey Smirnov bir vaqtning özida tadbirkor Baxtiyor Fozilovga qaraşli “Sanoat Energetika Guruhi Enera” kompaniyasining ham rahbari hisoblanadi.
1 fevraldan poyezd çiptalari narxi yana kötariladi. “Özbekiston temiryöllari” xabariga köra, kelasi oydan boşlab “Afrosiyob”, “Şarq”, “Nasaf” va “Özbekiston” yölovçi poyezdlarida çipta narxlari 15 foizga kötariladi. Masalan, “Afrosiyob”da Toşkentdan Samarqandga boriş uçun ekonom klassda 311 ming söm, Qarşigaça – 429 ming söm, Buxorogaça – 509 ming söm tölaşga töğri keladi. Eslatib ötamiz, 3 oy oldin transport vaziri Ilhom Mahkamov “Özbekiston temiryöllari” va Uzbekistan Airways xizmatlarining tannarxi 20 foizga pasaytirilişini aytgan edi.
Sirdaryoning Xovos tumanida fermerlarning yerlari ommaviy ravişda olib qöyilyapti. ÖzLiDeP buni töxtatişga çaqirib, viloyat hokimi Erkinjon Turdimovga murojaat qildi. Partiyaning ma’lum qilişiça, prokuratura, içki işlar, majburiy ijro, soliq va boşqa idoralardan iborat işçi guruh fermerlarning uyiga borib, ijro hujjatlarisiz ularning şaxsiy mol-mulkini xatlayapti va yerdan voz keçiş haqida ariza yozişga majburlayapti. Viloyat hokimligi esa yerlar noqonuniy olib qöyilayotganini rad etib çiqdi. Ma’lum qilinişiça, yer ijara şartnomasini bekor qiliş töğrisida 110 ta fermer xöjaligiga nisbatan sudga da’vo kiritilgan – ular yerdan samarasiz foydalanganlikda ayblanmoqda.
Bolaga ota ismini familiya sifatida berişga ruxsat etilişi mumkin. Tegişli qonun seşanba kuni Qonunçilik palatasida birinçi öqişda qabul qilindi. Amaldagi tartibga köra, bolaga yo ota-onaning familiyasi, yoki bobosining ismi familiya sifatida berilişi mumkin. Adliya vaziri örinbosari Nu’mon Muhammadiyevning aytişiça, bu tartib amaliyotda muammolarni keltirib çiqaryapti. Xususan, bolalar uyida ulğayganlar yoki otalik huquqidan mahrum qilingan şaxslarning farzandi öz bolasiga otalik huquqidan mahrum qilingan otaning ismini familiya sifatida berişni xohlamayapti. Bu qonun kuçga kirgaç esa, ular (va umuman barça otalar) öz ismini farzandiga familiya qilib berişi mumkin böladi.
Muallif – Komron Çegaboyev
Dastur boşlovçisi – Bobur Akmalov
Tasvir ustasi – Şohruz Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova