Maqsuda Vorisova 1991 yildan keyingi saylovlarda 2-örinni olgan nomzodlar içida eng köp ovoz oldi
|02:51 / 26.10.202126 18711 min
24 oktabr kuni bölib ötgan saylovda Xalq demokratik partiyasidan prezidentlikka nomzodi körsatilgan Maqsuda Vorisova saylovçilarning 6,6 foiz ovozini olib, ikkinçi natijani qayd etdi. Bu – 1991 yildan keyingi davrda qayd etilgan ikkinçi eng yuqori natija hisoblanadi.
Foto: Xalq demokratik partiyasi matbuot xizmatiFoto: Xalq demokratik partiyasi matbuot xizmati
1991 yilda bölib ötgan prezident saylovida “Erk” partiyasi yetakçisi Salay Madaminov 12,5 foiz ovoz olgan. Şundan keyingi saylovlarda ikkinçi natijani qayd etgan nomzodlardan heç biri 5 foiz ham ovoz ololmagandi.
Bu gal XDP vakili Maqsuda Vorisova yana bir körsatkiç böyiça rekord örnatdi. U prezident saylovlarida ikkinçi natijaga erişgan ilk ayol nomzod sifatida tarixga kirdi. Hozirga qadar ötkazilgan saylovlarda faqatgina bir marta ayol nomzod prezidentlik uçun kuraş olib borgan. Bugungi kunda Senatning Yoşlar, madaniyat va sport masalalari qömitasi raisi örinbosari bölib faoliyat yuritayotgan Dilorom Toşmuhammedova 2007 yilgi saylovda 3,03 foiz ovoz olgandi.
Kun.uz mustaqil Özbekistonning 30 yillik tarixidagi prezidentlik saylovlarini esladi.
1991 yil
Mustaqil Özbekiston tarixidagi ilk umumxalq prezident saylovi 1991 yilda bölib ötgan. 29 dekabrda bölib ötgan saylovda kuraş Özbekiston Xalq demokratik partiyasi nomzodi Islom Karimov hamda “Erk” partiyasi yetakçisi Salay Madaminov (Muhammad Solih) örtasida keçgan.
Ilk prezidentlik saylovida quyidagi natija qayd etilgan:
Islom Karimov – 8,5 million ovoz (87,1 foiz);
Salay Madaminov – 1,2 million ovoz (12,5 foiz).
Saylovda jami 9 million 900 ming 958 nafar saylovçi iştirok etgani aytiladi. Markaziy saylov komissiyasi ma'lumotiga köra, 129 823 ta ovoz haqiqiy emas deb topilgan. Şuningdek, 36 525 nafar saylovçi har ikki nomzodga qarşi ovoz bergan.
Aslida 1990 yil mart oyida SSSR tarqatilmay turib ittifoq mamlakatlari içida Özbekiston SSRda ilk bor prezidentlik lavozimi ta'sis etilgan, 24 mart kuni Oliy Kengaş xalq deputatlari tomonidan öşa vaqtda Kompartiya markaziy qömitasi boş kotibi bölgan Islom Karimov Özbekiston SSR prezidenti etib saylangandi
Mavzuga oid
. Karimov uşbu saylovda prezidentlik uçun yagona nomzod bölgani aytiladi. Biroq bu ÖzSSR tarixidagi birinçi va oxirgi saylov sifatida tarixga kirgan. Qolaversa, oradan bir yil ötib, qayta prezidentlik saylovi ötkazilgan.
2000 yil
1995 yil 26 mart kuni amaldagi prezident Islom Karimovning vakolatlarini 2000 yilga qadar uzaytiriş yuzasidan umummilliy referendum ötkaziladi. Qatnaşçilarning mutlaq köpçilik (99,6 foizi) qismining ovozi bilan prezidentlik muddati uzaytiriladi.
2000 yil 9 yanvar kuni Özbekistonda ikkinçi marta prezidentlik saylovi ötkazilgan. Markaziy saylov komissiyasi ma'lumotlariga köra, bunda saylovçilarning 95,1 foizi, ya'ni 12 million 123 ming 199 nafar fuqaro qatnaşgan. Ikki nafar nomzod iştirok etgan saylovda quyidagi natija qayd etilgan:
Islom Karimov (“Fidokorlar” MDP) – 11,1 million ovoz (91,9 foiz);
Abdulhafiz Jalolov (XDP) – 505,1 ming ovoz (4,17 foiz).
Öşa paytda amalda bölgan Konstitutsiyaga köra, Özbekistonda prezidentning vakolatlari muddati 5 yil bölgan. 2002 yil 27 yanvar kuni mustaqil Özbekiston tarixida yana bir katta siyosiy jarayon – umumxalq referendumi ötkazildi. 12,1 milliondan ortiq saylovçi qatnaşgani aytilgan referendumda saylovçilarning 90 foizdan ortiği Özbekiston Respublikasi parlamenti ikki palatali bölişi va prezidentning konstitutsiyaviy vakolat muddati beş yildan yetti yilga uzaytirilişini yoqlab ovoz beradi.
MSK referendum natijalarini qonuniy deb tan oladi va Özbekiston Konstitutsiyasiga tegişli özgartirişlar kiritiladi.
2007 yil
Özbekiston tarixidagi uçinçi prezidentlik saylovi 2007 yil 23 dekabr kuni bölib ötgan. Markaziy saylov komissiyasi ma'lumotlariga köra, 16,3 millionga yaqin saylovçilarning 14,7 milliondan ortiği, ya'ni 90,6 foizi saylovda qatnaşgan.
Uşbu saylovda 4 nafar nomzod qatnaşgan. Uşbu siyosiy tadbirda ilk bor ayol kişi prezidentlik uçun kuraş olib borgan.
Islom Karimov (ÖzLiDeP) – 13 008 357 ovoz (90,76 foiz);
Asliddin Rustamov (XDP) – 468 064 ovoz (3,27 foiz);
Dilorom Toşmuhammedova (“Adolat” SDP) – 434 111 ovoz (3,03 foiz);
2015 yil 29 mart ötkazilgan kuni prezidentlik saylovida röyxatga kiritilgan 20,7 million saylovçining 18,9 million nafari (91,08 foizi) qatnaşgani ma'lum qilingan.
Uşbu saylov Islom Karimov nomzod sifatida qatnaşgan va ğolib deb topilgan törtinçi saylov ekani bilan ham ahamiyatlidir. YeXHT öz hisobotida uşbu holat eng katta qonunbuzilişlardan biri ekanini qayd etgan. 1990 yilgisi bilan qöşib hisoblasa, Özbekistonning birinçi rahbari özi iştirok etgan barça prezidentlik saylovlarida ğalaba qozongan.
2015 yilgi prezident saylovida quyidagi natijalar qayd etilgan:
Islom Karimov (ÖzLiDeP) – 17 122 597 ovoz (90,39 foiz);
Hotamjon Ketmonov (XDP) – 552 309 ovoz (2,92 foiz);
Narimon Umarov (“Adolat” SDP) – 389 024 ovoz (2,05 foiz).
Oradan 1 yil-u 5 oy ötgaç, 2016 yil 2 sentabr kuni Özbekistonning birinçi prezidenti Islom Karimov 78 yoşida vafot etdi.
Şundan söng Konstitutsiyaning 96-moddasiga köra, amaldagi prezident öz vazifalarini bajara olmaydigan holatlarda uning vazifa va vakolatlari vaqtinça Oliy Majlis Senati raisiga yuklatiladi. Biroq öşa paytda bu lavozimda bölgan, ayni paytdagi boş prokuror Niğmatilla Yöldoşev 8 sentyabrda Oliy Majlis palatalari qöşma yiğilişida sözga çiqib, davlat rahbari böliş uçun salohiyati yetmasligini bildirdi hamda prezident vazifa va vakolatlarini özining zimmasiga yuklamasliklarini söradi.
Şuningdek, Yöldoşev boş vazir Şavkat Mirziyoyevning rahbarlik lavozimlaridagi köp yillik tajribasini inobatga olgan holda, prezident vazifa va vakolatlarini bajarişni uning zimmasiga vaqtinça yuklaş maqsadga muvofiqligini taklif qildi.
Şu kuni Oliy Majlis palatalarining qöşma qaroriga muvofiq Özbekiston Respublikasi prezidentining vazifa va vakolatlarini bajariş vaqtinça boş vazir Şavkat Mirziyoyev zimmasiga yuklandi.
Şundan söng Konstitutsiyaga köra, uç oy muddat içida – 2016 yil 4 dekabr kuni Özbekiston tarixidagi beşinçi prezidentlik saylovi bölib ötdi.
2016 yil
Markaziy saylov komissiyasi ma'lumotiga köra, ovoz beriş jarayonida röyxatga kiritilgan 20 million 461 ming 805 nafar saylovçidan 17 million 951 ming 667 nafari (87,73 foizi) iştirok etgan.
Saylov natijalari:
Şavkat Mirziyoyev (ÖzLiDeP) – 15 906 724 ta ovoz (88,61 foiz);
Hotamjon Ketmonov (XDP) – 669 187 ta ovoz (3,73 foiz);
Narimon Umarov (“Adolat” SDP) – 619 972 ta ovoz (3,46 foiz);
Sarvar Otamuratov (“Milliy tiklaniş” DP) – 421 055 ta ovoz (2,35 foiz).
Markaziy saylov komissiyasi Şavkat Miromonoviç Mirziyoyevni Özbekiston Respublikasi prezidenti lavozimiga saylangan deb hisoblaş töğrisida qaror qabul qildi.
2019 yil 25 iyun kuni saylovlarga doir yana bir özgariş böldi. Özbekiston tarixida ilk bor Saylov kodeksi qabul qilindi. Uşbu kodeks bilan tarqoq holdagi 5ta qonun («Özbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi töğrisida», «Fuqarolarning saylov huquqlari kafolatlari töğrisida», «Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga saylov töğrisida», «Xalq deputatlari viloyat, tuman, şahar Kengaşlariga saylov töğrisida», «Özbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi töğrisida»gi) va Markaziy saylov komissiyasining saylovlarni taşkil etiş va ötkazişga oid önlab qaror va yöriqnomalari öz kuçini yöqotdi.
Şuningdek, 2021 yilda Saylov kodeksiga tegişli özgartişlar kiritiş töğrisidagi qonun bilan prezident saylovlari bölib ötadigan kun dekabr oyidan oktabr oyiga köçirildi.
2021 yil
24 oktabr kuni bölib ötgan mustaqil Özbekiston tarixidagi oltinçi prezident saylovida saylovçilar röyxatiga kiritilgan 20 million 158 ming 907 nafar saylovçidan 16 million 212 ming 343 nafari (80,4 foizi) qatnaşdi.
Joriy yilgi prezident saylovida 887 ming 686 nafar yoşlar hamda unça oğir bölmagan yoki ijtimoiy xavfi katta bölmagan jinoyatlarni sodir etgan 8 203 nafar mahkum ham birinçi marta ovoz berişi ma'lum qilindi.
Ovozlar quyidagiça taqsimlandi:
Şavkat Mirziyoyev (ÖzLiDeP) – 80,1 foiz ovoz;
Maqsuda Vorisova (XDP) – 6,6 foiz ovoz;
Alişer Qodirov («Milliy tiklaniş» DP) – 5,5 foiz ovoz;
Narzullo Oblomurodov (Ekopartiya) – 4,1 foiz ovoz;
Bahrom Abduhalimov («Adolat» SDP) – 3,4 foiz ovoz.
Mazkur prezident saylovi jami 6 ta saylov içida ğolib eng kam ovoz olgani bilan ham tarixga kirdi.
MSK joriy yilgi prezident saylovini yigirmaga yaqin xalqaro taşkilotlardan va ellikka yaqin xorijiy davlatlardan jami mingga yaqin xalqaro kuzatuvçi hamda mahalliy va xorijiy mamlakatlar ommaviy axborot vositalarining 1 ming 672 nafar vakili bevosita kuzatib va yoritib borganini qayd etib, bu Özbekistonda ötgan saylovlar tarixidagi rekord körsatkiç ekanini ta'kidladi.
25 oktabr kuni YeXHT missiyasi prezident saylovlari böyiça dastlabki hisobotini e'lon qildi. Hisobotda mamlakatda demokratik islohotlar davom ettirilişi zarurligi ta'kidlangan, şuningdek, yaqinda ötkazilgan samarali islohotlarga qaramay, Özbekistonda haqiqiy plyuralizm va prezidentlikka nomzodlar örtasida haqiqiy raqobat muhiti yetişmagani qayd etilgan. Hisobotda saqlanib qolayotgan kamçiliklar bilan bir qatorda, kuzatilgan ijobiy özgarişlar ham e'tirof etilgan va bu tendensiya davom etişiga umid bildirilgan.
Joriy yilgi Prezident saylovi ajabtovur voqealari bilan ham esda qoladigan böldi. «Yevronyus» telekanali hali Markaziy saylov komissiyasi saylov natijalarini e'lon qilmay turib, Özbekiston prezidentligi saylovida Şavkat Mirziyoyev ikkinçi muddatga qayta saylangani haqida xabar berdi. Şuningdek, Rossiya prezidenti Vladimir Putin, Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko, Qozoğiston yetakçisi Qosim-Jömart Toqayev Şavkat Mirziyoyevni hali rasmiy natijalar e'lon qilinmasdan avval Özbekiston prezidenti saylovidagi ğalabasi bilan tabriklaşga ulgurişdi.
Markaziy saylov komissiyasi axborot xizmati yuqoridagilardan faqatgina «Yevronyus» xabariga munosabat bildirib, uşbu ma'lumot haqiqatga töğri kelmasligini ta'kidladi. Biroq Kreml, Minsk va Oq Örda tomonidan tarqatilgan xabarlarga heç qanday raddiya yoki munosabat bildirilmadi.
Markaziy saylov komissiyasi a'zosi Şerzod Qudratxöja Kun.uz muxbiri söroviga javoban prezident saylovi yakuni hali e'lon qilinmagani, Rossiya OAV tomonidan e'lon qilingan ma'lumotda noaniqlik borligini ta'kidlab, Kreml saytida e'lon qilingan xabarga Özbekiston prezidenti matbuot xizmati munosabat bildirişi kerakligini bildirdi.
Saylov kodeksiga köra, Özbekiston prezidenti saylov natijalari e'lon qilingan kundan e'tiboran keçi bilan 2 oy içida Oliy Majlis palatalarining qöşma majlisida qasamyod qiladi va şu paytdan e'tiboran öz lavozimiga kirişadi. Bu galgi inauguratsiya marosimida yangi saylangan davlat rahbariga ilk marta prezidentlik belgisi va ştandarti (bayroği) topşiriladi.
