Toşkent konferensiyasi – Özbekistonning ikki mintaqaga çaqiriği

Şavkat Mirziyoyevning taşabbuslari

Özbekiston yetakçisi eng avvalo Markaziy va Janubiy Osiyoni boğlovçi samarali va xavfsiz transport-logistika infratuzilmasiga ehtiyoj kattaligini aytdi.

“Bunda “Termiz – Mozori Şarif – Kobul – Peşovar” temir yöl tarmoği mintaqalarimiz örtasidagi özaro boğliqlik arxitekturasining asosiy böğiniga aylanişi kerak”, – dedi Mirziyoyev.

Ma’lumot uçun, mazkur temir yölni quriş böyiça “yöl xaritasi” şu yil fevralda Özbekiston, Afğoniston va Pokiston tomonidan tasdiqlangan edi.

Prezident, şuningdek, quyidagi yönalişlarda öz takliflarini ilgari surdi:

• Markaziy va Janubiy Osiyo mamlakatlari örtasidagi savdo, tranzit va çegaralardan ötiş jarayonlarini raqamlaştiriş;
• ikki mintaqadagi oziq-ovqat xavfsizligi böyiça dastur qabul qiliş;
• ikki mintaqaning ulkan sayyohlik salohiyatini töliq işga soliş;
• “yaşil” iqtisodiyotni rağbatlantiriş;
• xavfsizlikka nisbatan tahdidlarga qarşi kuraşişda kuçlarni birlaştiriş.

Şavkat Mirziyoyev ikki qöşni mintaqa örtasida iqtisodiy hamkorlik bitimini tuziş va har yili mintaqalararo forum ötkazib borişni ham taklif etdi.

Bundan taşqari, ilmiy va madaniy-gumanitar almaşuvlarni kengaytiriş, Markaziy va Janubiy Osiyo mamlakatlarining olim va tadqiqotçilari uçun soddalaştirilgan viza tartibini joriy etiş zarurligi ham ta’kidlandi.

“Özbekiston konstruktiv va özaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirişga doimo tayyor bölgan işonçli şerikdir” — prezident

Qanday bayonotlar yangradi?

Anjuman davomida Özbekiston prezidentidan taşqari, Afğoniston va Pokiston yetakçilarining bayonotlari ham köpçilikning diqqat markazida böldi. Xususan, Pokiston boş vaziri Imron Xon toliblarni muzokaralar stoliga jalb qilişda heç kim Pokiston kabi katta rol öynamaganini aytdi.

“Pokiston toliblarni muzokaralarni boşlaş va afğon muammosiga tinç yeçim topişga köndiriş uçun barça vositalarni işga soldi. Afğonistonda bölayotgan voqealarda Pokistonni ayblaş juda ham adolatsizlik böladi”, – dedi u.

Imron Xon Afğoniston prezidenti Aşraf Ğanining Pokistonning muammodagi salbiy rolini eslatganiga munosabat bildirdi.

“[Undan köra], prezident Ğani Afğonistondagi mojarodan eng köp jabr körgan mamlakat – Pokiston haqida gapirsin. Sönggi 15 yilda Pokistonda 70 ming kişi halok böldi. Pokiston yangi-yangi mojarolarni xohlamaydi. Iqtisodiyotimiz endi oğir davrdan çiqib kelmoqda. Men uçun Afğonistondagi voqealarda Pokiston ayblanişini eşitiş juda oğir”, dedi Pokiston boş vaziri.

Aşraf Ğani ham “Tolibon” bilan muzokara ötkaziş uçun barça imkoniyatlar işga solinayotganini bildirdi.

“Biz bahsli masalalarni tegişli tarzda hal qiliş va uruş tahdidini olib taşlaş uçun “Tolibon”ni Afğoniston hukumati bilan hamkorlik qilişga çaqiramiz”, – dedi u.

Biroq, Afğoniston prezidentining aytişiça, “Tolibon” taklif qilgan yagona variant – yo ular tomonga ötiş, yoki taslim böliş.

Aşraf Ğaniga köra, aholi rasmiy hukumatning qurolli kuçlarini qöllab-quvvatlamoqda va armiya saflariga köngillilarni yollaş ösib bormoqda; biroq qiyinçiliklar ham yöq emas, birinçi katta qiyinçilik – koronavirusning uçinçi tölqini.

Turkiya taşqi işlar vaziri Mavlud Çovuşöğli Ğarb koalitsiyasi kuçlari Afğonistondan çiqib ketgaç ham turk harbiylari Kobulda qolişini ma’lum qildi.

“Rasmiy Anqara birodar afğon xalqi manfaatlari uçun Kobuldagi xalqaro aeroportning xavfsizligini ta’minlaş va boşqariş tayyor», – dedi Çovuşöğli.

Rossiya TIV rahbari Sergey Lavrov Afğonistondagi vaziyat qöşni davlatlarga real xavf tuğdirayotganiga urğu berdi.

“Vaziyat terroristik xavf hamda katta miqdordagi narkotik moddalar savdosiga zamin yaratyapti. Bu davlatdagi notinçlik qöşni davlatlarga tarqalişi xavfi bor.

[...] Rossiya Afğonistonda yovlaşayotgan tomonlarning sulhga erişişi tarafdori ekanini yana bir bor ta’kidlayman. Faqat xalqaro hamkorlar kömagidagi töğridan töğri muzokaralargina masalaning yeçimi böla oladi”, – dedi Lavrov.

AQŞning Afğoniston masalalari böyiça maxsus elçisi Zalmay Xalilzod AQŞ Afğonistondagi harbiy harakatlar uçun 1 trln dollardan ortiq xarajat qilgani, katta qurbonlar berilgani, biroq bugungi kunda Afğonistonning katta qismi “Tolibon” nazoratiga ötgani Amerikaning barça sa’y-harakatlarini yöqqa çiqarib qöyayotgani haqidagi savolga javob berdi.

“20 yil oldingi Afğoniston va bugungi Afğoniston farq qiladi. Har safar Kobulga borganimda buni his qilaman. Ötgan davr davomida Afğonistonda davlat boşqaruvi şakllandi, demokratik institutlar faoliyati yölga qöyildi. “Al-Qoida” taşkiloti yöq qilindi.

Toliblar bilan muzokaralar davomida ular qöşni davlatlarga hujum qilmaslik, Afğoniston hududini AQŞ va uning ittifoqdoşlariga qarşi kuraşuvçi maydonga aylantirmaslikka söz berdilar”, – dedi amerikalik diplomat.

Markaziy Osiyo liderlari yana yiğilişi ham aniq böldi

Şu kuni Şavkat Mirziyoyev öndan ortiq delegatlar, xususan, Turkmaniston Vazirlar Mahkamasi raisining örinbosari, taşqi işlar vaziri Raşid Meredovni qabul qildi.

Uçraşuv haqidagi rasmiy xabardan ma’lum bölişiça, Markaziy Osiyo mamlakatlari davlat rahbarlarining navbatdagi maslahat uçraşuvi 6 avgust kuni Turkmanistondagi “Avaza” milliy turizm zonasida ötkaziladi.

Anjumanning bir qismi sifatida Toşkentda Markaziy Osiyo xalqaro instituti tantanali ravişda oçilganini qayd etiş örinli. Şuningdek, anjuman iştirokçilari – taşqi işlar vazirligining qöşma bayonoti ham qabul qilindi.

Qöşimça qiliş lozim, konferensiya doirasida Özbekiston, AQŞ, Afğoniston va Pokiston Afğoniston muammosi böyiça özaro maslahatlaşuvlar uçun yangi diplomatik platforma tuzişga kelişib oldi.

“Samarali xalqaro savdo yönalişlarini yanada rivojlantiriş uçun tarixiy imkoniyatni anglagan holda tomonlar savdoni kengaytiriş, tranzit yöllarni yaratiş va işbilarmonlik aloqalarini mustahkamlaş uçun hamkorlik qilişga umid qilmoqda”, – deyiladi tegişli rasmiy relizda.

Xulosa örnida ta’kidlaş mumkinki, ikki mintaqani qayta boğlaş böyiça Toşkent konferensiyasi muvaffaqiyatli ötkazilişi Özbekistonning xalqaro siyosiy mavqeyiga ijobiy ta’sir qilişi şubhasiz. Şu bilan birga, bu siyosiy anjuman Afğonistondagi vaziyat keskinlaşgan bir paytga töğri kelgani uning natijalari haqida gapirişda ehtiyotkor bölişga undaydi.

Komron Çegaboyev