“Робот сотиб ол ва бойиб кет”: Ўзбекистонда навбатдаги молиявий пирамида оммалашмоқда

FastAI номи билан тарғиботи бошланган янги платформа минг долларга робот сотиб олиб, 60 кун давомида кунлик 37 доллардан даромад кўришни таклиф этмоқда. Гўёки, робот унга инвестиция киритган инсон учун “ишлайди”. Бироқ на роботни, на у қилаётган ишни амалда кўриш имконсиз: бу молиявий пирамиданинг “пул тикинг ва фойда кўринг” формуласига асосланган навбатдаги фириб. Афсуски бу ёлғонга ҳам пул киритаётган юртдошларимиз талайгина.

Эски услубга янги “тўн”

Ўзбекистонда кетма-кет пайдо бўлган ҳамда кўплаб инсонларни чув туширган молиявий пирамидалар асосан видео кўриш ва уларга лайк босиш орқали пул топиш ёлғонига қурилганди. Бугунга келиб одамларни бундай ёлғонларга ишонтириш тобора қийинлашиб бормоқда. Шу сабабли, молиявий пирамидалар янги ёлғонлар ўйлаб топишга киришди. Шулардан бири FastAI номи остида тарғиб қилинаётган платформа ҳисобланади.

FastAI молиявий пирамидаси робот сотиб олиш орқали даромад кўришни ваъда қилмоқда. Сўнгги 2-3 йилда ўнлаб молиявий пирамидаларга минглаб одам чув тушганига қарамай, FastAI’га ишонувчилар ҳам топилмоқда. Бироқ инвестор учун “ишлаши” айтилаётган роботнинг ўзи йўқ: уни кўриш ёки даромад келтираётган қандай иш қилаётганини билиш имконсиз.

Бренд ортига беркиниш

Сўнгги 10-15 кунда Ўзбекистонда FastAI ижтимоий тармоқлар орқали фаол тарғибот қилина бошланди: Telegram’да гуруҳлар ташкил этилиб, кўп одам жалб қилганга бонуслар таклиф этилмоқда. 

Тарқатилган тарғибот материалларида келтирилишича, “FastAI глобал миқёсида етакчи AI технологиялари компанияси” экан. Компания 2018 йилда ташкил этилгани, АҚШ ва Буюк Британияда ўз офисларига эгалиги, барча зарур лизенция ҳамда рухсатномалари борлиги айтилади.   

“FastAI глобал етакчи фонд биржалари, венчур капитал фирмалари, AI тадқиқот институтлари ва халқаро инкубаторлар билан ҳамкорлик қилади. FastAI юқори частотали савдони таъминлаш ва барқарор фойда олиш учун AI технологиясини етакчи глобал савдо институтлари билан бирлаштиради”, дейилади компания ҳақидаги маълумотда.

Шунингдек, компания Ўзбекистонда 7 ойдан буён фаолият юритиб келаётгани билдирилган. 

Аслида, FastAI номи остида ишлайдиган онлайн таълим платформаси бор. Бироқ сунъий интеллектни ўргатадиган ушбу платформа ҳеч қандай робот сотиш билан шуғулланмайди ва инвестиция киритиш орқали даромад ваъда қилмайди. FastAI молиявий пирамидаси эса ҳақиқий FastAI’нинг ортига беркинган ҳолда унинг номидан фойдаланиб, одамларни чув туширишга ҳаракат қилмоқда.

Пултопар роботлар

Барча молиявий пирамидаларда бўлгани каби FastAI’да ҳам кўпроқ одамни жалб қилганларга бонуслар таклиф этилган. Масалан, жамоасида 10 кишини тўплаганга 20 доллар, 80 кишини тўплаганга 100 доллар, 500 кишини тўплаганга эса 1000 доллар маош таклиф этилган. Фақат бунинг учун шунча одам платформада ўз аккаунтини фаоллаштириши зарур.

Роботларнинг даромади ҳам нархига қараб турлича: қимматлашган сайин даромади ортиб боради.

Масалан, IA-H3 моделли робот нархи 50 доллар. У сотиб олиниши заҳоти “ишлашга” тушади. Бу моделдаги робот 90 кун давомида “ишлаб”, ҳар куни 1,7 доллар пул топади. Унинг умумий даромади 153 доллар. Яъни, робот ёлғони орқали 50 доллар тикилган пулни 90 кунда 153 доллар қилиб қайтариб олиш ваъда қилинмоқда. 1000 долларга сотиладиган робот эса 60 кунда 2200 доллар “ишлаб топиши” айтилган.

Аслида, бу ерда ҳеч қандай робот йўқ. Бу, шунчаки, одамларни чув тушириш мақсадида ўйлаб топилган ёлғондан бошқа нарса эмас. Шунга қарамай, ушбу ёлғонга ишониб, роботларни харид қилаётганлар, яъни FastAI молиявий пирамидасига пул тикаётганлар топилмоқда.

Шунингдек, роботлар ишлагани айтилган кунлик даромад одамларнинг банк карталарига P2P кўринишида ўтказиб берилмоқда. Ўтказмалар асосан Муҳайё Манапова номига очилган банк картасидан амалга оширилган.

Эҳсон ортидаги қопқон  

Молиявий пирамидалар бир неча босқични ўз ичига олади. Дастлабки босқич одамлар ишончига киришдан иборат. Бунинг учун турли усуллардан фойдаланилади. Охирги молиявий пирамидаларда, хусусан, PGM ва Ml Share’да гўёки эҳтиёжмандларга эҳсон тарқатиш баҳонасида одамлар орасига кириб боришга ҳаракат қилинди ва бу маълум даражада уддаланди. FastAI ҳам ушбу йўлдан бормоқда: ҳайит ва Наврўз байрами муносабати билан эҳтиёжмандларга FastAI номидан озиқ-овқат маҳсулотлари тарқатилди.

Бундан ташқари, “бир пиёла чой” устида FastAI’ни тарғиб қилиш ҳолатлари ҳам кўпаймоқда.

Назорат кучаймоқда, аммо асосий айбдорлар йўқ 

Президент Шавкат Мирзиёев 12 март куни кибержиноятлар ва уюшган жиноятчиликка қарши курашиш ҳамда ахборот технологияларидан фойдаланиб содир этиладиган ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш самарадорлигини ошириш юзасидан таклифлар тақдимоти билан танишганди.

Қайд қилинишича, сўнгги 6 йилда кибержиноятлар бўйича мурожаатлар сони 48 бараварга кўпайган. Ўтган йилда содир этилган фирибгарлик жиноятларининг 82 фоизи, ўғирлик жиноятларининг 76 фоизи кибермаконда содир этилган. Улар орқали жисмоний ва юридик шахсларга етказилган моддий зарар 2 триллион сўмдан ошган.

Тақдимотда кўплаб фуқароларга жабр келтираётган молиявий пирамидалар учун жазо чораларини кучайтириш вақти келгани таъкидланди.

Kun.uz молиявий пирамидалар ҳақида кўплаб суриштирувлар ўтказган. Видео кўриш орқали пул ишлашни таклиф қилган Aif ва Whats, “powerbank ижараси”дан даромад олишга чақирган Parker, одамларни “китоб ўқиш орқали пул топиш” баҳонасида чув туширган OMD ҳамда яқиндагина кўплаб ўзбекистонликларнинг чўнтагини шилиб кетган, “орган” ходимлари ҳам тарғиботига қўшилган XCM шулар жумласидан. Аммо, минглаб ўзбекистонликларни чув туширган бу молиявий пирамидаларнинг бирортасида асосий айбдор топилмаган: ҳар сафар одамлар пулига куйиб қолаверган. Масалан, ИИВ Киберхавфсизлик маркази директори ўринбосари Жаҳонгир Сагдуллаев ХCМ молиявий пирамидасининг асосий ташкилотчилари чет элда фаолият юритаётганини айтганди.

Бу ишларни масофадан туриб амалга ошириш имкони мавжудлиги ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга асосий айбдорларни топишда қийинчилик туғдиради. Шундай экан, бири ёпилса бошқаси пайдо бўлаверадиган молиявий пирамидалардан уларга қарши тарғиботни янада кучайтириш, гуруҳ тузганларга таъсир чораларини қўллаш орқали қутулиш мумкин. Яъни, одамлар пул тикмаса ҳар қандай молиявий пирамида ўз-ўзидан йўқ бўлади.