Naqdga bitmas bitimlar va soliqdan norozi san’atkorlar - hafta dayjesti

1 apreldan kuçga kirgan naqdsiz hisob-kitob talabi – tamaki, alkogol va yoqilği kabi kundalik maişiy tovarlarga ham taalluqli ekaniga kelsak, bu masala ança-munça bahslarni keltirib çiqardi. Bu taqiq haqiqatan ham radikal çora böldi deyiş mumkin. Tarmoqlarda buning qançalik qonuniyligiga baho beriş haqidagi çaqiriqlarga közingiz tuşgandir ehtimol. Köplab foydalanuvçilar söm kupyuralariga bitilgan yozuv: “Özbekiston sömi – respublika hududida hamma tölovlar uçun qabul qilinişi şart” degan qoidaga e’tibor qaratyapti. Qator faollar fikriça, qölida naqd puli bor fuqaroning maşinasiga benzin quyiş huquqini çeklab qöyiş uçun qaror yo farmon kifoya emas, buning uçun qonun darajasidagi huquqiy asos bölişi kerak.

Haydovçilar uçun ikki yangilik

1 apreldan keyin oldi-berdining heç bölmaganda bir qismini bank orqali ötkazib avtomobil sotib olgan odamlar, boşqa bir yangilikka ham hammadan birinçi bölib duç kelişdi: ularga berilgan texpasport avvalgidek çeksiz muddatga emas, 5 yilga berildi. Va bu yangilik ham haftaning eng köp muhokama qilingan mavzularidan biri böldi.

Kimdir bexabar bölsa, eski tartib quyidagiça edi: agar maşinaning egasi yoki davlat raqami özgarmasa, gazballon örnatilmasa va boşqa rangga böyalmasa, texpasportni yangilaş zarurati yöq edi. 2026 yil 1 apreldan boşlab esa, amal qiliş muddati 5 yil bölgan texpasportlarni berişga ötildi. Bu yangi tartib 1 aprelgaça olingan guvohnomalarga tegişli emas, ularning amal qiliş muddati çeklanmagan statusda qoladi.

Texpasportga muddat belgilaş nega kerak bölib qoldi? Rasmiylar ikkita sababni keltiryapti: birinçidan, avtomobilning dvigatel va kuzov kabi asosiy agregatlari almaşmaganini tekşirib turiş uçun; ikkinçidan, pasport va ID-karta kabi hujjatlarda ham amal qiliş muddati bor. Har ikkala vajga jamoatçilik faollari darhol qarşi argumentlar bilan javob qaytardi: asosiy agregatlar almaşmagani şundoğam davriy texnik köriklar vaqtida tekşiriladi. Pasport va ID-kartada muddat borligi esa, bu hujjatlarda şaxsning surati tuşirilgani bilan boğliq: axir 10 yoşga ulğaygan odamning qiyofasi ham özgaradi. Bu örinda avtomobil texpasportini xuddi uyning kadastr hujjati, tuğilganlik yoki nikoh haqidagi guvohnomalar bilan bir qatorga qöyiş mantiqqa mos keladi.

Texpasportni har 5 yilda almaştiriş – nafaqat ovoragarçilik, balki xarajat ham demakdir. Buning tölovi borasida YHXX bergan izohda heç narsa deyilmagan. Amaldagi tartibga köra, texpasport oliş uçun BHMning 70 foizi, ya’ni 288 400 söm miqdorida tölov belgilangan.

Bu hafta köplab haydovçilar yana bir xarajat bilan röbaro‘ keldi. Bundan buyon özingizga tegişli maşinani boşqa odamga boşqarişga berayotgan paytingizda, agar u radarga tuşganida jarima ham, jarima balli ham özining hisobiga yozilişini istasangiz, javobgarlikni uning nomiga ötkazib qöyişingiz mumkin. Agar ötkazmasangiz, jarimalar va jarima ballari sizning hisobingizga yozilişda davom etadi.

Javobgarlikni ötkaziş tölovi – agar onlayn amalga oşirilsa, BHMning hozirgi stavkasida 37 ming sömga sömga teng. Xizmat işga tuşişi uçun mulkdor MyGov orqali bergan arizani narigi haydovçi ham öz akkauntiga kirib tasdiqlaşi kerak. Eslatib ötamiz, bu tartibning aynan 1 apreldan işga tuşgani sabab – ayni şu sanadan e’tiboran radarlar qayd etgan qoidabuzarliklar uçun ham haydovçilarga jarima balli hisoblaş boşlandi. Bungaça faqat YPX xodimlari tomonidan qöl rejimida tuzilgan bayonnomalar asosida ball hisoblab kelinayotgan edi.

Bu örinda, javobgarlikni boşqa şaxsga ötkaziş imkoniyati – aşaddiy qoidabuzarlar uçun qonuniy “lazeyka” bölib qolişining oldini oliş muhim ahamiyatga ega. Çunki ballari 12 ballga yaqinlaşib qolgan, şu sabab haydovçilik guvohnomasidan ayriliş xavfi ostida turgan qoidabuzar – toki 12 oylik muddat tugab, ballari nollaşgunga qadar bir neça oy davomida maşinani göyoki qarindoşi yoki tanişi haydab yurgandek qilib tizimga kiritib qöyişi mumkin. Bu esa uzoq yilda nihoyat erişilgan jarima ballari tizimining samarasini çeklab qöyadi.

Iste’molçi huquqlari uçun kuraş

Agar poyezd keçga qolsa, yölovçilarga kompensatsiya tölanişi kerak. Raqobat qömitasi şunday taşabbus bilan çiqdi. Qömita Transport vazirligiga yuborgan sörovga köra, poyezd taşuvçining aybi bilan keçikkan taqdirda, yölovçilarga tovon puli tölanadigan tartib joriy etilişi mumkin. Agar poyezd 15-30 daqiqaga keçiksa, kompensatsiya miqdori çipta narxining 15 foiziga teng böladi. 1 soatdan 2 soatgaça oraliqdagi keçikiş uçun temiryöl kompaniyasidan yölkiraning yarmiga teng tovon undiriş közda tutilyapti.

Hozir şunga öxşaş tartib faqat “Afrosiyob” poyezdlari uçun amal qilib qilyapti. Agar Transport vazirligi iste’molçilar huquqlarini himoyalovçi organning sörovini yerda qoldirmasa, bunday tartib mahalliy yönalişlardagi boşqa oddiy va tezyurar poyezdlarga ham tatbiq etiladi.

Qayd etiş kerak, taşuvçining aybi bilan reys keçikkan taqdirda, yölovçilarga kompensatsiya tölanişi böyiça qat’iy-majburiy tartibga aviatsiya sohasida ham zarurat bor. Ob-havo şaroitining noqulayligi, qayerdadir uruş boşlanib qolişi yoki boşqa taşqi faktorlar öz yöliga, lekin samolyotda texnik nosozlik bölgani vaji bilan keçikiş yuz berişi – bu aviakompaniyaning aybi va buning uçun vaqtini yöqotgan iste’molçilar ortiqça yugur-yugurlarsiz tovon puli olişi kerak. Bunday majburiyat aviakompaniyalarni mas’uliyatli va intizomli bölişga undaydi.

Bu hafta iste’molçilar huquqiga oid yana bir loyihani Adliya vazirligi jamoatçilik e’tiboriga havola etdi. Muhokamaga qöyilgan hukumat qarori loyihasi bilan, mobil aloqa operatorlarida internet paketsiz, faqat ovozli muloqot va SMS'ni öz içiga oluvçi tarif rejalari ham bölişi kerak, degan qoida kiritilişi mumkin. Şuningdek, tarif rejalariga nom berişda oylik tölov yoki limitlar hajmini anglatadigan sözlardan foydalaniş taqiqlanişi közda tutilyapti.

Eslatib ötamiz, mobil aloqa abonentlari manfaatida avvalroq qabul qilingan boşqa bir qaror 28 apreldan rasman kuçga kiradi. Unga asosan, tarif rejasini almaştiriş bepul böladi, abonent balansini minusga kiritib qöyiş taqiqlanadi, işlatilmay turgan raqam egasining nomidan öçib ketadigan muddat 2 oydan 1 yilga uzaytiriladi. Qolaversa, avvaliga bepul bölgan xizmatlarni pulli qiliş man etiladi. Boşqa odamning nomiga olingan telefon raqam bilan banklar va tölov taşkilotlarining ilovasidan foydalaniş ham 28 apreldan boşlab ilojsiz bölib qoladi.

Haftalikning iste’molçi huquqlariga oid qismini Namangandagi voqea bilan yakunlaymiz. Yangi Namangan tumani Yangi zamin mahallasida çiqindi xizmati abonentlari kompaniyani antiqa tarzda jazoladi: mas’ul taşkilot mahallaga bir neça oydan beri kelavermagaç, ikki mijoz uyida yiğilib ketgan çiqindilarni maşinaga ortib, xizmat körsatuvçi xususiy taşkilot binosi oldiga tökib kelgan. Ular Kun.uz bilan suhbatda çiqindi maşinaning oylab kelmay qöyişi avval ham kuzatilgani, xizmat sifatsiz bölsa ham, tölov hisoblanaverişidan şikoyat qilişdi. Ogohlantirib aytamiz, bunday xatti-harakat, ya’ni belgilanmagan joyga çiqindi taşlaş – huquqbuzarlik hisoblanadi.

Havoni tozalaş uçun eko-çoralar

Ekologiya qömitasi havo sifati masalasini kun tartibida uşlab turibdi. Qömita taşabbusi bilan 25 mart kuni davlat rahbari ekologiya sohasiga oid 1 ta qonun, 2 ta farmon va 3 ta qaror imzoladi. Ularda körsatilgan yangiliklarning ayrimlarini sanab ötamiz.

Avvalo, ötgan yili kuzda Toşkent şahri havosini yaxşilaş böyiça tezkor çoralar köriş uçun tuzilgan Maxsus komissiyaning faoliyat muddati 2027 yil 1 martgaça uzaytirildi va komissiya endi nafaqat Toşkent, butun respublika böyiça havo sifatini yaxşilaşga mas’ul böldi. Poytaxtda yangi sanoat zonalari taşkil qilişga moratoriy e’lon qilindi. Quruvçilar va atrof-muhitga zararli korxonalar zimmasiga yangi ekologik majburiyatlar yuklandi. Şaharda sun’iy yomğir yoğdiriş, buning uçun kerakli asbob-uskunalarni 2027 yil 1 oktyabrgaça örnatiş vazifasi qöyildi.

Içki işlar vazirligi Toşkentdagi barça avtomobillarga yil oxirigaça eko-stiker beriş topşiriğini oldi. Avvalroq tasdiqlangan tartibga köra, eko-stiker bepul beriladi; hozir foydalanişda bölgan maşinalarning aksariyati yaşil stiker oladi. Yil oxirigaça poytaxt hududi yaşil, sariq, qizil zonalarga ajratilişi kerak. Sariq va qizil stikerli maşina egalari taqiqlangan zonaga kirgan taqdirda, ularga çora köriş 2027 yildan boşlanadi. Şuningdek, yangi farmon bilan, “Avtomobilsiz kun” aksiyasi doirasida davlat amaldorlariga har oyning 10- va 25-sanalarida xizmat maşinasidan foydalaniş taqiqlandi.

Havo sifati keskin yomonlaşib ketgan paytlar uçun harakatlar tartibi işlab çiqilişi kutilyapti. Bunda SMS yuboriş va OAV orqali aholini tezkor ogohlantiriş, zaif guruhlarni köçaga çiqmaslikka çorlaş, ommaviy tadbirlarni çeklaş, ta’lim muassasalarida oçiq havodagi maşğulotlarni bekor qiliş nazarda tutiladi. Bunday paytlarda hatto davlat taşkilotlarida iş rejimi özgartirilişi yoki xodimlar masofaviy şaklga ötkazilişi ham mumkin. Favvoralar, suğoriş va mikroiqlim tizimlarini yoqib qöyiş, daraxtlarga suv sepiş, asfaltdagi çangni yuvib taşlaş, sanoat korxonalariga qöşimça çeklovlar kiritiş kabilar ifloslanişga qarşi favqulodda çoralar majmuini taşkil etadi.

Imzolangan hujjatlarda butun respublika böyiça yaşillik darajasini oşiriş, şaharlar va sanoat obektlari atrofida yaşil belboğlar yaratiş böyiça vazifalar joy olgan. 1 aprel kuni davlat rahbari Toşkentdagi Milliy dendrologiya boğini barpo etişga start berdi. Şu kuni 108 gektarlik boğning dastlabki 5 gektariga köçatlar ekildi. Daraxt ekiş va yangi boğ taşkil etiş tadbirlari bir vaqtning özida respublikaning barça hududlarini qamrab oldi.

Bu hafta yana nimalar röy berdi?

Soliq tölamaslikka örganib qolgan san’atkorlar – muhokama markazida. Ular ötgan hafta e’lon qilingan qaror loyihasidan norozi: loyihaga köra, ijroçilarga har bir töy uçun alohida: qişloqlarda 103 ming sömdan, Toşkentda esa san’atkorning reytingiga qarab 1 mln 236 ming sömgaça stavkada soliq solinişi mumkin. Samandar Hamroqulov, Şarof Muqimov va Abduvosit Sarimsoqov kabi soha vakillari videomurojaat bilan çiqib, köplab san’atkorlar qiynalib tirikçilik qilayotgani, böynida kreditlari borligi, soliq ularga oğirlik qilişini aytib çiqdi.

Şundan keyin Davron Ergaşev “pistaçi ham soliq tölayapti, nega biz tölamasligimiz kerak” degan çiqişi bilan jamoatçilik olqişiga sazovor böldi. “San’atkorlarga uyat-da, Instagram’da çiqib, kredit olganman, qarz bor, deyiş. Uyaliş kerak. Kim sizlarga kredit olinglar deyapti?” – dedi Davron Ergaşev. Jahongir Otajonov va Yulduz Usmonova kabi xonandalar esa, agar soliq solinsa, san’at ahliga “Özbekkonsert” qöyadigan majburiyatlar bekor qilinişi kerakligini aytmoqda.

Davlat tibbiyot muassasalari 5 kunlik iş haftasi rejimiga ötdi. 1 apreldan boşlangan yangi tartib – ötgan yili şifokorlar kuni arafasida qabul qilingan prezident farmonida belgilangan edi. Soğliqni saqlaş vazirligiga köra, bundan buyon davlat işidagi tibbiyot xodimlari uçun haftalik iş vaqti 36 soatdan oşmaydi. Poliklinikalar va oilaviy şifokorlik punktlari duşanbadan jumagaça ertalabki 8 dan keçgi 8 gaça, şanba kunlari esa soat 8 dan 14:00 gaça xodimlarning navbatçiligi asosida işlaydi. Iş vaqtining qisqarişi maoşning kamayişiga olib kelmaydi, deyiladi vazirlik xabarida.

Toşkentda YPX xodimi hujumga uçradi. Xodim 102 ga qilingan çaqiruv asosida, hamkasbi bilan birga Malibu va Leapmotor töqnaşuvi röy bergan joyga borgan. Holatni rasmiylaştirişga uringan paytida Malibu'ning mast holdagi haydovçisi unga tirsagi bilan zarba bergan. Internetda tarqalgan videoda maştumzörning yonida uning akasi ham bölganini köriş mumkin. Ma’lum bölişiça, akasi Şerzod Pardayev Sirdaryo viloyati IIBda rahbarlik lavozimida işlab kelgan. Polkovnik ukasini himoya qilib, vakolatidan notöğri foydalangan deb topildi va işdan olindi. Xodimga muşt tuşirgan 36 yoşli Bobur Pardayev esa – qamoqda.

Muallif – Komron Çegaboyev
Boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvir ustasi – Şohruz Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova