Turkiyaga yordam, qurilişlar sifatidan xavotir va vazirning maslahati - hafta dayjesti
|13:35 / 12.02.202340 57713 min
Odam zilziladan emas, binolar qulaşidan vafot etadi. Binolarni 9 ballik zilzilada ham qulamaydigan qilib qurişning yöli esa allaqaçon öylab topilgan. Hozir – “birinçi navbatdagi javobgar obektning egasi” deydigan emas, boşqalarning xatolaridan saboq çiqaradigan payt. Yakunlanayotgan haftaning asosiy mavzulari – Kun.uz dayjestida.
Turkiya va Suriyada vayronkor zilzila
Duşanba kuni tongga yaqin Turkiya va Suriyada röy bergan kuçli zilzila barçamizni larzaga soldi. 7,8 magnitudaga teng bunday kuçli yer silkinişi Turkiya tarixida 1939 yildan keyingi, Suriya tarixida esa 1822 yildan keyingi davrdagi eng vayronkor zilzila böldi.
Tabiiy ofat Anadolu va Arabiston tektonik plitalari töqnaşişi natijasida sodir bölgani, Turkiya Arabiston tomonga 3 metrga siljigani aytilyapti. Xuddi şu plitalar töqnaşuvi bundan avval ham bir neça marta zilzilalarga olib kelgan. Siljişni Qahramonmaraş va Ğoziantep örtasidagi yöllardan olingan tasvirlarda köriş mumkin.
Episentri Ğoziantepdan 34 km masofada bölgan 7,8 balli zilziladan keyin mingdan ortiq afterşoklar qayd etildi. Ulardan 31 tasi 5 ball va undan yuqori magnitudali zilzilalar böldi. Birlamçi silkinişdan 9 soat ötib Qahramonmaraş provinsiyasida röy bergan eng vayronkor afterşokning kuçi noodatiy ravişda katta – 7,7 magnitudaga teng böldi.
Turkiyada umummilliy motam e’lon qilingan. 11 fevral holatiga Turkiya va Suriyadagi jami qurbonlar soni 25 mingdan oşgan, jarohatlanganlar esa 80 mingga yaqin. Bu raqamlar ösişda davom etyapti. Qurbonlar orasida kamida uç nafar Özbekiston fuqarosi borligi ma’lum. Ulardan biri Malatya, yana biri Hatay, uçinçisi Qahramonmaraş şahrida yaşagan. Öndan ortiq özbekistonlik bedarak yöqolganlar röyxatida qolmoqda.
Ofat hududlariga butun dunyodan insonparvarlik yordami jönatilyapti. Özbek xalqi ham musibat kunlarida qardoş turk xalqiga kömak körsatyapti. Toşkentda, viloyatlarda va Turkiyaning özida vatandoşlarning köngilli guruhlari pul, moddiy buyumlar yuboriş va bevosita ofat röy bergan joylarda xizmat körsatiş orqali zilziladan jabrlanganlarga yelkadoş bölyapti. Önlab vatandoşlar hamdardlik belgisi sifatida Turkiyaning Toşkentdagi elçixonasi oldiga gullar qöyib ketişyapti.
Mavzuga oid
15 mingdan ortiq özbek yaşaydigan Hatay viloyatida Özbekiston Favqulodda vaziyatlar vazirligining yuzga qutqaruvçisi işlayapti. Yana 71 nafar qutqaruvçi, xususan Mudofaa vazirligining 50 kişidan iborat tibbiy otryadi Ğoziantep şahriga jalb etilgan. Ular kerakli texnikalar va boşqa vositalar bilan yetib bordi. Qutqaruvçilar bilan birga Özbekistondan insonparvarlik yuklari ham Turkiyaga yetkazildi.
Prezident Şavkat Mirziyoyev zilzila röy bergan kuni Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdöğan bilan telefon orqali muloqot qildi, keyinroq Turkiyaning Toşkentdagi elçixonasiga borgan holda hamdardlik bildirdi.
Odamlar könglidagi ğulğula
Turkiya – biz uçun begona bölmagan, qardoş mamlakat. U yerdagi vayronkor zilzila va ofatning kölamini aks ettirgan videolar köplar qatori özbekistonliklarni ham xavotirga tuşirib qöydi. Favqulodda vaziyatlar vazirligi duşanba kuni bayonot bilan çiqib, Özbekistonda zilzila darakçilari aniqlanmaganini ma’lum qilgan holda, aholini tinçlantirişga urindi. E’tiborlisi, aslida ham şunday bölib çiqdi: juma kuni Afğonistonda, Qirğizistonda va Qozoğistonning janubida örtaça 4 ballik zilzilalar röy berdi, lekin ular Özbekiston hududida deyarli sezilmadi.
Oçiğini aytganda, Turkiyada qulagan uylar orasida hatto yangi qurilganlari ham borligi xavotirga sabab bölmasligi mumkin emas. Çunki oxirgi yillarda Özbekistonda, ayniqsa Toşkentda turk quruvçi kompaniyalari ançagina faollaşgan. Mamlakatda korrupsiya qay darajada ekani esa heç kimga sir emas.
Seşanba kungi matbuot anjumanida jurnalistlar quriliş vazirining birinçi örinbosari Davron Odilovdan Özbekistonda qurilayotgan uylar zilzilaga qançalik bardoşli ekani, neça ballgaça çidaşiga kafolat borligi haqida söradi.
“Bu yerda inson omili bor. Men 36 million odamning qilayotgan işi uçun sizga garantiya bera olmayman. Men kafolatni davlat tomonidan örnatilgan nazorat, joriy qilingan tartib-qoida va standartlar böyiça bera olaman. Quriliş işlariga javobgar organ birinçi bölib uni qurgan buyurtmaçi hisoblanadi. Özbekça aytganda, obektning egasi. Obektni qurayotgan “boy ota” 100 foiz mas’ul”, – deb javob berdi Davron Odilov.
Vazir örinbosarining bu javobi internetda köp tanqidlarga uçradi. Çunki uy sotib olayotgan odam birinçi navbatda davlatga, davlatning har xil vazirliklariga, inspeksiyalariga, tayyor binoni qabul qilib olib, foydalanişga ruxsat bergan organlariga işonadi. Oddiy xaridor uçun quruvçining halolligiga nisbatan işonç eng oxirgi örinda. Şunday şaroitda, davlatning katta bir amaldori, şu sohaning egasi, quriliş vazirining birinçi örinbosari asosiy mas’uliyatni quruvçiga taşlab qöyişi albatta e’tirozlarga sabab bölişi tabiiy edi.
Tanqidlardan keyin Quriliş vazirligi rasmiy bayonot tarqatib, Davron Odilovning sözlariga izoh berdi. Vazirlik uning sözlarida xato yöqligini ta’kidlagan holda, qurilişlar ustidan nazoratning törtta toifasi borligini bildirgan: quriliş ustidan davlat nazoratidan taşqari, buyurtmaçining texnik nazorati, loyihaçining mualliflik nazorati va pudratçining içki nazorati ham bölişi kerak.
Quriliş vazirligiga köra, quriliş boşlanişidan oldin loyiha davlat ekspertizasidan ötkaziladi, bunda bino hududning seysmik joylaşuviga qarab, 7, 8 yoki 9 balli zilzilaga bardoşli qilib loyihalaştirilişi kerak. 4-toifadagi obektlar qöşimça ravişda Seysmologiya instituti tomonidan seysmik ekspertizadan ham ötkaziladi.
Tanqidlar va xavotirlar bilan birga, haftaning eng yaxşi xabari ham quriliş sohasiga taalluqli böldi. Toşkent şahrida nihoyat yangi qurilişlarga vaqtinça moratoriy e’lon qilinadi. Prezidentning aytişiça, poytaxtning boş rejasi tasdiqlanmagunça yangi qurilişlarni boşlaş taqiqlanadi. Moratoriy qaçondan kuçga kirişi hozirça noma’lum.
“Oylik + bemorlar bergan pul = yetmaydimi?”
Hafta boşida tanqidlarga duçor bölgan yana bir rasmiy yangi soğliqni saqlaş vaziri Amrillo Inoyatov böldi. U Farğonada tibbiyot sohasi vakillari bilan uçraşuvlarda bir neça marta korrupsiyaga qarşi kuraşni kuçaytirişi haqida gapirdi. Şunday uçraşuvlardan birida qatnaşgan jurnalist unga korrupsiyaga qarşi kuraşiş uçun oyliklarni oşiriş kerakligini aytib qoldi. Inoyatov esa bunga javoban şifokorlarga kutilmagan maslahat berdi.
“Bemorni agar mehr bilan davolab, töğri yondaşsangiz, rozi bölib özi sizga barakasini berib ketadi. Söramasangiz ham. Töğrimi? Söramasangiz ham özi berib, xursand bölib ketadi. Oçiq-oydin aytyapman. Men uçun buni vazir sifatida aytiş qançalik töğri, lekin men oçiq aytyapman. Yetmaydimi degan savolni özimizga özimiz berişimiz kerak.
Gar qanoat birla bölsang barqaror,
Dunyoda heç bölmagaysan xor-u zor, deydi.
Odam sabrli bölib, qanoat bilan, özining ustida işlab, özining brendini yaratsa, zör mutaxassis qilib özining şaxsiy brendini yaratsa, xalq şunday boqadiki... Eh-he, jonajon xalqimizning özi oyoğingizni yerga tekizdirmasdan olib yuradi”, – dedi vazir.
Bunaqangi fikrlaş bilan korrupsiyaga qarşi kuraşib bölmasligi haqida, xayriyatki, faqat internetdagi faollar emas, rasmiylardan ham sado çiqdi. Korrupsiyaga qarşi kuraşiş agentligi huzuridagi jamoatçilik kengaşi bayonot bilan çiqib, bemor bergan pulni şifokorni rağbatlantirişning yöli deb hisoblaş qonunçilikka ham, korrupsiyaga qarşi kuraşiş böyiça davlat siyosatiga ham töğri kelmasligini tasdiqladi.
Ayrim faollar esa döxtirlar oyligi haqida avvalgi soğliqni saqlaş vaziri Abduhakim Hojiboyevning gaplarini esladi. “Bir yil içida şifokorlarning oylik maoşi 40 foizga kötarildi. Menimça, yana ularning oylik maoşini kötarişga hojat yöq”, degandi 2019 yili, öşa paytda vazir örinbosari lavozimida bölgan Abduhakim Hojiboyev.
Şu hafta e’lon qilingan 2023 yilgi davlat dasturi loyihasida oyliklar haqida faqat bitta band bor. Unga köra, kelasi yili kollej va texnikumlardagi oyliklar maktablardagi oyliklarga yetkaziladi. Boşqa kasb egalarining oyligi masalasi loyihada tilga olinmagan. Avvalroq rasman e’lon qilingan boğçalardagi maoşlarni maktablar bilan tenglaştiriş ham negadir dastur loyihasiga kiritilmagan.
Eslatib ötamiz, ötgan yilgi davlat dasturida malakali öqituvçilar va şifokorlarning oyliklarini ming dollarga yetkaziş böyiça aniq qadamlarni belgilaş nazarda tutilgan edi. Bu qadamlar belgilanganmi-yöqmi, noma’lum.
Aholi yaşaydigan joylarda tezlik 60 ga tuşirilişi mumkin
2023 yilgi davlat dasturi loyihasida bir qator yaxşi yangiliklar bor. 1 iyundan boşlab nafaqat şaharlar va ulardagi markaziy köçalar, balki umuman aholi yaşaydigan har qanday joyda transport vositalarining maksimal tezligini 70 km/soatdan 60 km/soatga tuşiriş reja qilinyapti. Eslatib ötamiz, birgina ötgan yilning özida Özbekiston böyiça avariyalar oqibatida 2356 kişi halok bölgan. Dunyo tajribasiga köra, tezlikni 10 kilometr soatga tuşiriş ölim holatlarini 15 foizga kamaytiradi. Bu degani biz tezlikni tuşiriş orqali yiliga 350 kişining hayotini saqlab qolişimiz mumkin.
Dastur loyihasidagi yaxşi yangiliklardan yana biri – bu yil my.gov.uz portali orqali oliş mumkin bölgan davlat xizmatlarini 200 taga köpaytiriş közda tutilyapti. Şu tariqa, uyda ötirib ham foydalansa böladigan davlat xizmatlarining uluşi 73 foizga yetişi mumkin. Yil oxirigaça tibbiy ma’lumotnomalar ham töliq elektron şaklga ötadi. Masalan, haydovçilik guvohnomasi uçun “086-forma”, yoki öqituvçilarning har yili avgust oyidagi tibbiy körik xulosalari elektron şaklda böladi. Xalq tilida “bolniçniy” deb aytiladigan vaqtinça mehnatga layoqatsizlik varaqalari ham qoğoz şaklda berilmaydigan böladi.
Davlat dasturida, şuningdek, budjet taşkilotlariga yoppasiga quyoş panellari va issiq suv kollektorlarini örnatiş, metan-şoxobçalarga elektron hisoblagiç qöyişni majburiy qiliş, ötgan yilga qaraganda 2 barobar köp yangi xonadonni qurib foydalanişga topşiriş, prokurorlarning tintuv ötkaziş, telefon sözlaşuvini eşitiş va mulkni xatlaşga sanksiya beriş vakolatini sudlarga ötkaziş kabi özgarişlar ham sanab ötilgan.
Özbekistonning sobiq “boş farmatsevti” hibsga olindi
Hafta davomida huquqni muhofaza qiluvçi organlar bir neçta şaxslarni hibsga oldi.
Davlat xavfsizlik xizmati önlab bolalarning ölimiga sabab bölgan “Dok-1 Maks” dorisi böyiça tergov doirasida Farmatsevtika agentligining sobiq direktori Sardor Qoriyev va yana bir neça kişini qamoqqa oldi. Ular DXXning tergov izolyatorida saqlanyapti. Bungaça, yanvar oyi boşida bu iş böyiça 4 kişi hibga olingandi.
Prokuratura organlari Nukus voqealari böyiça huquq-tartibot idoralarining 3 nafar xodimini qamoqqa oldi. Ularning qaysi tuzilmaga mansubligi va lavozimi oşkor qilinmayapti. Ular ötgan yili iyulida Qoraqalpoğistondagi qonli voqealar paytida noqonuniy xatti-harakatlar sodir etganlikda ayblanyapti. Hozirga qadar xalqaro taşkilotlar bu namoyişlarni bartaraf etişda organ xodimlari vakolatidan çetga çiqqan bölsa, ularga ham çora körişga çaqirib kelayotgan edi.
Içki işlar organlari esa bloger Abduqodir Möminovni hibsga oldi. U ikki modda böyiça – firibgarlik va tovlamaçilikda gumonlanyapti. Xususan, internetda video tarqatiş orqali jinoyat işini hal qilib beriş uçun 10 ming dollar sörab, şundan 3800 dollarini olgani, boşqa bir holatda esa sahifasida tanqidiy videoni çiqarmaslik evaziga bir taşkilot rahbaridan 70 ming dollar söragani aytilyapti.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Turkmanistonda Özbekistonga gaz yetkazib beriş uzilib qolgani tufayli mansabdorlar hibsga olindi. Bundan taşqari,rasmiyAşxobod 9 kunlik uziliş uçun kompensatsiya sifatida Özbekistonga bepul suyultirilgan gaz partiyasini yetkazib berdi.Şuningdek,diplomatik munosabatlar örnatilganining 30 yilligi munosabati bilan ÖzbekistonTurkmanistonga 20 ta Volkswagen Caddy rusumli tez yordam maşinalarini jönatdi.
Havoning iflosligi sabab toşkentliklar yiliga 503 ta sigareta çekkandek bölyapti. Aniqroq aytadigan bölsak,Toşkentda havo sifatining yomonligi şahar aholisining salomatligiga xuddi yiliga 503 ta sigareta çekkan kabi salbiy ta’sir qilişi ma’lum böldi. Iflos havo odamlar soğligiga eng köp zarar keltiradigan 20 ta katta şahar orasida Özbekiston poytaxti 16-örinni egalladi.
Rossiya Özbekiston va Qozoğiston bilan gaz ittifoqi tuziş böyiça harakatlarini davom ettiryapti. Tomonlar bir-biriga va uçinçi davlatlarga gaz yetkazib berişni muhokama qilyapti. Uçta davlat taşqi gaz bozoridagi pozitsiyalarini muvofiqlaştirişi mumkin.9 fevral kuniÖzbekiston va Qozoğiston energetika vazirlari “Gazprom” raisi bilan uçraşdi. 1 martdan boşlab Rossiyadan gaz import qiliş boşlanişi kutilyapti. Narx masalasidagi muhokamalardan hozirça ma’lumotlar yöq, keyin ham bölmasligi mumkin. Umuman, energetika sohasida bilganlarimiz bilmaganlarimizdan qançalik köpligini şu hafta borgan sari yaxşiroq tuşunib oldik.
