Investorga berilgan boğlar, Jörayevlar va Karimovlar oilasida sudlar - hafta dayjesti

Davlat xarajatlari inflatsiyani, taşqi qarzlar esa dollar kursini oşiryapti. Pul ötkazmalarida Rossiyaning uluşi qisqargan. Garajida 30 ta avtomobili bor Qaşqadaryo hokimligi yana 4 ta elektromobilga buyurtma berdi – viloyat aholisining salkam yarmi esa içimlik suvisiz yaşayapti. Ötgan haftaning şu va boşqa xabarlari – Kun.uz dayjestida.

25 aprel kungi boşqaruv yiğilişida Markaziy bank asosiy stavkani 14 foiz darajasida özgarişsiz qoldirişga qaror qildi. Nisbatan qattiq pul-kredit siyosatining davom etişi avvalo inflyatsion kutilmalar bilan boğliq. 1 apreldan qator tovar va xizmatlarga QQS imtiyozi bekor qilingani, 1 maydan belgilanayotgan energoresurslar tariflari kutilganidan yuqoriroq ekani sabab Markaziy bank 2024 yil uçun inflatsiya prognozini 8–9 foizdan 9–11 foizgaça oşirdi.

Regulyatorning kutilmalariga köra, bu özgarişlarning iqtisodiyotdagi narxlarga ta’siri bir martalik xarakterga ega böladi va örta muddatli istiqbolda inflatsiyaning pasayuvçi trendiga sezilarli ta’sir qilmaydi. Şu bilan birga, iqtisodiy ösiş böyiça prognoz ham biroz pasaytirildi. Unga köra, 2024 yilda Özbekiston YaIM ösişi 5,2–5,7 foiz oraliğida bölişi kutilyapti. Yil boşidagi prognoz 5,5–6 foiz edi. Markaziy bank öz bayonotida yana bir bor tarkibiy islohotlar zaruratini eslatib ötdi.

Davlat taşkilotlarining iPhone va elektromobil xaridlari

Markaziy bank raisi payşanba kungi matbuot anjumanida budjet defitsiti haqidagi savolga ham javob berdi. U Markaziy bankda davlat xarajatlarini kamaytiriş böyiça heç qanaqa instrument yöqligini aytarkan, regulyator bu boradagi xavotirlarini hukumatga kiritib borişini ta’kidladi. “Davlat xarajatlarining yuqori darajada oşişi inflatsiyaga ham ta’sir qiladi”, dedi Mamarizo Nurmurodov. Boşqaça aytganda, davlat haddan taşqari köp xarajat qilib yuborsa, bu narx-navo oşişiga olib keladi.

Hukumat oxirgi 4 yildan buyon ruxsat berilganidan köproq xarajat qilayotgani haqida avvalgi dayjestlarimizda aytib ötgandik. Şunisi ma’lumki, 2024 yilning birinçi çoragida ham xarajatlar qisqarmagan, davlat budjeti taqçilligi butun 2024 yil uçun belgilangan qizil çegaradan 2 barobarga oşib ketib, salkam 20 trln sömga yetgan.

Şunday taqçillik şaroitida davlat taşkilotlarining qimmatbaho xaridlari bu hafta ham jamoatçilik e’tiborini tortdi. Ma’lum bölişiça, hozir qimmatbaho telefonlar xaridi urf bölgan. Masalan, Samarqand viloyati prokuraturasi bir neça oy oldin 1 terabayt xotiraga ega iPhone 14 Pro Max telefonlaridan 22 dona sotib oliş uçun 425 mln söm xarajat qilgan. Prokuraturaga bunçalik qimmat smartfonlar nega kerak ekani ma’lum emas.

Bu holat ma’lum bölgaç, jurnalistlar suriştiruv ötkazib, yana öndan ortiq davlat taşkilotlari iPhone va Samsunğning eng qimmat modellaridan sotib olganini aniqladi. Boşqa bir suriştiruvda esa  köpdan köp davlat idoralari 380 mln sömdan 630 mln sömgaça bölgan narxlardagi elektromobillarni xarid qilayotgani ma’lum böldi.

Qöşa-qöşa elektromobil olayotgan taşkilotlar qatorida, masalan, Qaşqadaryo viloyati hokimligi ham bor. Hokimlik avtoparkida 30 dan ortiq xizmat avtomobillari bölişiga qaramay, yana 1 mlrd 780 mln söm sarflab, törtta BYD Song Plus avtomobiliga buyurtma bergan. Qöşimça qilib ötamiz, “Özsuvta’minot” kompaniyasi şu hafta bergan ma’lumotga köra, Qaşqadaryo viloyatining 41 foiz, ya’ni salkam yarim aholisi içimlik suvi bilan ta’minlanmagan. Viloyat bu borada respublikada birinçi örinda turadi.

Toşkentda yana ikkita boğ investorga berildi

Hafta davomida eng köp muhokama qilingan mavzulardan yana biri ham davlat budjeti bilan boğliq. Ma’lum bölişiça, boğlarni ta’mirlaşga va saqlab turişga budjetda pul yöq degan vaj bilan, Toşkent şahri markazidagi “Döstlik” va Abdulla Qodiriy boğlari ham investorga berilgan. Bu boğlarni 49 yilga ijaraga olgan investor begona emas – Çilonzordagi Ğafur Ğulom boğini Dream Park'ga aylantirgan BMP Smart Decision.

Kompaniyaning ma’lum qilişiça, har ikkala boğ uzoği bilan 3 yil içida rekonstruksiya qilinib, foydalanişga topşiriladi. “Döstlik” boğiga önga yaqin attraksionlar örnatiş reja qilingan. Abdulla Qodiriy boğida esa attraksionlar bölmasligi, lekin bir neçta restoran qurilişi aytilyapti. Şahar hokimligi qoşidagi jamoatçilik kengaşi raisi Furqat Mahmudxöjayev Kun.uz savoliga javoban boğlarning nomi özgarişsiz qolişini tasdiqlay olmadi, lekin buning uçun harakat qilişga va’da berdi.

Ta’kidlaş kerak, oxirgi yillarda har ikkala boğ hududining ayrim qismlari sotilib ketgan, bu yerlarda allaqaçon binolar ham qurib bölingan. Parklar xususiy qöllarga ötgani ma’lum bölgaç, köplab faollar bunga qarşi ekanini bildirdi. Jamoatçilik vakillari boğlarni xalqqa qaytarişni, kerak bölsa respublikadagi barça boğlarni milliy boğlar deb e’lon qilib, ularning taqdirini hokimlar qölida qoldirmaslikni sörayapti. “Döstlik” boğida şovqin-suronli attraksionlar va boşqa qurilişlar bölişiga qarşi çiqayotgan aholi vakillari petitsiya tayyorlab, imzo töplaşni boşlab yuborgan.

Toşkent şahar hokimi: “Boğning menejeri davlat bölişi notöğri”

Bu hafta yana nimalar röy berdi?

AQŞ Özbekistonni intellektual mulk huquqi xavf ostida bölgan davlatlar qora röyxatidan çiqardi. Bu bilan Qöşma Ştatlar hukumati Özbekistonda intellektual mulk huquqini himoyalaş böyiça qilingan ijobiy özgarişlarni e’tirof etdi. Ta’kidlaş kerak, bu turdagi huquqlar dunyo iqtisodiyotining drayver sohalaridan biri hisoblanadi. Özbekistonda esa hozirça asosan xonandalar bilan boğliq holatlar közga taşlanyapti. Şu hafta ma’lum bölişiça, san’atkor-şoira Mahliyo Ahrorova xonanda Avazbek Olimovdan 540 mln söm undirişni sörab sudga ariza kiritgan.

Sudga murojaat qilgan yana bir san’atkor – Botir Qodirov. U otalikni belgilaş yuzasidan da’vo arizasi kiritgan. Botir Qotirov marhum san’atkor Şerali Jörayev özining otasi ekani, u nikohsiz farzand emasligi, onasining şa’niga zid gaplar bölgani uçun ham sudga berişga majbur bölganini aytdi. “Ukalarimdan heç narsani istamayman, menga puli ham, merosi ham kerak emas”, dedi u. Bundan oldin Zohirşoh Jörayev otasidan qolgan merosga köz tikilayotganini da’vo qilgandi. Madaniyat vaziri Ozodbek Nazarbekov esa Botir, Şohjahon va Zohirşohni “uç tirrança” deb atab, ularni “buyuk san’atkorni loyga çaplaş”da aybladi. Iş böyiça navbatdagi sud majlisi Uçtepa tumanida 2 may kuni bölib ötadi.

Yakkasaroy tuman sudida esa “Karimovlar işi” davom etyapti. Birinçi prezident Islom Karimovning birinçi nikohidan bölgan öğli Pyotr Karimov ötgan yili vorislik da’vosi bilan Tatyana Karimovani sudga bergan edi. Iyun oyida boşlangan sud jarayoni köp ötmay noma’lum muddatga qoldirilgandi. Ma’lum bölişiça, sud işi yopiq tarzda davom etyapti. Jarayon davomida sud tomonidan ekspertiza tayinlangan.

“3-4 yildan keyin gaz-svet böyiça heç qanday muammo bölmaydi”. Bu haqda energetika vazirining matbuot kotibi Hasan Toşxöjayev duşanba kungi matbuot anjumanida aytib ötdi. “Oldimizda yana kamida 3-4 yillik iş turibdi. 3-4 yildan keyin – 2027-2030 yillargaça nasib qilsa elektr energiyasi va tabiiy gaz yetkazib berişda heç qanday muammolar bölmaydi deb va’da bera olamiz”, – dedi u. Vazirlik vakilining sözlariga köra, bu yil qişgaça qayerda, qaysi metan-şoxobça işlayotganini körsatadigan mobil ilova işga tuşadi. Ilovaga respublika böylab “Hududgaz”dan gaz oladigan 1329 ta şoxobçaning barçasi ulanişi aytilyapti.

1997 yildan beri ilk marta Özbekistonga Britaniya taşqi işlar vaziri keldi. Avvalroq qirollik boş vaziri lavozimida ham işlagan Devid Kemeronning Toşkentga taşrifi uning Markaziy Osiyodagi beşta respublika va Möğulistonni öz içiga olgan turnesining bir qismi böldi. Toşkentda Özbekiston va Britaniya örtasida Keng qamrovli şerikçilik töğrisidagi deklaratsiya imzolandi; infratuzilma, iqtisodiyot va ta’lim sohalarida hamkorlik qilişga kelişib olindi. Kemeron Senat raisi Tanzila Norboyeva, boş vazir örinbosari Jamşid Qöçqorov, oliy ta’lim vaziri Qönğirotboy Şaripov bilan uçraşdi. Ma’lumot uçun, davlat rahbari hafta boşida qisqa muddatli mehnat ta’tiliga çiqqandi.

Gaz qazib oliş körsatkiçlari pasayişda davom etmoqda. Rasmiy statistikaga köra, birinçi çorakda gaz qazib oliş hajmi 11,6 mlrd kub metrni taşkil etib, ötgan yilning mos davriga nisbatan 5,9 foizga qisqargan. Gaz importi esa qiymat hisobida 2,4 barobarga oşib, uç oyda 360,2 mln dollarga yetgan. Şuningdek, yanvar-mart oylarida neft qazib oliş 8,4 foizga, benzin işlab çiqariş 6,5 foizga kamaygan. Dizel yonilğisi işlab çiqariş 2,5 foizga köpaygan bölsa, elektr energiyasi işlab çiqariş 0,8 foizga oşgan.

Özbekistonda yangi xususiylaştiriş dasturi e’lon qilindi. Unga köra, NKMK, OKMK va boşqa bir qator yirik davlat korxonalari xorijiy va/yoki mahalliy fond bozorlarida IPO/SPO ötkazadi. “Özavtosanoat” tarkibidagi önlab korxonalar, issiqlik elektr stansiyalari, Toşkent metallurgiya zavodi, Silk Avia aviakompaniyasi va Humo tölov tizimi xususiylaştiriladi. Hafta davomida, şuningdek, Paynet kompaniyasi xususiylaştirilgani ma’lum böldi – Davaktiv bu borada ham rasmiy ma’lumot bermagan.

Muallif – Komron Çegaboyev
Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruzbek Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova