Telegram'ni bloklaşga uriniş: Obrösi tökilgan hukumat, qovun tuşirgan vazirlik va işdan ketgan uç amaldor

Yana bir neça daqiqalardan keyin prezident matbuot kotibi Şerzod Asadov prezident topşiriğiga muvofiq “Özkomnazorat” rahbari Ğolibşer Ziyayev notöğri va kelişilmagan xatti-harakatlari uçun egallab turgan vazifasidan çetlatilgani va holat yuzasidan tergov-suriştiruv harakatlari olib borilişini ma'lum qildi. Suriştiruv yakunlari böyiça barça aybdor rahbarlarga nisbatan tegişli javobgarlik çoralari körilişi ta'kidlandi.

Şu voqealar fonida Davlat personallaştiriş markazi şu kuni reyestrga kiritilgan 5ta platformani reyestrdan çiqardi.

Bu orada AKT vazirligi qovun tuşirib qöydi. Vazirlik saytida ijtimoiy tarmoqlar faoliyati çeklanmagani, balki “Özbktelekom” AKdagi texnik nosozlik tufayli uzilişlar bölayotgani aytilgan bayonot çiqdi. Şunga öxşaş mazmundagi axborot “Özbektelekom” saytiga ham joylandi.

Qiziqmi? Bir tarafdan prezident “Özkomnazorat” hukumat körsatmasiga asosan ijtimoiy tarmoqlarni çeklaganini bildirib, taşkilot rahbarini işdan olib turibdi. Bir tarafdan vazirlik heç qanday çeklov bölmadi, deb bayonot beryapti.

Tez orada Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantiriş vazirligi özining yolğon bayonotini öçirib taşladi, “Özbektelekom” saytiga ehtimol majburan joylaştirilgan axborot ham olib taşlandi. Axborot asrida vazirlikning bayonoti ham, Davlat personallaştiriş markazi reyestriga kiritilgan ijtimoiy tarmoqlar röyxati ham öçib ketmasligi hammaga ma'lum.

Şu bilan kun yakuniga borib “Özkomnazorat” tomonidan şu kuni çeklov qöyilgan Telegram va boşqa ijtimoiy tarmoqlar faoliyati tiklandi. Reyestrga avvalroq kiritilgan Twitter, TikTok, Skype, Vkontakte va Wechat platformalariga nisbatan çeklovlar saqlanib qoldi.

Özbekistonlik eng köp foydalanadigan messenjer hisoblangan Telegram vakili ham kompaniya tomonidan blokirovkaga qarşi körilgan çoralar natijasida messenjer bir neça soat içida proksi-server va VPNsiz işlay boşlaganini bildirdi.

Xöş, Özbekistonda ijtimoiy tarmoqlarning faoliyati qanday asoslarga köra çeklanmoqda? “Özkomnazorat” rahbarining işdan olinişi bilan barça masala hal böladimi?

Özbekistonda ijtimoiy tarmoqlar faoliyatining çeklanişi “Şaxsga doir ma'lumotlar töğrisida”gi qonunga joriy yil yanvar oyida qöşilgan 27-1-modda bilan boğliq. Bu modda 2021 yil 16 apreldan qonuniy kuçga kirgan.

Unga köra, mulkdor yoki operatorlar Özbekiston Respublikasi fuqarolarining şaxsga doir ma'lumotlariga axborot texnologiyalaridan foydalangan holda işlov berişda ularning jisman Özbekiston Respublikasi hududida joylaşgan texnik vositalarda saqlanişini ta'minlaşi şart.

Qonunni qabul qilgan deputatlar bu yerda barça ijtimoiy tarmoq va messenjerlar, onlayn poçta xizmatlari va Google, Yandeks kabi internet servislari haqida gap ketayotganini aytadi. Bu platformalardan Özbekiston fuqarolarining şaxsiy ma'lumotlari joylaşgan serverlarni jismonan Özbekistonga olib keliş talab qilinyapti.

Özbekistonliklarning şaxsiga doir ma'lumotlari (ism-familiyasi, telefon raqami va pasport ma'lumotlari kabilar) joylaşgan serverlarni olib kelişdan boş tortgan xorijiy tarmoqlarning Özbekistondagi faoliyati çeklanadi.

Bir neça kun oldin kuçga kirgan yana bir qonun asosida ijtimoiy tarmoqlar yuqoridagi talablarni buzgan taqdirda ular ma'muriy va jinoiy javobgarlikka tortiladigan böldi.

“Özkomnazorat” rahbari Ğolibşer Ziyayev işdan olingan bölsa-da, qonun amalda va tarmoqlar faoliyati yana çeklanişi mumkin.

Jamoatçilikni keskin e'tiroziga sabab bölgan qonunni kimlar imi-jimida qabul qilib yuborgan? Albatta, xalq vakillari bölgan deputatlar va senatorlar! Lekin taşabbuskor va ijro uçun mas'ullar hisoblangan Davlat personallaştiriş markazi, “Özkomnazorat”  va Oliy Majlis palatalari saytida biror marta ham uşbu qonunning iqtisodiy, siyosiy oqibatlari, Özbekistonning xalqaro imijiga ta'siri haqida ma'lumotlar berilmagan. Bu borada xalqaro tajriba, Özbekistonning texnik imkoniyatlari haqida örganilgani ham ma'lum emas.

Masalan, birgina Kun.uz saytida “Şaxsga doir ma'lumotlar töğrisida”gi qonunning 27-1-moddasi yuzasidan yigirmadan ortiq tahliliy maqolalar, intervyu va jamoatçilik vakillarining fikrlari töplab, çop etilgan.

Rossiyaning “Roskomnadzor”idan birga-bir köçirilgan “Özkomnazorat”, xuddi öşa taşkilot kabi söz erkinligiga tahdid solib, ijtimoiy tarmoqlar faoliyatini çeklaşga kirişib ketdi. “Özkomnazorat” va boşqa mas'ullar, şu kunga qadar Özbekistonda ijtimoiy tarmoqlarni çeklaş uçun budjetdan qança pul olinayotganini, çeklovni har bir daqiqasi xalq uçun neça pulga tuşayotganini ham oçiqlamagan.

Alohida ta'kidlaş kerak, fuqarolarning şaxsga doir ma'lumotlari haqida hukumat qançalik “qayğurişi”ni jamoatçilik ötgan yili IMEI-kodlar bilan boğliq voqeada kördi.

Darvoqe, hukumat haqida. Vazirlar Mahkamasi bu voqea böyiça hamon birorta ham izoh bergani yöq. Ijtimoiy tarmoqlarni bloklaş taşabbuskori kimligi böyiça jamoatçilikdagi gumonlarga töla aniqlik kiritilmay qolmoqda.

Bugun, 4 noyabr kuni internet-platformalar faoliyatini çeklaş bilan boğliq voqea ortidan boş vazirning IT böyiça maslahatçisi Olimjon Umarov hamda axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantiriş vaziri Şuhrat Sodiqov ham egallab turgan lavozimidan ozod etildi.

Ha aytgança, bugunning özida “Mening fikrim” jamoaviy murojaatlar portaliga “Şaxsga doir ma'lumotlar töğrisida”gi qonunning 27-1-moddasini bekor qilişni sörab jamoaviy murojaat joylandi.

Hozirça şular. Kun.uz yana bu mavzuga qaytadi.