Qimmatlaşayotgan avtomobillar, sudlanayotgan “kino vaziri” va IMEI maşmaşasi - hafta dayjesti

Natijada ikkilamçi bozordagi avtomobillar narxi sezilarli qimmatlaşdi. UzAuto Motors kontraktatsiyani boşlaşi bilan narxlarni ham oşirişi mumkinligini istisno qilib bölmaydi. Agar şunday bölib çiqsa va kompaniya: “Narxlar oxirgi marta 2020 yil mart oyida oşirilgandi, öşandan keyin ötgan ikki yil içida butlovçi qismlar qimmatlaşdi”, deb izoh bersa, bu yolğon böladi.

Gap şundaki, 2022 yil 1 yanvardan boşlab yangi avtomobil sotib olganda budjetga tölanadigan 3 foizlik yiğim bekor qilindi. 2019 yil 1 oktyabrgaça bu yiğimni xaridorlar tölayotgandi, öşa sanadan boşlab esa işlab çiqaruvçilar tölaydigan böldi. Tabiiyki, UzAuto Motors yiğimni maşinalar narxi ustiga mindirib, narxni 3 foizga oşirdi.

Endi ana şu 3 foizlik yiğim bekor qilingaç, maşinalar narxi 3 foizga arzonlaydimi? Yöq, albatta. Çunki UzAuto Motors prezident qarori çiqqanidan keyin köp ötmay bu yiğimni budjetga tölamasdan, öz çöntagiga ura boşlagan: 2020 yilda Hisob palatasi bu kompaniya tomonidan budjetga tölanmagan summa yarim trillion sömdan oşiqligini e’lon qilgandi.

Kompaniya matbuot xizmati Kun.uz söroviga javoban avtomobillar narxi 3 foizga pasaymasligini tasdiqladi.

“Avtomobillar narxlari pasaytirilmaydi, 2 yil davomida avtomobil narxlarining özgarmay kelgani ayni damda 3 foizlik farqni “yutib yuborgan”, dedi UzAuto Motors matbuot kotibi Zumrad Şojalilova.

Yaqinda e’lon qilingan taraqqiyot strategiyasida, keyingi 5 yilda 25tadan ortiq monopoliya tugatilişi közda tutilgan, lekin aynan qaysi monopoliyalar ekani töliq yozilmagan. Eslatib ötamiz, Özbekistonda turli toifadagi monopoliyalar soni 220tadan oşadi.

***

Özbekiston oflayn ta’limga qaytmoqda

Tugayotgan haftaning şov-şuvli yangiliklaridan biri oflayn ta’limga qaytiş böldi. 7 fevraldan maktab, kollej, litsey, texnikum, oliygohlar va xususiy ta’lim maskanlarida an’anaviy ta’lim boşlanadi.

Koronavirus va yana boşqa ayrim sabablar tufayli bu yilgi qişki ta’til odatdagidan biroz ertaroq boşlandi va ança uzoqroq davom etdi. Avvaliga ta’til muddati ikki haftaga uzaytirildi (24 yanvargaça), keyin 1 oylik onlayn ta’lim e’lon qilinib (24 fevralgaça), keyinçalik u 2 haftaga qisqartirildi (7 fevralgaça).

Umuman, ta’til muddati 2 haftaga uzaytirilişi va 2 haftalik onlayn ta’lim hisobiga öquvçi va talabalar 1 oy vaqtini amalda yöqotdi, deyiş mumkin. Vaholanki, Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti va YUNISEF kabi xalqaro taşkilotlar koronavirusning “omikron” ştammi ta’limgohlarni yopişga asos bölmasligi kerakligini aytib kelayotgan edi. Özbekistonda ham bu öz isbotini topdi: “omikron” garçi juda tez tarqalsa-da, oddiy grippdan köra xavfliroq emasligi ma’lum böldi.

Albatta, ta’tilning (onlayn ta’limni ham amalda ta’til hisobiga qöşaveriş mumkin) bir oyga çözilib ketişida biz yuqorida aytgan “boşqa ayrim sabablar”ning ham örni bölişi mumkinligi ehtimoldan xoli emas.

Şu örinda, qarorlar juda tez özgarganidan, hatto rasmiylarning özlari ham bu özgarişlardan orqada qolib ketganini aytiş kerak. 3 fevral kuni Oliy va örta maxsus ta’lim vazirligi boşqarma boşliği Abduvali Xoliqov XPK sessiyasida çiqiş qilib, ayrim istisnolarni inobatga olmaganda 7 fevraldan boşlab hamma talabalar sinfxonaga qaytişi şartligini e’lon qildi. Oradan heç qança vaqt ötmay, vazirlik matbuot xizmati rasmiy bayonot berib, 7 fevraldan 24 fevralgaça darslar ham onlayn, ham oflayn davom etişi (bu vaqtda talaba istaganini tanlaydi), 24 fevraldan boşlab esa töliq oflaynga qaytilişini ma’lum qildi.

Albatta, rasmiylarning özi yuz minglab talabalarni çalğituvçi bayonotlar berganini tanqid qiliş bilan birga, talabalarning e’tirozlari inobatga olinganini ham e’tirof etiş adolatdan bölardi. Boşqa tomondan qaraganda esa, inobatga olmasliklarining iloji ham yöq edi: şunça talaba qanday qilib atigi 4 kun içida Toşkentga kelib joylaşişi mumkin?

Eslatib ötamiz, 24 fevralgaça oflayn ta’limning davom etişi faqat oliygohlarga taalluqli, boşqa ta’limgohlarda 7 fevral, duşanbadan an’anaviy darslar boşlanadi.

***

UzIMEI'ni tanqid qilayotganlar “dolya”da ötirganlarmi?

Özbekistonda köpgina muammolar böyiça odamlarning fikri har xil, yeçimi böyiça jamoatçilikning fikri bir joydan çiqadigan muammolar esa sanoqli. Va aynan şularning hal etilmayotgani amaldorlar imijiga eng katta doğ bölib turibdi. Bular orasida öqituvçi va şifokorlarning maoşi, korrupsiya va monopoliyalar kabi murakkabroq masalalar qatorida, “tonirovka” va IMEI singari yeçimi oson muammolar ham bor. Bu masalalar böyiça jamoatçilikda mutlaq umumkonsensus bor va buni tan olmaslik davlatni xalqdan faqat uzoqlaştiradi.

Tugayotgan haftada yoş va öbröli vazirlardan deb hisoblab kelingan Şerzod Şermatov IMEI-kodlar muammosi haqidagi fikrlari bilan, yumşoq qilib aytganda, köpçilikning xafsalasini pir qildi.

“IMEI kerak emas, IMEI'ni yöq qilinglar degan gaplar tagida boşqa sabablar turibdi: noqonuniy bozordan “dolya” olib, foyda qilib turganlarning lobbisi turibdi”, – dedi AKT vaziri lavozimiga qaytgan Şermatov Kun.uz'ga bergan intervyusida.

Qayd etiş kerakki, faol jamoatçilik şu paytgaça IMEI'ni yöq qiliş kerakligi haqida emas, IMEI'ni qulay va tekin (yoki arzon) qiliş kerakligi haqida aytib keladi (bu ikkisi örtasida farq katta). “Yöqolsin IMEI!” deyayotganlar ham bordir, lekin taxmin qiliş mumkinki, ularning aksari – bu tizim nega muhimligi haqida yetarli tuşunçaga ega emas va buni soqqa qiliş uçun öylab topilgan deb hisoblaydi, bunaqa deb hisoblaşiga sabab esa tizimning özida: odamni asabiylaştiradigan byurokratiya va osmondan olib qöyilgan narx.

Şunday ekan, tanqidçilarni ayblaş bilan muammo hal bölib qolmaydi. Vazirning fikrlari bilan intervyuda töliq tanişişingiz mumkin, biz esa u ayni şu sohaga mas’ul sifatida javob berişi kerak bölgan, lekin boşqa narsalarga çalğib javob bermagan savollarni takrorlaymiz:

1. Oddiygina kodni röyxatdan ötkazib qöyiş nega bunça qimmat?
2. Nega odamlar IMEI'ni röyxatdan ötkaziş uçun poçtaga şaxsan borişga majbur (turistlar, eSim va hokazo)? Bu byurokratiya qaçon tugaydi?
3. IMEI'dan tuşayotgan milliardlar nimaga sarflanyapti, kimlarning çöntagiga borib tuşyapti? Nega bu yaşirilyapti?
4. Şaxsiy ma’lumot öğrilariga qarşi nega tayinli çora körilmayapti? Bu böyiça kimdir jazolangani haqida umuman ma’lumot yöq. Jazo bölmagandan keyin davom etaverişmaydimi?

Haydovçilik guvohnomasini oliş tizimida yangi davr

116 kişi imtihonga kelib, ulardan 103 nafari nazariy imtihondan öta olmadi. Bu – Toşkentda faoliyat boşlagan, haydovçilikka nomzodlardan imtihon oluvçi yangi tipdagi markazning 2 kunlik statistikasi. Tasavvur qilyapsizmi?

Bunday xususiy markazlar kelgusida butun respublika böylab faoliyat boşlaydi. Ularga qöyilgan asosiy talab – imtihon jarayoni töliq avtomatlaştirilgan bölişi, inson omili umuman qatnaşmasligi kerak.

Bu nima degani? Nazariy imtihonda siz ötirgan kompyuterning kamerasi yuzingizni avtomatik identifikatsiya qilib, bu aynan siz ekaningizni tasdiqlaydi. Natijalarni özgartirib bölmaydi. Amaliy imtihonda ham avtomobilga yolğiz özingiz ötirasiz, avtomobilda va sinov maydonida önlab datçiklar örnatilgan, bu datçiklar siz sinovni qanday bajarayotganingizni avtomatik qayd etib boradi. Jarima ballari ham inson aralaşuvisiz hisoblab boriladi va yakuniy natija darhol monitorda körinadi.

“Prava” olişdagi korrupsiyaning yöqotilişi yöllardagi avtohalokatlar kamayişiga yordam beradi, deb umid qilamiz. Axir Özbekiston yöllarida ölayotgan odamlar soni unça-munça uruşlardagi qurbonlardan ham köp.

***

Andijon: davomli daraxtkesarlik, tungi gulxanlar va fermerlarga töğanoq hokim

Hafta davomida Andijon viloyati yana diqqat markazida bölib turdi. Ayniqsa Asaka tumani. Avvaliga bu tumanda hokimlik xodimi naq 8 ming dollar pora bilan uşlandi, keyin maktab direktori 300 dollar olayotganda qölga tuşdi. Bu orada xuddi şu tumanda moratoriyga qaramay önga yaqin daraxt kesib taşlangani ma’lum böldi.

Lekin, viloyatda öqituvçilar allaqanday “tungi gulxan” tadbirlariga jalb qilingani hammasidan ötib tuşdi.

Gap şundaki, Andijon viloyatidagi ta’lim maskanlarida öqituvçilar va rahbarlar keçqurun ötkazilayotgan “Gulxan atrofida” tadbirlariga safarbar qilindi. Bu tadbirlarda maktab öquvçilari qoronği va sovuq bölişiga qaramay yupun kiyimda raqsga tuşirildi.

Eng qiziği, bu tadbirlar ortidan ta’lim muassasalari rahbarlariga ommaviy tarzda “Vijdon xati” yozdirildi. Bu xatda direktorlar va ularning örinbosarlari tadbirlarda vijdonan iştirok etişga va’da berişi haqida yozişdi.

Muhokamalar ortidan viloyat xalq ta’limi boşqarmasi boşliği Azizbek Mirkomilov murojaat bilan çiqib, tadbirlardan rasm tarqatayotgan öqituvçilarni “gap taşiş” va “ğiybatçilik qiliş”da aybladi.

“Siz nimaning hisobiga asoslanmagan xabarlarni tarqatmoqdasiz? Onlayn darsni nazorat qildingizmi yoki biror öquvçining özlaştiriş jarayonini vijdonan nazorat qildingizmi? Sizlarga iş bölmasa-da, faqat gap taşib, ğiybat qilsangiz. Ta’lim sifatiga ham ana şunday fidoyilik bilan yondaşganingizda Andijon ta’limi yuksalarmidi?” – deydi viloyat XTB boşliği.

Körib turibmizki, XTB boşliği öqituvçilarni haq yoki nohaq ayblaşga kelganda tezkor bayonotlar berişga şay. Lekin u, masalan, Asaka tumanidagi maktab direktorlaridan işsizlarni işga joylaş talab qilinganiga heç qanday munosabat bildirmaydi. Kun.uz hokimlikning bu qiliği haqida yanvar oyi oxirida xabar bergan edi, ikki hafta ötdiki, xalq ta’limi boşqarmasi jim. Çunki hokimlikning noqonuniy buyruğiga qarşi çiqişdan köra, öqituvçini ayblaş ança oson, şunday emasmi?

Ha, oxirgi voqealar xalq ta’limi tizimidagi mansabdorlarning saviyasini yana bir marta körsatib berdi. Yodingizda bölsa, IT-tanlovda ğolib çiqqan öquvçiga eski noutbuk sovğa qilinganida, Samarqand viloyati xalq ta’limi boşqarmasining bölim boşliği bolani tanqid qilib, bunaqa yöl bilan haqqini ajratib oliş notöğri degandi.

Bu voqealar fonida Tribuna.uz “Andijon” klubining sobiq futbolçisi va murabbiyi Baxtiyor Hamidullayev bilan intervyuni e’lon qildi. Uning aytişiça, Andijonga çetdan qança köp futbolçi kelsa, rahbarning çöntagiga şunça foyda. U milliy jamoada köplab andijonlik futbolçilar töp surgani, lekin aynan “Andijon” klubidan milliy jamoaga çaqirilganlar kamligi haqida gapirib, şunday fikr bildirdi.

“Jamoa yoş iqtidorlarni uşlab qolmagan. Nega mahalliy öyinçilar qadrlanmagan? Sababi, çetdan qança futbolçi kelsa, rahbarning çöntagiga şunça foyda. Bu – tizimlaşib ketgan Andijon futbolidagi illat”, – dedi Baxtiyor Hamidullayev.

Andijonda hokim nega fermerning klaster tanlaşiga qarşi?

***

33 kunga “keçikkan” Firdavs Abduxoliqov

Haftaning şov-şuvli voqealaridan yana biri – Kinematografiya agentligi boş direktori Firdavs Abduxoliqovning sud qilinişi böldi.

Qonunçilikka zid ravişda yopiq eşiklar ortida ötayotgan bu mahkama şunisi bilan ahamiyatliki, Özbekiston tarixida birinçi marta salkam vazir darajasidagi amaldor manfaatlar töqnaşuviga yöl qöygani uçun sudlanyapti.

Qisqa qilib tuşuntirganda, Abduxoliqov davlat xizmatçisi böla turib, öz oila a’zolariga tegişli “Sevimli” telekanaliga 1,8 mlrd sömlik davlat buyurtmasini bergan. Bu buyurtma – “Tuzoq” nomli milliy serial.

Holatni tekşirib sudga oşiriş uçun Boş prokuraturaga bir kun yetarli böldi. Bölgan voqeani prokuratura davlat xaridlari qoidalarini buziş deb topdi. Endi agentlik rahbari 8,1 mln sömgaça ma’muriy jarimaga tortilişi mumkin.

1,8 mlrd sömlik davlat xaridida qonun buzilgani uçun jarima summasi bor-yöği 8,1 mln sömgaçami, deb hayron bölişdan oldin, bir qiziq faktga e’tibor qaratiş kerak. Agar Abduxoliqovning birozgina omadi kelganida, şu jarima ham bölmasligi mumkin edi. Çunki Ma’muriy kodeksdagi bu modda 2021 yil 15 apreldan kuçga kirgan, agentlik va telekanal örtasidagi şartnoma esa bundan bor-yöği 1 oy ötib, 18 may kuni imzolangan. Agar şartnoma 33 kun oldin tuzilganida, prokuratura holatga qanaqa baho bergan bölardi, qiziq... Balki ma’muriy emas, boşqa kodeksdagi “mansab vakolatini suiiste’mol qiliş” degan qörqinçli moddalarni qöllaşga töğri kelarmidi, kim bilsin...

Keling, faqat Abduxoliqov emas, kerak bölsa undan kattalar ham manfaatlar töqnaşuviga yöl qöyib jazosiz qolayotgani, bu mojaro aslida nimadan boşlangani, Firdavs Abduxoliqov özi asos solgan NAESMI rahbarligidan ketgani... va hokazolar haqidagi gaplar bilan ortiqça vaqt ketkazmaymiz. Faqat eng muhim bir jihatga e’tibor qaratamiz.

Bilasizmi, bu yerda eng katta muammo – davlat buyurtmaçisi va xususiy ijroçi bir-biriga boğliq odamlar ekanida emas. Avvalo, bunaqa yönalişdagi buyurtmaning berilayotgani – asosiy masala. Köp-köp yiğlagudek muammolarimiz turgan paytda, biz nega serial işlab çiqarişga budjetdan pul ajratişimiz kerak?

Biz öquvçilarni şu savol atrofida fikrlaşga undagan holda, haftalik dayjestimizga yakun yasaymiz.