Avvalgilarga öxşamas şov-şuv, sanksiyalarning boşlanişi va konstitutsiyadan bexabar soliqçilar - hafta dayjesti
|18:18 / 16.04.202345 19115 min
Internetda tarqalgan video: masalaning huquqiy jihatlari bilan nega heç kim qiziqmayapti? Ikki sobiq vazir işdan olindi: bu korrupsiya bilan boğliqmi? Bank sirlari endi davlat ixtiyorida: soliqçilar yangi konstitutsiyani oyoqosti qilayotganini özlari biladimi? Yakunlanayotgan haftaning asosiy mavzulari – Kun.uz dayjestida.
Yangi davrda Özbekistonda heç qaysi lavozim egalari hokimlarçalik köp va doimiy ravişda medianing e’tibor markazida turmagan bölsa kerak. Ular bu borada hatto şou-biznes vakillarini ham ortda qoldirdi deyiş mumkin. Lekin bu safar kötarilgan şov-şuvni avvalgilari bilan umuman taqqoslab bölmaydi.
Çorşanba kuni internetda Andijon viloyati hokimi Şuhrat Abdurahmonovga öxşaş odamning intim videosi tarqaldi. Avvaliga ayrimlar bu hokimni badnom qiliş uçun montaj qilingan video bölişi mumkinligini aytdi, lekin heç bir rasmiy idora “bu video soxta” deb çiqqani yöq. Viloyat hokimligi matbuot xizmati ham video haqiqiy yoki haqiqiy emasligiga munosabat bildirmadi. Rasmiy bayonotlarda “feyk”, “montaj” yoki “soxta” degan sözlar işlatilmadi.
Oradan ikki kun ötar-ötmas, Andijonni roppa-rosa 10 yildan beri boşqarib kelayotgan Abdurahmonov işdan olingani, uning örniga birinçi örinbosari Dilşodbek Karimov vaqtinça hokim bölgani haqida xabarlar tarqaldi. Bir neça soat ötib, bu ma’lumot rad etildi. Lekin bu xabar nafaqat Telegram'dagi turli-tuman norasmiy manbalar, balki Prezident administratsiyasiga yaqinligi aytiladigan kanallar va hatto rasmiy manbalarda ham çiqqaniga qaraganda, bu masala yuqori kabinetlarda haqiqatan ham muhokama qilingani, yakuniy qaror esa kimlardir kutgandek bölmaganini taxmin qiliş mumkin.
Juma va şanba kunlari Şuhrat Abdurahmonovning matbuot xizmati u viloyatning qator hududlarida bölib, yangi loyihalar bilan tanişayotgani aks etgan suratlar va videolar e’lon qildi. Hokimlik internetda Abdurahmonovning şa’ni va qadr-qimmatini kamsituvçi haqoratomuz postlar yozilayotgani böyiça prokuraturaga murojaat qilgan.
Bu holatda prokuratura nafaqat haqoratomuz postlar böyiça, balki videoning tarqalişi böyiça ham huquqiy çoralar körişi töğri bölardi. Çunki aynan video tarqalgan kun – 12 apreldan boşlab şaxs tanasining yoki jinsiy a’zolarining yalanğoç holdagi foto va videotasvirini uning roziligisiz tarqatganlik uçun jinoiy javobgarlik belgilovçi qonun kuçga kirdi. Töğri, videoni tarqatganlarni topib jazolaş uçun hokimning arizasi kerak böladi, lekin bu yerda boşqa gap ham bor.
Mavzuga oid
“Davlat fuqarolik xizmati töğrisida”gi qonunga köra, davlat xizmatçilarining nafaqat xizmat paytidagi, balki xizmatdan taşqaridagi xulq-atvori ham odob-axloq qoidalariga mos bölişi kerak. Odob-axloq qoidalarini buziş qonunga muvofiq intizomiy va boşqa javobgarlikka tortiş uçun asos böladi. Ya’ni huquqiy jihatdan olganda, Andijon viloyati hokimi odob-axloq qoidalarini buzgan-buzmagani böyiça suriştiruv ötkazilişi kerak.
Albatta, qonundagi bu normaning hozirgi holatda işlatilişi amrimahol. Çunki jamoatçilik kadrlar siyosatida huquqiy me’yorlar emas, şaxsning nomenklaturaga loyalligi asosiy mezon ekaniga köp marta guvoh böldi. Sönggi misollardan biri – Surxondaryo sobiq hokimi Töra Bobolovning prokurorga aytgan gaplari tergovga aralaşiş, mansab vakolatidan çetga çiqiş deb baholanişi mumkin bölgan şaroitda bunga köz yumilgan edi. U oxir-oqibat lavozimidan ayrilgan bölsa ham, bir oy ötar-ötmas heç qayerda e’lon qilinmagan holda Savdo-sanoat palatasining birinçi örinbosariga aylangandi.
Boşqa davlat xizmatçilari
Hafta davomida jamoatçilik e’tiboriga tuşgan davlat xizmatçisi faqat Andijon hokimi emas. Toşkent viloyati markazi bölmiş Nurafşon şahri hokimi Muzaffar Soliyev işdan olingan. E’tiborlisi, ötgan hafta röy bergan iste’fo haqida heç qayerda rasman e’lon qilinmagan. Kun.uz hokimning işdan olinganidan xabar topgaç, Toşkent viloyati hokimligi bu ma’lumotni tasdiqladi.
Bizdagi ma’lumotga köra, sobiq hokim tergovga jalb etilgan bölişi mumkin. Bu – uy-joy kommunal xöjalik vaziri lavozimida işlab kelgan davri bilan boğliqligi aytilyapti. Soliyev vazir lavozimida 3,5 yil işlagaç, ikki yil oldin tanqidlar bilan işdan olingandi.
Lavozimini yöqotgan sobiq vazirlardan yana biri – Nozim Husanov. U yanvar oyigaça bandlik va mehnat munosabatlari vaziri edi. Ma’muriy özgarişlardan keyin kambağallikni qisqartiriş va bandlik vazirining birinçi örinbosari bölgandi. Şu hafta ma’lum bölişiça, u işdan olingan. Oxirgi paytlarda Nozim Husanov boşqargan vazirlikdan kelayotgan xabarlar bu iste’fo uning uçun yaxşilikdan darak emasligini körsatyapti.
Gap şundaki, yanvar oyida Bandlik vazirligining Migratsiya agentligi ustidan nazorat qiluvçi mas’ul xodimi va agentlik direktori qamoqqa olingandi. Manbalarga köra, bu holatlar Janubiy Koreyaga işga yuborişdagi korrupsion sxemaning foş bölişi bilan boğliq. Bundan taşqari, bir neça kun oldin şu vazirlikning Jizzax va Sirdaryo viloyatlari boş boşqarmalari mansabdor şaxslari pora bilan qölga tuşdi.
Pora bilan uşlangan yana bir davlat xizmatçisi – Andijon viloyati Izboskan tumani hokimining investitsiya va savdo-sanoat masalalari böyiça örinbosari. Bu lavozimga 6 oy oldin tayinlangan mansabdor, E-auksion'dagi savdolarni yopiq şaklda ötkazgan holda, 8 sotix yer olib berişni va’da qilib, buning uçun 500 dollar söragan va bu pulni xizmat xonasida olayotgan vaqtida qölga olingan. Bundan kelib çiqadiki, “yer ajratiş töliq elektron şaklga ötkazilib, hokimliklarning bu jarayondagi iştiroki çeklandi” degan gaplar rostligiga katta şubha bor. Ya’ni elektron auksionlarni közdan panada, yopiq şaklda ötkazib yuborsa ham bölaveradi.
Korrupsion jinoyatlar Qaşqadaryoda ham kuzatildi. Bu yerda ikki hokim yordamçisi hibsga olindi. Davlat xavfsizlik xizmatining ma’lum qilişiça, Yakkaboğ tumani hokimining yordamçisi öziga tegişli ikkita kompaniyaga 1,7 mlrd sömlik imtiyozli kredit ajratilişiga erişib, bu pullarni “yeb yuborgan”. Şahrisabz tumani hokimining yordamçisi esa auksionga çiqib ketgan 5 gektar yerning 50 sotixini egasida qoldiriş evaziga 500 dollar olgan.
Toşkentda esa Ilmiy-sinov va sifat nazorati markazi atrofidagi mojaro davom etyapti. Avvalroq bu markazning boş buxgalteri atigi 2 oy uçun naq 468 mln söm maoş olgani ma’lum bölgandi. Şu hafta ayon bölişiça, markaz boş direktori Jamşid Ğaniyev ham mömaygina oylik olib kelgan. Unga yanvar oyi uçun 51 mln söm, fevral oyi uçun esa 85 mln söm iş haqi hisoblangan. Bu – Özbekistondagi örtaça oylikdan 18 barobarga köp. Texnik jihatdan tartibga soliş agentligi holat böyiça örganiş işlari ketayotganini ma’lum qildi.
Davlat xizmatçilariga oid noxuş xabarlar lentasida, afsuski, sudlar ham yöq emas. Ma’lum bölişiça, fuqarolik işlari böyiça Uçtepa tumanlararo sudining raisi Mansur Imomov işdan olingan. Manbalarimizga köra, uning işdan böşatilişi mazkur sud ayrim xodimlarining noqonuniy xatti-harakatlariga boğliq bölişi mumkin. Oliy sud esa Imomov Sudyalar odobi kodeksi talablarini buzganini iste’foga rasmiy sabab deb körsatdi.
Oliy sud bergan boşqa bir xabarga köra, Xorazmdagi pedofil-amaldorlar ustidan apellyatsiya sudi Toşkentga köçirilgan. Xorazm viloyati adliya boşqarmasining sobiq boşliği va Yangiariq tumani Favqulodda vaziyatlar bölimining sobiq rahbari Toşkent şahar sudida boşqatdan sud qilinadi. Protsess qaçon boşlanişi ma’lum emas. Ayni paytda, ularga juda yengil jazo tayinlagan Xorazmdagi sudyaga biror çora körilgani haqida ham heç qanday ma’lumot yöq.
Ötkazmalar böyiça bank sirlari – endi davlat ixtiyorida
Soliq qömitasining bir neça yillik orzusi röyobiga sanoqli kunlar qoldi. 13 aprel kuni qömitada banklar va tölov taşkilotlari vakillari bilan uçraşuv bölib ötdi. Gap – jismoniy şaxslar örtasidagi pul ötkazmalari haqida ketyapti.
1 maydan boşlab, soliq organlari kartadan kartaga pul ötkaziş amaliyotlarini töliq kuzatib boriş imkoniga ega böladi. Özbekistonda muomaladagi bank kartalari soni 25 milliondan köpligi inobatga olinsa, qömita juda katta ma’lumotlar bazasiga ega böladi. Bu esa millionlab odamlarning bank siriga oid huquqlari tizimli ravişda buzilişi demakdir.
“Bank siri töğrisida”gi va “Tölov tizimlari töğrisida”gi qonunlarga asosan, banklar va tölov taşkilotlari öz mijozlarining operatsiyalari haqidagi ma’lumotlarni sir saqlaşi kerak. Faqatgina soliq soliş masalalariga taalluqli holatlardagina ayrim ma’lumotlar soliq organlariga berilişi mumkin. Vaholanki, jismoniy şaxslar örtasidagi pul ötkazmalarining mutlaq aksariyatida heç qanaqa soliq masalasi yöq.
Soliqçilarning talabi nafaqat qonunlar, balki köpdan köp maqtalayotgan yangi konstitutsiyaga ham zid. Aynan may oyidan kuçga kirişi kutilayotgan yangi tahrirdagi konstitutsiyada “bank operatsiyalarining sir tutilişi kafolatlanadi” deb yozilgan. Bu gapdan keyin “qonunda belgilangan holatlar bundan mustasno” degan joyi yöq. Bundan taşqari, Konstitutsiya oliy yuridik kuçga ega bölib, töğridan töğri amal qilişi yozib qöyilyapti. Qolaversa, “har kim özi töğrisida qonunga xilof yöl bilan töplangan ma’lumotlarning yöq qilinişini talab qiliş huquqiga ega”, degan norma ham boş qomusga kiritiladi.
Yuqoridagilardan kelib çiqilsa, soliq organlarining talabi yangi konstitutsiyani u amalga kirib bölişi bilanoq obrösizlantiradi. Referendum ötgaç, konstitutsiyada bilvosita taqiqlangan amaliyot – soliqçilar odamlarning bank sirlarini yiğişni boşlaydi. Yangi qomusning şa’niga aytilayotgan maqtovlarga soya soladigan bu amaliyotni yölga qöyişga qanday erişişdi, deyişingiz mumkin. “Xitrlik yöllari bilan”. Pul ötkazmalariga oid talab yanvar oyida imzolangan farmonga huquqiy ekspertizadan ötkazilmasdan qöşib yuborilgan. Ekspertizadan ötkazilganida esa, bu talab yuqorida biz aytib ötgan hujjatlarga zidligi ayon bölardi, ehtimol.
Soliq qömitasi jismoniy şaxslar örtasidagi pul ötkazmalari soliqqa tortilmasligini va’da qilayotgan bölsa ham, yangi tartib qonunlarga zidligi böyiça, ma’lumotlar töplanişidan maqsad nimaligi böyiça izoh bermayapti.
Sanksiyalar Özbekistondagi yirik kompaniyalarga ham yetib kela boşladi
AQŞ Özbekistondagi eng yirik zavodlardan biri bölmiş “Ohangaronsement”ga sanksiya kiritdi. Bu – milliarder Alişer Usmonovga nisbatan sanksiyalarning kengaytirilişi bilan boğliq. “Ohangaronsement” Usmonovning kompaniyalariga tegişli. Zavodning aksiyadori bölgan Akkerman Cement CA kompaniyasi, şuningdek, milliarderning asosiy aktivlari jamlangan USM holdingi tarkibidagi “Metalloinvest” va “Megafon” ham sanksiyalar ostida qoldi. Amerikaning qora röyxatidan, şuningdek, Alişer Usmonovning ikki singlisi va jiyani, jami 5 nafar Özbekiston fuqarosi ham joy oldi.
Çeklov kiritilgan kompaniyalar orasidan Ucell aloqa operatorining 51 foiz uluşiga egalik qiluvçi xorij kompaniyasi – Digital Invest ham joy olgan. AQŞ hukumati, şuningdek, Özbekistonda röyxatdan ötgan Alfa Beta Creative va GFK Logistic Asia kompaniyalariga ham sanksiya qölladi. Ular taqiqlarni çetlab ötgan holda Amerika tovarlarini Rossiya mudofaa sanoati ehtiyojlari uçun sotib olişga uringanlikda ayblanyapti.
Sanksiya röyxatiga tuşgan jismoniy şaxslar va kompaniyalarning AQŞdagi aktivlari bloklanadi. Şuningdek, AQŞ rezidentlariga ular bilan hamkorlik qiliş taqiqlanadi. Asosiysi esa, SWIFT tizimidagi çeklovlar sabab, bu kompaniyalarning dollarda amaliyotlar qiliş imkoniyati çeklanib qoladi. Bu, öz navbatida, eksport va import operatsiyalarini amalga oşirişni qiyinlaştirib yuboradi.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Zöravonlikka qarşi uzoq kutilgan tarixiy qonun imzolandi. Qonun haqida ötgan haftaligimizda töliqroq ma’lumot berib ötgan edik. 12 apreldan kuçga kirgan qonun asosida turmuş örtoğiga zörlik qiliş, ayollarning ortidan ergaşib ta’qib qiliş, şilqimlik qiliş kabi köp uçraydigan holatlar uçun javobgarlik kiritildi. Bundan taşqari, jinsiy jinoyatlar uçun jazo oğirlaştirildi, ayrim “lazeyka”lar yopildi.
Taşabbusli budjetda ğolib çiqa olmagan, lekin 2 mingdan ortiq ovoz töplagan barça loyihalar uçun qöşimça mablağ ajratiladigan böldi. Natijada moliyalaştiriladigan taşabbuslar soni 1309 taga oşdi. Endilikda, prezident topşiriğiga asosan, ovoz yiğişga majburlaş holatlari majburiy mehnatga jalb qiliş deb baholanadi.
Maktab, şifoxona kabi ijtimoiy obektlardagi isitiş tizimlarini boşqariş tadbirkorlarga beriladi. Prezident qaroriga köra,tadbirkorlartender bilan yokitendersiz tanlab olinadi va ularga, davlat-xususiy şerikçilik tamoyili asosida, obektni isitiş xarajatlarini kamida 20 foizga, elektr yöqotişlarini 30 foizga kamaytiriş majburiyati yuklanadi. Bu yönalişdagi işlarni moliyalaş uçun Jahon bankidan 143 mln dollar qarz olinyapti.
Özbekistonda yöl harakati xavfsizligi xizmatining “innovatsion tizimlari” şarofati bilan, haydovçilar maşinasiga soxta raqam taqib, yuzlab marta qoidalarni buzib yurişi mumkin ekan. Qölga tuşib qolmasa böldi, uning qoidabuzarliklari bilan heç kimning işi bölmaydi. Namanganda soxta raqamli Hundai Sonata oylar davomida bemalol yurib, 152 marta radarga tuşgani şunday deyişimizga asos böladi. Bu holatda avtomobil raqami bazada bölmagani uçun unga heç qanaqa jarima yozilmay kelgan. Bu holatlar köçada xizmat ötayotgan YPX xodimi qoidabuzarni töxtatganidan keyingina ma’lum bölgan.
Ötgan hafta oxirida 15 sutkaga qamalgan ACTIVIST loyihasi muallifi Hojiakbar Nosirov apellyatsiya şikoyatini qaytarib oldi. Unega bunday qarorga kelgani ma’lum emas. Bloger öz videolaridan birida bir qator brendlarning yogurt mahsulotlari tarkibida karmin moddasi borligi uçun ularni iste’mol qilmaslik kerak deyişi ortidan, “diniy adovat qözğatuvçi material” tarqatişda ayblanib, ma’muriy qamoqqa olingandi. Bir qator faollarga köra, Hojiakbarga qöyilgan ayblov – köpirtirilgan, unga navbatçi modda tirkalgan.
