Aholi muammolari mundarijasi: Yil davomida Kun.uz'ning Samarqand filiali kötargan mavzular sarhisobi
|00:02 / 31.12.202011 1149 min
Yaqinda Kun.uz'ning Samarqand hududiy filiali taşkil etilganiga ikki yil töladi. 2019 yilning yanvar oyida hududiy bölimda bir kişi iş boşlagan bölsa, bugun texnik va ijodiy xodimlar soni töqqiz nafarga yetdi. Şunga yaraşa jamoaning öquvçilar oldidagi vazifalari ham kengaydi.
Foto: KUN.UZFoto: KUN.UZ
Hududiy bölim xodimlari turli şakldagi axborotlar tayyorlaş bilan birga, Samarqand, Buxoro, Navoiy, Qaşqadaryo, Surxondaryo va Jizzax viloyatidan kelgan murojaatlarni joyida örganib, jurnalist suriştiruvlari ötkazib bormoqda.
2020 yil yakunida ana şu murojaatlar mazmuni, ular asosida e'lon qilingan maqolalarni sarhisob qilişga qaror qildik. Şu asnoda hududlarda aholini asosan nimalar qiynayotgani, qaysi sohada, qanday muammolar öz yeçimini kutib yotganini mutasaddilar e'tiboriga ham havola etamiz.
Hududiy bölim tomonidan yil davomida 120ga yaqin jurnalist suriştiruvlari e'lon qilindi. Ularning 39 tasi tadbirkorlarning turli tösiqlarga duç kelayotgani haqidagi şikoyatlari asosida ekani har qanday fuqaroni taşvişga soladi.
Yana ham açinarlisi, qator tadbirkorlar öz murojaatida ularga şahar yoki tuman hokimligi yoxud sud va nazorat organlari ta'sirida tösqinlik bölayotganini ma'lum qilişgan.
Odatda fuqarolik jamiyatida har qanday tösiqqa duç kelgan tadbirkor öz huquqini tiklaş uçun sudga murojaat etadi. Ammo örganişlar jarayonida sud mahkamalarida ham tadbirkorning muammosi yeçimini topmagan holatlar ham bir neça bor uçradi.
Tadbirkorlar duç kelayotgan muammoga misol sifatida Qaşqadaryodagi «SULTON TEX GROUP» xususiy korxonasi faoliyatiga aynan davlat boşqaruv idoralari tomonidan tösiq qöyilgani yuzasidan «Qaşqadaryoda ilğor klaster tugatilmoqda. Bu – «kattalar»ning noqonuniy talabini bajarmaganlik uçun jazomi?» sarlavhali maqolani keltiriş mumkin.
Bir yilda Qarşi tuman budjetiga yiliga 28 mlrd sömdan ortiq soliq tölagan (minglab iş örni yaratayotgan, ön millionlab dollarlik eksport qilgan) korxona muammolari afsuski yil davomida davom etdi, tadbirkor uzoq vaqtini sud va boşqa jarayonlarda ötkazişiga töğri keldi.
«Muborak hokimiga Oliy suddan yuqoriroq organ qarori kerak. Yoxud Javliyev bir yil keyingi voqealarni oldindan sezgan(mi?)» (havola
Mavzuga oid
)
hamda
«
Qarşida tadbirkorlik boşlaşning qanday «qoidasi» bor? Amerikadan qaytib sarson bölayotgan tadbirkor hasrati»
) sarlavhali maqolalarda ham ayrim hududlarda tadbirkorlik boşlaş yoxud davom ettiriş qançalik muşkul bölayotganiga guvoh bölasiz.
Mazkur murojaatlarning katta qismi Qaşqadaryo viloyatidan tuşayotganini hisobga olib, viloyat rahbariyatini tuman va şaharlarda tadbirkorlikka munosabatni tahlil qilişga undagan bölardik. Xuddi şunday, yil davomida buxorolik tadbirkorlarning muammolari imkon qadar yoritildi.
Asta sekin kamayib borayotgan muammo – davlat va jamoat ehtiyoji uçun buzilgan binolar uçun tölanadigan kompensatsiya. Muammo bu yil nisbatan kamroq bölsa-da, hamon bor. Bu borada köproq Surxondaryo viloyatidan murojaatlar kelmoqda.
Jumladan, «Bitim bor, puldan darak yöq: Muzrabotda tadbirkorlarga kompensatsiya tölaş paysalga solinmoqda» sarlavhali maqolada 2019 yildan beri öz mulki uçun kompensatsiya ololmagan muzrabotlik tadbirkorlar muammosi hikoya qilingan. Xuddi şunday muammo böyiça Uzun tumanidan ham murojaatlar böldi.
Örganişlardan ma'lum bölmoqdaki, bugungi kunda tadbirkorlarni qiynab kelayotgan yana bir eng katta muammolardan biri – auksionda ğolib bölib, yutib olgan öz yerlariga egalik qila olmasligi ekan.
Aslida, hozir tadbirkorlik uçun yer olişning yagona yöli bu – auksion. Ammo auksionda ğolib bölib ham yerga egalik qila olmaslik, eng taşvişli masalalardan biridir.
Xolbuki, auksion orqali yer beriş tartibi sohani butunlay korrupsiya illatidan tozalaşi kerak edi. Bu tartib tadbirkorlik faoliyatini boşlaş uçun fuqarolar hokimlarning ra'yiga qarab qolmasligi uçun işlab çiqilgan. Biroq ayrim mahalliy rahbarlar halol va soğlom bu tartibga hamon könika olişmayapti.
Jumladan, Iştixon maşina-traktor parkini onlayn auksionda yutib olgan ğolib u yerga kira olmasdan sarson bölayotganini bir neça bor yoritişga töğri keldi.
Samarqand va Jizzax viloyatidan bu yil köproq fermer xöjaliklari yeçim topolmayotgan muammolari yuzasidan murojaat qilişmoqda. Navoiydan esa köp qavatli uylardagi muammolar köproq aholini qiynayotgani ma'lum böldi.
Qişloq hududlardan yöllanayotgan murojaatlarning deyarli barçasida uçta muammo albatta sanab ötilmoqda – yöl, tabiiy gaz va eskirgan elektr tarmoqlari.
Mazkur uç muammo borasida birorta hududni ajratib körsatmagan bölardik. Çunki biror bir tuman yöqki, unda 60 yillarda örnatilgan simyoğoç va tarmoqlar töliq almaştirilgan bölsa.
Bugungi kungaça yetarli e'tibor qaratilmagan bu masalani töliq hal qiliş uçun aftidan, mahalliy budjet va tegişli taşkilotlarda yetarli mablağning özi yöq. Içki yöllar masalasida ham xuddi şunday deyiş mumkin.
Tabiiy gaz, umuman isitiş muammosining qay darajada ekanini esa bu yilgi qorli-qirovli kunlar boşidayoq barçamiz kördik...
Şuningdek, kuz-qiş mavsumida tuman markazlari va şaharlarda ham eng köp murojaatlar isitiş tizimi bilan boğliq. Tabiiy gaz tanqisligi va elektr energiyasi ta'minotidagi zöriqişlar sabablari mutaxassislar iştirokida tahlil etildi. Xulosa şuki, şaharlarda toki issiqlik ta'minoti qayta tiklanmas ekan, gaz va elektr tanqisligiga barham beriş amri mahol.
Uzoq yillar taşlab qöyilgan issiqlik manbayi tizimini qayta tiklaş esa ulkan mablağ talab etadi. Istiqbolli birgina yöl – zamonaviy lokal qozonxonalar orqali issiqlikni tiklaş va natijada elektr va gaz ta'minotidagi zöriqişlarga ham barham beriş bölib turibdi.
Firibgarlik, jinoyatçilik, ijro harakatlari sustligi, umuman, huquq-tartibot idoralari faoliyati bilan boğliq murojaatlar ham e'lon qilib borildi.
Jumladan, «Denov avtoşohbekatining tergovçi uydirmalari asosida qamalgan rahbarlari oqlanganidan keyin ham işiga qayta olmayapti» sarlavhali maqola yuzlab öquvçilarning muhokamalariga sabab böldi.
Mirişkor tumanidagi Pomuq qişloği ahlining çorva öğirligidan şikoyat asosida suriştiruv, «Kattaqörğonda fuqaroni bir neçta joyidan piçoqlagan şaxs badanga yengil şikast yetkazganlik bilan ayblangani, Urgutda IIB xodimining nohaq harakati oqibatida zarar körgan fermer kabi örganişlar öquvçilar e'tiborini tortdi. Bunday mavzudagi örganişlar yil davomida olib borildi.
2020 yilda xususiy migratsiya korxonalari ustidan şikoyatlar bir neça baravarga köpaydi va bu haqda ham yil davomida örganişlar olib borildi. Umuman, xususiy migratsiya korxonalari bilan boğliq şikoyatlar bu yil butun mamlakat böyiça yangraganiga guvoh böldik. OAVda bu muammo qayta qayta kötarilgaç, tegişli qonunçilikka özgartişlar kiritildi.
Yuqorida qişloq yöllari ahvoliga töxtaldik. Taassufki, ayrim hududlardan markaziy yöllar sifati borasida ham şikoyatlar köpaymoqda. Jumladan, aynan yöl muammosi tufayli fojia çiqqan holatlarga ham guvoh böldik.
Yana bir eng oğriqli muammolardan biri. Yurtimizning qöşni davlatlar bilan çegara hududlarda tabiiyki qadimdan quda-andaçilik çegara oşib ham davom etavergan. Ammo zamonlar özgarib, qöşni davlatdan kelin bölib kelib, umr böyi tegişli hujjat ololmay sarson bölganlar ham böldi. Ötgan yillar davomida ana şu mazmundagi murojaat ham böldi.
Jumladan, Urgut tumani yaşovçi ayol murojaati böyiça e'lon qilingan «Birgina qayd asiri: Urgutda 34 yildan beri yaşab, fuqarolik pasporti ololmayotgan 8 bolaning onasi» nomli maqola misolida xuddi şu kabi önlab oilalar taqdirini köriş mumkin.
E'tiborlisi, şunça yil davomida azobda yaşagan bu oilaning muammosi maqola e'lon qilingaç, bir zumda hal etildi. Bu esa bizni xursand qilmasdan qolmaydi.
Umuman olganda, aslida muammoni yoritişdan maqsad ham şu – jamoatçilik e'tiborini jalb qilib, yeçim topiş. Qolavayersa, mutaxassislar yordamida muammolar yeçimiga takliflar beriş.
Qisqa qilib aytganda, Kun.uz'ning Samarqand filiali jamoasi kötarib çiqiladigan mavzularni tanlaşda uning dolzarbligi va köpçilikka nafi tegişini hisobga olindi.
Muayyan bir şaxs, masalan yakka tadbirkorning muammosi yoritilgan holatlar ham, öxşaş mazmundagi murojaatlar köpligidan kelib çiqsak, aslida tizimli muammolar borligiga işora qiladi.
