Svetga ulangan “kvartplata” va homiysiz qolgan klublar - hafta dayjesti
|14:00 / 15.02.202611 99814 min
Kommunal soha böyiça yangi qaror: “kvartplata”dan qarzi borlar svetga pul tölolmaydi. Korrupsiya reytingida Özbekistonning örni yomonlaşyapti: Akmal Burhonov xalqaro taşkilotdan norozi. Jamoatçilik nigohi yana sud tizimida: Li 9 va BYD töqnaşuvining hukmi bekor qilindi. Sertifikatlaş sohasida islohot: mahsulot sifatini davlat emas, bozor nazorat qiladi.
Ortda qolayotgan haftaning Özbekiston hayotiga oid şu va boşqa asosiy yangiliklari – Kun.uz dayjestida.
Köp qavatli uylar boşqaruvida yangi tizim
“Qarzing bölsa, çiroqsiz qolasan” degan qoidaning qöllaniş doirasida kengayyapti. 2026 yil 1 iyuldan e’tiboran, köp kvartirali uylarni boşqaruvçi şirkatlar yoki boşqaruv kompaniyalariga majburiy tölovni – xalq tilida aytganda “kvartplata”ni har oyning 15-sanasigaça tölamagan mulkdorlar, to qarzini uzmaguniça, elektr energiyasiga tölov qilolmay qoladi. Bunday tartib 5 fevral kungi prezident qarorida körsatilgan.
Şu tariqa, “kvartplata” – elektr energiyasining billing tizimiga ulanayotgan uçinçi majburiy tölov bölyapti. Ötgan yildan boşlab çiqindidan qarzdorlik uçun şunday tartib örnatilgan, keyinroq 2026 yil 1 yanvardan Namangan viloyatida mol-mulk va yer soliğidan qarzi 1 mln sömdan oşgan jismoniy şaxslar uçun ham bu çeklovni qöllab körişga qaror qilingan edi.
Tarmoqlarda: “Keyinçalik içimlik suvi va issiq suvdan qarzdorlik uçun ham elektr tölovi çeklab qöyilsa kerak”, degan taxminlar yangrayapti. Faollar çiqindini olib ketiş xizmati böyiça ham, boşqaruv-servis kompaniyalari böyiça ham qator e’tirozlar borligini ta’kidlamoqda. Bu e’tirozlar haqli ekanini rasmiylar ham tasdiqlaydi. Payşanba kuni Raqobat qömitasi Çiqindilarni boşqariş agentligiga sörov yuborganini ma’lum qildi. Qömitaga köra, köplab hududlarda çiqindilarni öz vaqtida olib ketmaslik, şartnoma şartlariga amal qilmaslik, aholi zimmasiga asossiz qarzdorlik hisoblaş va buning oqibatida elektr energiyasi tölovini nohaq çeklab qöyiş holatlari kuzatilyapti. Sörovda iste’molçilar huquqini buzayotgan bunday tizimli kamçiliklarga barham beriş talab qilingan.
Uy-joylarni boşqarişdagi muammolar esa ikki oy avval Senatda muhokama qilingan va hukumatga sörov yuborilgan edi
Mavzuga oid
. Senatorlarga köra, köplab holatlarda boşqaruv-servis kompaniyasini tanlaşda mulkdorlarning iştiroki çetga surib qöyilgan, uyni boşqaruv kompaniyasiga biriktirişda oçiq tanlovlar ötkazilmagan, bir qator kompaniyalar bir vaqtning özida yuzlab uylarni boşqariş huquqini qölga kiritgan. Şuningdek, aslida bajarilmagan işlar uçun majburiy badallar hisoblangan holatlar ham oz emas. Mulkdorlardan undirilgan mablağlarning talon-toroj qilinişi bilan boğliq önlab jinoyat işlari oçilgan.
5 fevral kungi qarorni hukumat Senatning ana şu söroviga javob sifatida körsatsa, ajab emas. Qarorga asosan, 1 iyuldan boşlab Toşkent şahridagi köp kvartirali uylar boşqaruvi “Mening uyim” tizimi orqali raqamlaştiriladi. Bunda: mulkdorlarning umumiy yiğilişini çaqiriş, ötkaziş va qaror qabul qiliş, şartnomalar tuziş, boşqaruvçining hisobdorligi, murojaatlarni qabul qiliş va ularni körib çiqiş faqat “Mening uyim” tizimi amalga oşiriladi. 2027 yildan boşlab bu tartib butun respublikaga tatbiq etiladi.
Agar mulkdorlar boşqaruv kompaniyasidan norozi bölsa, özaro kelişgan holda uni javobgarlikka tortişi mumkin. Buning uçun mulkdorlarning 50 foizdan ortiği 1 oy içida “Mening uyim” ilovasi yoki saytiga kirib, “Boşqaruvçining faoliyatidan noroziman” tugmasini bosişi kerak. Şunda kommunal sohaga mas’ul hududiy boş muhandis kelib, holatni örganadi va boşqaruvçiga nisbatan çora köradi.
Qarorda boşqaruvçi kompaniyalarning hisobdorligini oşiruvçi mexanizm ham közda tutilgan: ular har çorakda qilingan xarajatlar haqida “Mening uyim” platformasiga hisobot kiritib borişi kerak. Aks holda, majburiy badal tölovlarini hisoblaş töxtatib qöyiladi. Boşqaruvçi hisobotni keçikib kiritgan taqdirda ham, tölovlar hisoblanmagan davr uçun qayta hisob-kitob qilinmaydi.
Korrupsiya reytingida pasayiş
Korrupsiya darajasi böyiça xalqaro reytingda Özbekistonning örni yana yomonlaşdi. Transparency International e’lon qilgan indeksga köra, Özbekiston 2025 yil yakunlari böyiça 182 ta davlat orasida 3 poğonaga pasayib, 124-öringa tuşdi. Xalqaro kuzatuvçilar özbek rasmiylarining korrupsiyaga qarşi sa’y-harakatlariga 100 baldan 31 ball berişgan. Bu körsatkiç ketma-ket ikki yildan buyon pasayayotgani e’tiborli.
Transparency International tuzadigan bu nufuzli reyting – Özbekiston özi uçun muhim deb belgilagan xalqaro indekslar qatoriga kiradi. Lekin bu degani, hukumat uni sözsiz e’tirof etadi degani emas. Ötgan hafta Korrupsiyaga qarşi kuraşiş agentligi direktori Akmal Burhonov Transparency International'ga e’tirozlari borligini aytgandi.
“Men Transparency International taşkilotining rahbariyatiga, vakillariga ham köp marotaba aytganman: körsatib beringlar metodologiyani, qaysi asosga köra bizniki past, qaysi asosga köra bu davlatdan bizniki yomon? Köp savol beraman, lekin afsuski, qaysi mezon asosida ular baholaşini biz bilmaymiz. [...] Bizning tahlillarimiz asosida aytişim mumkinki, öşa bizdan yuqorida turgan davlatlardan köra köproq aksilkorrupsiya islohotlari Özbekistonda ötkazildi”, – degandi u.
Burhonovga köra, 2025 yilda Özbekistonda 5222 ta korrupsion jinoyat aniqlangan. Bu – 2024 yilga nisbatan salkam 500 taga kam. Ötgan yili 12 ta tuman hokimi, 300 dan ortiq hokim yordamçilari korrupsiyaga qöl urgan.
Aksilkorrupsiya agentligi rahbari davlat xizmatçilarining mol-mulki va daromadlarini deklaratsiyalaşga doir qonun haqidagi savolni Adliya vazirligiga burib yubordi.
“Biz qonun loyihasini takomiliga yetkazişni tugatdik. Hozir jamoatçilik muhokamasiga qöyiş jarayonidan ötmoqda. Jamoatçilik muhokamasiga qöyadigan idora bor, men ular uçun javob berolmayman”, – dedi u.
Burhonov korrupsionerlar reyestri ham keçikayotganiga izoh berarkan, agentlikda qonunçilik taşabbusi huquqi yöqligini aytdi, va yana qonun “takomillaştirilayotgani”, unga tösiq böluvçi “siyosiy masala” yöqligini qöşimça qildi.
Sudyalar deklaratsiya topşiradi
Davlat xizmatçilarining aktivlarini deklaratsiyalaş talabi birinçilardan bölib sudyalarga nisbatan joriy etilişi mumkin. Bu masala payşanba kuni Sudyalar oliy kengaşi raisi Xolmömin Yodgorov va Prezident administratsiyasi rahbari örinbosari Nodira Hakimovaning davlat rahbari huzuridagi taqdimotida muhokama qilindi.
Rasmiy relizda aytilişiça, sudyalar va ularning oila a’zolari mol-mulkini deklaratsiya qiliş, komplayens nazorat örnatiş, sud apparati xodimlarini işga olişning oçiq tartibini yaratiş kabi taşabbuslar ilgari surilgan. Nodira Hakimovaning sözlariga köra, deklaratsiyalaş 2027 yildan boşlanadi va sud tizimining içki tartibi sifatida joriy etiladi. Sudyalar topşirgan deklaratsiyalar keng jamoatçilikka oçiqlanadimi-yöqmi, bunga hali aniqlik kiritilmadi.
Hafta davomida sud tizimidagi yana bir şov-şuvli voqeaning davomiga guvoh böldik. Ötgan yili sentabr oyida Toşkent şahri markazidagi Mustaqillik şohköçasida BYD va Li 9 avtomobillari töqnaşgan, Li 9 ağanab ketgan edi. Hodisa videolaridan köriş mumkinki, 60-62 km/soat tezlikda harakatlanayotgan BYD ogohlantiriş işorasini bergan holda çapki bölakka ötayotgan paytda, ortidan katta tezlikda kelgan Li 9 kelib urilgan. Voqeani körib çiqqan Mirzo Uluğbek tuman sudi dekabr oyidagi qarori bilan, BYD haydovçisining zimmasiga salkam 800 mln söm zararni tölaş majburiyati yuklangan.
Sudning ta’kidlaşiça, Yöl harakati qoidalarining 53-bandiga binoan, BYD haydovçisi qayta tizilayotgan paytda boşqa haydovçilarning harakatiga xavf tuğdirmasligi kerak edi. Ekspertiza xulosasiga köra, YTH paytida Li 9ning tezligi qança bölganini aniqlaş imkonsiz, lekin uning tezligi ruxsat etilgan 60 km/soat bölgan taqdirda ham, avariyaning oldini olib bölmas edi. Ekspertizaning bunday bahsli xulosasi va sudning şu xulosaga tayanib qaror çiqarişi yaqinda ijtimoiy tarmoqlarda köplab muhokamalarga sabab bölgandi.
Juma kuni Toşkent şahar sudlari bu borada bayonot bilan çiqdi. Ma’lum bölişiça, BYD haydovçisining şikoyatini körib çiqqan apellyatsiya sudi holat böyiça “suriştiruv işlari töliq ötkazilmagan” degan xulosaga kelgan va birlamçi sud qarorini bekor qilib, işni suriştiruv organiga qaytargan. Ayni paytda Li 9 haydovçisi bu qaror ustidan taftiş instansiyasiga arz qiliş huquqiga ega.
Metan-şoxobça qurişga “heç qanday ruxsat yöq”
2025 yildan boşlab, Özbekistonda metan-şoxobça quriş taqiqlangan. 6 fevral kuni qoraqalpoğistonlik tadbirkorlar bilan uçraşuvda rasmiylar buni oçiqçasiga tan oldi. Boş vazir örinbosari Jamşid Xöjayev tadbirkorning murojaatiga javoban “hozir metan-şoxobça qurişga ruxsat yöq”ligini, soha mas’ullari hozirgi mavjud şoxobçalarga ham gaz yetkazib berolmayotganini aytdi.
“Hozir metan-zapravka qurişga ruxsat yöq. Bor metan-zapravkalarga bular gaz yetkazib berolmayapti. Farhod Örozboyeviç, buni tadbirkorlarga aytmaganmisizlar? […] Qurganingiz bilan pulingiz şunday yotadi. Sizga metan bermaydi. Qurilişni boşlamaslik kerak. Nega buni hokimiyat aytmaydi?” – deya e’tiroz bildirdi boş vazir örinbosari.
Qoraqalpoğiston Vazirlar Kengaşi raisi Farhod Ermanov taqiq haqida tadbirkorlar xabardor qilinganini aytdi:
“Hokimlarning ham, muovinlarining ham xabarlari bor. Tadbirkorlarga ham bu masala böyiça aytganmiz. Ötgan yildan boşlab metan zapravka qurilişiga taqiq qöyilgan. Heç qanday ruxsat yöq”.
Ayni paytda, gaz ta’minoti uçun eng asosiy mas’ul idora bölmiş “Özbekneftgaz”da rahbar almaşganidan keyingi özgarişlar davom etyapti. Kun.uz manbasiga köra, kompaniya Superliganing yangi mavsumi oldidan ÖFAga xat yuborib, “Nasaf”, “Bunyodkor” va “Buxoro” klublarini moliyalaştirişni töxtatişini ma’lum qilgan.
Bu qaror – “Özbekneftgaz”ning yangi rahbariyati oldiga kompaniyani moliyaviy soğlomlaştiriş vazifasi qöyilgani bilan boğliq. Kompaniyaning yangi raisi Abduğani Sanginov 30 yanvar kuni prezident huzuridagi taqdimotda sohaga oid bölmagan aktivlardan voz keçiş va homiylik tölovlarini töxtatiş rejalari haqida axborot bergan edi. Avvalroq “Özbekneftgaz”ning sobiq rahbari davrida katta talon-torojlikka yöl qöyilgani ma’lum bölgandi.
Futboldan tejalgan mablağlar hisobiga, neft-gaz sohasidagi oyliklarni oşirişga qaror qilingan körinadi. Kompaniyaning seşanba kungi xabariga köra, 1 apreldan boşlab “Özbekneftgaz” tizimidagi korxonalarda işlovçi 32 mingdan ortiq xodimning maoşi 10 foizga oşiriladi. Bundan taşqari, yana 7 mingta xodimni kompaniya hisobidan issiq ovqat bilan ta’minlaş yölga qöyiladi.
Aholini gaz va neft mahsulotlari bilan ta’minlaş asosiy vazifasi bölgan davlat kompaniyasi futbolga pul ajratişni nihoyat bas qilgani – e’tirofga loyiq. Aslini olganda, maktablarining 88 foizi kanalizatsiyaga ulanmagan, har ikkita maktabning birida içimlik suvi mavjud bölmagan mamlakatda davlat taşkilotlari, soliq tölovçilarga tegişli kompaniyalar va ayniqsa hokimliklar 35 yildan beri professional futbolni moliyalaştirib yurişi – açinarli hol.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Toşkent şahri köçalariga panjaralar qaytyapti. Poytaxtning qator köçalarida piyodalar yölni belgilanmagan joydan kesib ötmasligi uçun panjaralar örnatilmoqda. Köpçilikning yodida bölsa kerak, bu tösiqlar 7 yil oldin olib taşlangan, öşanda bunday panjaralar haydovçilar uçun ham, piyodalar uçun ham yöl sathini körişni yomonlaştirib, avariyalarga olib kelişini rasmiylarning özi ham tan olgan edi. Tanqidlardan keyin Toşkent şahar hokimligi bayonot bilan çiqib, piyodalar ötiş joylariga 10-15 metr qolganda, şuningdek, qayriliş va buriliş joylarida panjaralarning balandligi pasaytirilişini ma’lum qildi. Hafta davomida bu mavzuning rosa muhokama bölişiga Mirzo Uluğbek köçasidagi holat ham turtki berdi. Bu köçadagi yangi panjaralar örnatilganidan 1 hafta ötib olib taşlangan. Bunga, panjaraning böyi pastroq bölib qolgani sababligi aytilyapti. Tez orada bu yerga boşqatdan, endi balandroq panjaralar örnatiladi.
Raqamlaştiriş vaziri Şerzod Şermatov elektron hukumat tizimlari kiberhujumga uçraganiga izoh berdi. U 15 millionta vatandoşning ma’lumotlari tarqab ketganini rad etib, 3 ta idoraga qilingan kiberhujum natijasida özbekistonliklarning 60 mingga yaqin datasi öğirlanganini ma’lum qildi. “15 mln unikal odamning internetda sotuvda turgan ma’lumoti yöq. Agar bölsa, topinglar, olinglar, köringlar. Unaqa ma’lumot yöq”, dedi vazir. Şermatovga köra, firibgarlar tarqalib ketgan pasport ma’lumotlarini qölga kiritgani bilan, fuqaroning iştirokisiz heç narsa qilolmaydi, lekin baribir bu ma’lumotlardan aldov quroli sifatida foydalanişi mumkin.
Sertifikatlaş sohasida islohot bölişi kutilyapti. Payşanba kuni prezident huzuridagi yiğilişda texnik tartibga soliş sohasini xalqaro talablar asosida tubdan yangilaşga qaror qilindi. Asosiy özgariş – bozor nazorati tizimiga ötilişi bilan boğliq. Bu tizimda mahsulot sifati va xavfsizligini kafolatlaş işlab çiqaruvçining zimmasida böladi; davlat nazoratidan bosqiçma-bosqiç voz keçilib, bozor nazorati tamoyillariga ötiladi. Yiğilişda iştirok etgan taniqli tadbirkor Zafar Hoşimov mahalliy sanoat uçun bu yangilikning ahamiyatini valuta konvertatsiyasining oçilişiga tenglaştirdi.
Huquq-tartibot idoralarida uzoq yillar işlagan ayrim xodimlar pensiyaga kuzatilyapti. Bu haqda davlat rahbari yanvar oyidagi selektorda topşiriq bergan, huquq-tartibot sohasiga yoş va talabçan rahbarlar korpusi kerakligini aytgandi. Şundan keyin avvaliga prokuratura tizimida köp yillar işlagan xodimlardan bir guruhi pensiyaga kuzatildi. Joriy haftada esa Toşkent şahri va Samarqand viloyati bojxona boşqarmalari boşliqlari, Sirdaryo viloyati bojxona boşqarmasi boşliğining birinçi örinbosari pensiyaga çiqarildi. Şuningdek, Milliy gvardiyada ham yoşi katta ofitserlarning bir guruhi tantanali tarzda nafaqaga kuzatib qöyildi.
Muallif – Komron Çegaboyev
Boşlovçi – Umarşoh Saydaliyev
Tasvir ustasi – Şohruz Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova
