«Kvotalar oşirilayotganida yotoqxona masalasi inobatga olinişi kerak» – talabalarning dolzarb muammosi haqida
|23:50 / 18.09.202223 27914 min
Talabalarni turar joy bilan ta’minlaş masalasi haligaça dolzarb bölib turibdi. Kun.uz jurnalist Ziyoda Ramazonova hamda Oliy va örta maxsus ta’lim vazirligi boşqarma boşliği Laziz Mingişev bilan har yili kuzatiladigan muammo yeçimlari, hal qilinişi kerak bölgan masalalar, turar joyga muhtoj talabalarni yotoqxona bilan ta’minlaş işlari borişi haqida suhbatlaşdi.
Oliy ta’lim muassasalaridagi joriy öquv yili ham talabalarni turar joy bilan ta’minlaş muammosi bilan boşlandi. Oliy va örta maxsus ta’lim vazirligi boşqarma boşliği Laziz Mingişev Kun.uz muxbiri bilan telefon orqali muloqotda talabalarni turar joy bilan ta’minlaş muammosi keng kölamli emasligi, internet va ommaviy axborot vositalarida tarqalgan holatlar ayrim oliy ta’lim muassasalaridagina kuzatilganini aytdi.
Laziz Mingişev
“Asosiy kuzatilgani Talabalar şaharçasida böldi. Toşkent davlat iqtisodiyot universitetiga oid videoni ertalab kelib kimdir tasvirga olib tarqatib yuborgan. Biz u yerga borganimizda universitet mas’ullari talabalarni yotoqxonaga joylaştiriş bilan şuğullanuvçi komissiya faoliyatini çiroyli taşkil etib qöygan ekan. Birinçi navbatda muhtojlarni joylaşdi.
Asosan bir-ikkita OTMda böldi muammoli vaziyat. Boşqalarda bunday holat kuzatilgani yöq. Bir haftadan beri viloyatlarni örganib keldik. Viloyatlarda umuman kuzatilmadi. Bitta Talabalar şaharçasida sodir bölgan vaziyatga asoslanib, nimaga vazirlik bu muammoning çorasini körmadi deb xulosa çiqariş töğri emas, nazarimda. Talabalar şaharçasidayam [şov-şuvli holat] bir kun davom etdi xolos. Hamma yoppasiga kelganda bunday voqea kuzatilişi tabiiy jarayon. Uç kunlab öşa yerda yurdik, kimdir borar joyi bölmay köçada qolib ketmaganmikin deb. Lekin bunday vaziyatdagi talabalar va ularning yaqinlarini uçratmadik”, deydi Laziz Mingişev.
Mavzuni atrofliça örgangan Gazeta.uz naşri muxbiri Ziyoda Ramazonova muammo nafaqat Talabalar şaharçasiga, balki poytaxtdagi barça oliy ta’lim muassasalariga tegişli ekanini aytmoqda.
“Körgan-keçirganlarimni aytadigan bölsam, umumiy holatga yaxşi baho bermasdim. Borişim kerak bölgan manzillar köproq edi. Talabalar şaharçasiga borganimizda soat ertalabki yetti ham bölmagandi. Yölda odam judayam köp, yuk kötarganlar karvoni juda katta edi. Ular bilan gaplaşib özimga ham biroz stressli holat böldi.
Kelganlarning hammasi turar joyga joylaşişga umid qilib turibdi. Lekin yotoqxona hammaga berilmasligini bilişmaydi. 30-40 kişi bilan gaplaşgan bölsak, ular orasida hali yotoqxona berilmasligi ham mumkinmi deydiganlar köpçilikni taşkil qilardi.
Mavzuga oid
Vaziyat qaysi tomonga özgarganini biliş maqsadida u yerga tuşdan keyin borganimda yana ertalab körib, gaplaşib ketgan çehralarni uçratdim. Keçki soat yettidan ötib sakkizlarda Talabalar şaharçasidan ketgan bölsak, çim ustida ayollar, katta yoşli erkaklar, qariyalar ötirgandi.
Öylaymanki, bu holat faqatgina Talabalar şaharçasida, ya’ni ÖzMU hamda TDTUda emas, butun Toşkent böylab kuzatilgan. Maqolani tez tayyorlaş kerak bölgani uçun biz faqatgina bitta joyga borib, tuşgaça va tuşdan keyingi jarayonni kuzata oldik.
Özim ham viloyatdan kelib öqiyman. Öşa kuni farzandi, nevarasining ortidan kelib sarson bölgan insonlarning örniga özimning ota-onam, bobo-buvimni qöyib kördim. Özim ham birinçi kursligimda öquv yilining birinçi kuni yaxşi xotira bilan qolmagan. Toşkentga kelganimizda turadigan joyimiz aniq emasdi. Boşqa talabalar ham birinçi kunini yomon xotira bilan eslaşlarini xohlamasdim”, deydi Ziyoda Ramazonova.
Ziyoda Ramazonova Foto: Kun.uz
2021 yilda Yunusoboddagi ijaraga olingan kvartiradan beş nafar talabaning jasadi topilişi, şuningdek, Toşkent davlat yuridik universiteti talabasining özi ham yaşab, ham işlab kelgan qurilişi tugallanmagan bino hududida yiqilib vafot etişi ortidan talabalarni turar joy bilan ta’minlaş masalasiga prezident darajasida e’tibor qaratilgandi.
Jumladan, bu kabi fojialar kelgusida takrorlanişiga yöl qöymaslik maqsadida har bir hudud kesimida talabalar turar joylari va ijaradagi talabalarning yaşaş şaroiti örganilişi, oliy ta’lim muassasalari prorektorlarining lavozim vazifalari qayta körib çiqilib, ularning talabalar turar joyi va ijarada yaşaydigan talabalar bilan işlaş tizimi yaratilişi, öqişga qabul qilingan talabalar ehtiyojidan kelib çiqib, talabalar turar joylari qurilişi aytilgandi. Bundan taşqari, ijarada yaşayotgan talabalar böyiça örganiş tizimi joriy etilişi ham ma’lum qilingandi.
Şundan söng prezident farmoniga muvofiq 2021 yil 1 maydan boşlab yotoqxona bilan qamrab olinmagan va öziga, şu jumladan ota-onasiga tegişli bölmagan uyda ijara huquqi asosida yaşaydigan davlat oliy ta’lim muassasalari talabalariga oylik ijara tölovining 50 foizi davlat budjeti hisobidan qoplab beriladigan böldi.
Oliy ta’lim tizimidagi ustuvor vazifalar muhokamasiga bağişlangan selektorda prezident Şavkat Mirziyoyev talabalarning yotoqxona muammosiga töxtalib, qöşimça 149 mingta turar joyga ehtiyoj borligi va bu masalani tadbirkorlar bilan xususiy şeriklik orqali tezda hal qiliş mumkinligini aytgandi.
Şundan söng hukumat qaroriga asosan 4 yil içida talabalar uçun har biri 400 örinli bölgan 228ta yotoqxona qurilişi, xususiy kompaniyalarga har bir ana şunday yotoqxona uçun 10,8 milliard sömgaça subsidiya ajratilişi belgilandi. Biroq ma’lum bölişiça, tadbirkorlarning bu taklifga qiziqişi kutilganidek bölmagan.
Oliy va örta maxsus ta’lim vaziri örinbosari Sarvar Buzrukxonov 9 sentabr kuni bölib ötgan matbuot anjumanida yil oxirigaça 4400 örinli 11 ta yotoqxonani qurib foydalanişga topşiriş imkoni yöqligini tan olgan, işlar keçikişini davlat xususiy şerikçilik asosida talabalarga turar joy quriş taklifiga tadbirkorlar qiziqmagani bilan izohlagandi.
Foto: Gazeta.uz
“Prezidentimiz tomonidan subsidiyalar miqdori uç barobarga oşirilib, tadbirkorlarga mulkka egalik huquqining 22 foizi berilgaç, may oyidan 8 tadbirkordan taşabbus bildirildi. Qonunçilikka köra, tadbirkorlar ham tanlab olinadi. Çunki u yerda manfaatlar töqnaşuvi bölmasligi kerak. Mana şu jarayonlar vaqtni biroz çözdi. Şuning uçun bu yilda biroz keçikiş böladi. Kelgusi yili buni yetkazib olamiz”, degan edi vazir örinbosari.
Oliy va örta maxsus ta’lim vazirligining xabariga köra, respublika miqyosida 30890 örinli 60ta loyiha amalga oşirilişi rejalaştirilgan bölib, ayni paytda şundan 16050 örinli 30ta obektda quriliş işlari ketmoqda.
Rejaga köra, 2022 yilda Özbekiston böyiça davlat-xususiy şerikçiligi asosida 47 ta yotoqxona qurilişi kerak edi. Ammo iyulgaça atigi 2 ta universitetda yotoqxona qurilgan xolos.
Jurnalist Ziyoda Ramazonova joriy yilda qurilişi kerak bölgan, ammo muddatida foydalanişga topşirilmagan talabalar turar joylari yil oxiriga qadar ham qurib bitkazilişiga işonmasligini aytmoqda. U oliy ta’lim muassasalaridagi kvotalar soni oşirilayotgan vaqtda auditoriyalar, öqituvçilar bilan birga talabalarni yotoqxona bilan ta’minlaş masalasini ham hisobga olişi kerakligini ta’kidladi.
Foto: Gazeta.uz
“Bu muammo bugun yo keça paydo bölib qolmagan. Ötgan yili ham şunday holat kuzatilgan. Kvotani oşirayotgan OTM öşança talabani öqitişga tayyorligini bildiradi. Ya’ni bu kerakli miqdorda auditoriyalar va boşqa xonalar mavjud, şunça miqdordagi talabani qabul qilişga tayyormiz deya qabul kvotasini oşiradi. Şu paytda talabalarni turar joy bilan ta’minlaş masalasi ham inobatga olinişi kerak deb hisoblayman.
Umumiy vaziyatni aytadigan bölsam, hozirga kelib köpçilik juda yuqori narxlardagi ijara asosida kvartiralarga joylaşib bölişgan. Kursdoşlarim ikki xonali kvartirada 9 kişi bölib turişibdi. Ular u yerda uzoq qolişolmaydi, uy egasi çiqarib yuboradi. Yil oxirigaça va’da qilingan yotoqxonalarga foydalanişga topşirilişiga közim yetmayapti”, deydi jurnalist.
Prezident Şavkat Mirziyoyev selektor yiğilişlarining birida Andijon, Samarqand va Toşkent şahridan taşqari boşqa hududlarda talabalar uçun yotoqxona quriş işlari boşlanmaganini tanqid qilgan, bir oy içida özgariş qilmagan hudud rahbari va oliygoh rektori işdan olinişini aytgandi. Şundan söng ayni yönalişdagi işlarni lozim darajada bajara olmagan neça nafar rektor işdan olingani bilan qiziqdik.
“Hamma xulosa çiqarib, işlarni töğri taşkil etişdi şundan keyin. Bu masala böyiça heç kim işdan böşatilgani yöq”, deydi Laziz Mingişev.
Toşkent şahar hokimi yangi yotoqxonalar qurilişi yakunlangunga qadar muammoning yeçimi sifatida Yangihayot tumanidagi “Tashkent Index” savdo majmuasini yaşaş uçun moslaştiriş taklifi bilan çiqdi. Bu yerda 10 ming nafar talaba joylaştirilişi rejalaştirilgan.
Oliy va örta maxsus ta’lim vazirligi mulozimi Laziz Mingişev bizga bergan intervyusida bu boradagi işlar qanday ketayotgani, majmuaga talabalar qaçondan joylaştirila boşlanişi haqida ma’lumot berdi.
“Turar joyga talabgor talabalarga birma-bir yozib taklif qildik. Hamma joyda uşbu yotoqxonalarga kelib joylaşişni tarğib qilyapmiz. Ammo kelib joylaşaman deganlar soni tört mingtaga endi yetyapti. Şaroitlar bor. Metrogaça avtobus yölga qöyiladi. Yuviniş uçun şaroitlar ham qilingan, faqat taşqarida. Içkarida ham sanuzellar bor, miqdori juda köp emas, şuning uçun taşqarida ham sanuzellar taşkil etilgan.
Yuvinadigan, ovqatlanadigan joylar taşqarida. Içkarida ma’naviyat xonalari, kompyuter xonalari, darsxonalar bor. Talabalar uçun zarur şkaf, stol-stul va boşqa mebellar keltirilgan. Ayni paytda 4 mingga yaqin talabgorning röyxati bor. Şundan 897 ta talaba-qizning xonasini taxt qilib qöydik. Duşanbadan barçani Toşkent-indeksdagi yotoqxonalarga joylaştirişni boşlaymiz”, deydi Laziz Mingişev.
Jurnalist Ziyoda Ramazonova talabalarni turar joy bilan ta’minlaş masalasini sentabrgaça taqamaslik, buning uçun esa imtihonlarni avgustdan iyul oyiga köçirişni taklif qilmoqda. Uning fikriça, yotoqxonaga muhtoj talabalarni onlayn röyxatga oliş, navbatlarni onlayn yuritiş ham muammoning yeçimi böla oladi.
“Imtihonlarni iyul oyiga köçiriş kerak degan fikrga qöşilaman. Talabaning öqişga kirgani aniq böladi-ku, ya’ni mandat çiqqan kundan boşlab yotoqxonalarda qança örin borligi, kimlarga birinçi navbatda joy berilişi, qanday talabalar imtiyozga ega ekanini e’lon qiliş kerak. Öqişlarga onlayn hujjat qabul qiliş tizimi joriy qilindi-ku, demak, yotoqxonalarga ham navbatga yozilişni ham onlayn qiliş mumkin deb hisoblayman.
Talaba öqişga kelayotganda u yotoqxona bilan ta’minlanadimi yoki yöq, buni albatta bilişi kerak. Aks holda 5 sentabr kuni bölganidek u universitetga özining körpa-töşaklari, sumkalari bilan kelaveradi. Özi ovora bölgani yetmaganiday ortidan kelgan ota-onasi, bobo-buvisi ham sarson böladi. Kelgusi yillari ham bu muammo takrorlanmasligi uçun universitetlar mas’ul xodimlarni jalb qilgan holda har bir talaba bilan boğlanib bölsa ham uning oilaviy şaroitini örganib, öqiş boşlangunga qadar yotoqxonaga talabgorlar röyxatini aniqlaştirib olişi kerak deb öylayman”, deydi Ziyoda Ramazonova.
Foto: Gazeta.uz
“Elektron tizimga ham tayyor edik. TTJ.UZ degan platformani beşta joy bilan kelişib, integratsiya qilib işlaşga tayyor holatga keltirib qöygandik. Keyin öyladikki, platforma orqali yotoqxonalarga talabgorlarni röyxatga oladigan bölsak, haqiqiy muhtojlar qolib, muhtoj bölmaganlar u yerga joylaşib olişi mumkin ekan. Şuning uçun an’anaviy usulda komissiya orqali işlarni boşlaş kerak degan qarorga keldik.
Çunki qişloqdagi bola platformadan xabardor bölolmay qolişi mumkin. Buning natijasida turar joyga çindan muhtoj bölganlar çetda qolib ketişi ehtimoli hisobga olindi. Köpçilik OTM yotoqxona bilan ta’minlaş böyiça arizalarni özlarining platformalari orqali yiğib olişgan. Universitetlarga topşiriq berganmiz, bu borada tayyorgarlik öquv yilining ilk kunidan bir oy avval boşlangan. Bu jarayonda yotoqxonalar joriy ta’mirdan çiqarilgan va boşqa işlar qilingan. 4 sentabrdan boşlab talabalarni yotoqxonalarga joylaştiriş boşlangan.
Talabalar şaharçasida 40 mingta talaba bor. Şundan 15 mingtasi TDTU, 25 mingtasi ÖzMUniki. Vahima faqat bir kun kuzatildi. 40 mingta talaba bir kunda kelsa bunday vaziyat bölişi tayin. Qolaversa, muhtojlar bilan birga muhtoj bölmaganlar ham yotoqxonaga joylaşişga urindi, çunki bu yerda turiş ijarada yaşaşga nisbatan arzon böladi. Bu ham navbatlar köpayişiga olib keldi. Talabalar şaharçasida maxsus yukxonalar taşkil qildik. Odamlar yuklarini u yoqdan bu yoqqa taşib yurmasin degandik. Biroq ota-onalar yuklarini u yerga qöyişga rozi bölişmadi”, deydi Laziz Mingişev.
Ziyoda Ramazonova kimlarga yotoqxona beriş-bermaslik şaxslarga boğliq bölişi kerakmasligi, bu masala tizimli hal qilinişi zarur deb biladi.
“Bu masala şaxslarning aralaşuvisiz bölişi kerak, ya’ni kimdir çiqib bu talabaga yotoqxona berilsin, bunisiga berilmasin deyişi kerak emas. Kuzatyapmizki, oliy ta’lim vazirining özlari yurib talabalarni turar joy bilan ta’minlaşga harakat qilyapti. Toşkent şahar hokimi Toşkent indeksdan joy ajratib beryapti. Yoşlar işlari agentligi rahbari Alişer Sa’dullayev mahallama-mahalla yurib talabalarni ijara uylar bilan ta’minlab beryapti.
Birgina Sa’dullayevning özi hamma mahallaga borib çiqolmaydi-ku. Yoki oliy ta’lim vazirining özi ham. Agar tizim işlaganda edi, ular ham özining asosiy işi bilan band bölardi, talabalar ham hozirgaça sarson bölib yurmasdi, quyoş hammaning yelkasiga birdek tegardi. Bu mavzuni örganişni davom ettiryapmiz, yangi maqola tayyorlayapmiz. Talabalar bilan boğlanyapmiz. Keça (suhbat 16 sentabr kuni yozib olingan) uy bozoriga borib kördik, hali ham talabalar turar joy qidirib yuribdi”, deydi Ziyoda Ramazonova.
